Ontslag chauffeur na weigering om waterstofbus te besturen blijft staan

Nu heeft ook het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden bepaald dat het vervoersbedrijf de chauffeur mocht ontslaan.

Het gemakkelijke verhaal zou zijn dat een onschuldige werknemer na 22 jaar trouwe dienst op straat is gezet omdat hij kritiek had op een groen prestigeproject. Dat verhaal is aantrekkelijk, maar niet helemaal eerlijk. De chauffeur kreeg niet slechts één keer ruzie met zijn baas. Hij weigerde herhaaldelijk opdrachten uit te voeren, ook nadat Qbuzz hem had gewaarschuwd dat ontslag kon volgen.

Toch legt de zaak wel degelijk iets buitengewoon pijnlijks bloot: de zogenaamd schitterende groene technologie werkte in de praktijk niet zoals beloofd, terwijl uiteindelijk vooral een werknemer de rekening betaalde.

Qbuzz voerde de waterstofbussen in 2021 in. Chauffeurs kregen een online instructie van vier uur waarin onder meer werd uitgelegd hoe zij energiezuinig moesten rijden.

Daarmee leek de zaak afgedaan. De nieuwe techniek was er, het personeel kreeg een cursus en het vervoersbedrijf kon zich presenteren als modern en duurzaam.

Maar de praktijk bleek weerbarstiger. Volgens RTL Nieuws en de openbaar geworden rechterlijke uitspraak presteerde de brandstofcel van een bepaald type waterstofbus minder goed. Daardoor moesten sommige bussen tijdens hun dienst worden opgeladen. Qbuzz besloot ze later niet langer voor lange streekritten te gebruiken, maar alleen nog voor kortere stadsroutes.

Dat is nogal wat. Een chauffeur die klaagde over de inzetbaarheid van de bussen verzon het probleem dus niet. Het vervoersbedrijf paste de inzet van die voertuigen later zelf aan.

Eind 2023 liep de chauffeur 25 minuten vertraging op doordat hij onderweg moest laden. Eind 2024 gebeurde opnieuw iets vergelijkbaars. Hij vroeg daarna om vrijstelling van diensten met het bewuste bustype, maar Qbuzz wees dat verzoek af.

Vanaf april weigerde de chauffeur herhaaldelijk om de bewuste waterstofbus te besturen. Daarop volgden steeds zwaardere waarschuwingen. Eind juni werd hij geschorst. Tijdens een gesprek met zijn manager en personeelszaken kreeg hij nog één gelegenheid om zijn weigering te beëindigen.

Hij bleef bij zijn standpunt.

Qbuzz ontsloeg hem vervolgens wegens werkweigering en ernstig verwijtbaar handelen. De rechtbank gaf het bedrijf gelijk en nu heeft ook het gerechtshof het ontslag in stand gelaten. Volgens de rechters is niet aangetoond dat de bussen gevaarlijk of ongeschikt waren. Ook had Qbuzz de werknemer voldoende mogelijkheden gegeven om op zijn besluit terug te komen.

Juridisch is dat begrijpelijk. Een werkgever kan moeilijk een dienstregeling organiseren wanneer iedere chauffeur zelf bepaalt welk voertuig hij wel of niet wil besturen. Kritiek leveren is één ding; na meerdere waarschuwingen een expliciete werkopdracht blijven weigeren is iets anders.

Maar daarmee is de bredere discussie niet voorbij.

De waterstofbus werd gepresenteerd als onderdeel van de toekomst van schoon openbaar vervoer. Maar een bus die tijdens een dienst onverwacht energie tekortkomt en moet worden opgeladen, veroorzaakt vertragingen voor reizigers en extra druk voor de chauffeur.

De reactie dat de bestuurder misschien rustiger met het gaspedaal moest omgaan, kwam bij deze ervaren chauffeur bovendien over als een aanval op zijn vakmanschap. Hij stelde juist dat hij op gewone bussen een uitstekende rijstijl had en sprak over zijn “gouden voetje”.

Misschien had hij zijn strijd juridisch slimmer moeten voeren. Hij had kunnen blijven rijden onder protest, problemen systematisch kunnen vastleggen en via de ondernemingsraad, vakbond of toezichthouder druk kunnen uitoefenen. Door simpelweg te blijven weigeren, gaf hij Qbuzz uiteindelijk de arbeidsrechtelijke munitie om hem te ontslaan.

Maar zijn frustratie valt wel te begrijpen. Een man met meer dan twintig jaar ervaring ziet een nieuwe technologie binnenkomen, wordt geconfronteerd met technische beperkingen en krijgt vervolgens te horen dat zijn eigen manier van rijden mogelijk het probleem is.

Dat is precies hoe de groene transitie te vaak wordt uitgevoerd. De top neemt een prestigieus besluit, de communicatieafdeling schrijft een jubelend persbericht en het personeel op de werkvloer mag de kinderziektes oplossen.

Het wrange is dat de chauffeur nu zonder baan zit, terwijl de waterstofbussen met de minder presterende brandstofcel kennelijk nog steeds op aangepaste routes worden ingezet. De techniek faalde niet genoeg om buiten bedrijf te worden gesteld, maar wel genoeg om de oorspronkelijke inzet te beperken.

En niemand in de bestuurlijke top lijkt daar persoonlijke consequenties van te ondervinden.

Dat is het terugkerende patroon bij groene projecten. Als een ambitieus systeem goed werkt, eisen bestuurders alle eer op. Als het duurder, ingewikkelder of minder betrouwbaar blijkt, ligt het aan de uitvoering, de omstandigheden of - in dit geval - mogelijk de rijstijl van een chauffeur.

De les uit deze zaak is daarom tweeledig. Werknemers moeten beseffen dat principiële werkweigering na expliciete waarschuwingen zeer ernstige gevolgen kan hebben. Maar werkgevers en overheden moeten ophouden groene techniek als onaantastbaar geloofsartikel te behandelen.

Nieuwe technologie moet worden beoordeeld op betrouwbaarheid, kosten, inzetbaarheid en praktische meerwaarde. Niet op de kleur van het politieke persbericht.

De chauffeur verloor de juridische strijd. De waterstofbus is daarmee echter nog geen technisch succes geworden.