Het Filmfonds strooit ruim een half miljoen belastinggeld uit over een film die nooit kwam, en D66-minister Letschert zwijgt

De film bestaat niet.

Er zijn opnames, er zijn ruzies, er zijn onbetaalde rekeningen. Maar een af product dat je in de bioscoop kunt zien? Nee. Dat hebben journalisten van Nieuwsuur en NRC boven water gehaald, in een gezamenlijke publicatie van vrijdag 30 oktober. Lees het en je weet niet of je moet lachen of huilen.

In 2023 beloofde het Filmfonds er meer dan zes ton aan uit te geven. Het Amsterdamse productiehuis Witfilm had volgens NRC om ruim 625.000 euro gevraagd. Het fonds eist normaal zekerheid dat een gesteunde productie ooit in Nederland te zien zal zijn. Die zekerheid ontbrak volledig. Geeft niks, vond het fonds.

"Wij geloven in de productie. Dan kunnen wij een uitzondering maken", zei zakelijk directeur George van Breemen tegen Nieuwsuur. Tegen NRC was hij nog eerlijker: "We dachten: dat komt wel goed."

Lees dat nog eens. Een overheidsfonds dat elk jaar zo'n 100 miljoen aan subsidie verdeelt, gooit zijn eigen regels overboord omdat er een paar beroemde namen op de aanvraag staan. Ga jij als ondernemer eens bij de Belastingdienst zeggen dat je "gelooft" in je aangifte. Succes.

Het wordt erger. Het grote geld moest komen van Facing East, in handen van twee zakenlui uit China en Zwitserland. Die heren stonden, zo meldt Nieuwsuur, toen al in drie landen voor de rechter omdat ze rekeningen niet voldeden. In het NRC-stuk lees je over zaken in Hongkong en Duitsland. En de Amerikaanse bond van scriptschrijvers had het duo al jaren op de zwarte lijst.

Heeft het Filmfonds daar even naar gekeken? Nee. Geen achtergrondonderzoek.

Het bedrijf zou zelf meer dan 6,5 miljoen inbrengen. Het bewijs: volgens NRC een briefje van één regel. Daarbij twee A4'tjes met een balans van een Zwitserse vennootschap uit 2021. Voor het Filmfonds was dat genoeg om te zeggen dat de helft van de financiering "gegarandeerd" was.

En Witfilm schreef in de aanvraag dat Netflix 2,5 miljoen euro zou bijdragen en dat het contract "nu opgemaakt" werd. Netflix laat aan NRC en Nieuwsuur weten dat het het project helemaal niet kent. Iris Lammertsma van Witfilm erkent inmiddels dat ze op verhalen van anderen afging, zonder handtekening van Netflix. Haar verklaring tegen NRC: "We screenen hoofdproducenten niet."

Van Breemen vindt het verhaal over Netflix "niet hoe het hoort". Alleen: voor het toekennen van het geld deed het er in zijn ogen nauwelijks toe.

Op de eerste draaidagen in Lucca liet de Hollywoodster zich niet zien. Zijn gage stond nog niet op de rekening. De opnames lagen daarna meermaals stil omdat het geld uitbleef. Volgens de regels hoort het fonds zoiets te horen. Witfilm hield zijn mond. Aan een crewlid schreef het bedrijf volgens Nieuwsuur dat het fonds er "(nog) niet" van mocht weten, "anders komt het geld niet".

Daarna volgde de grootste blunder. Het fonds mag het derde deel van de subsidie pas uitkeren als het de eindmontage, de zogeheten picture lock, heeft gezien en goedgekeurd. In juni 2025 mailde Witfilm dat er een eindversie lag. Hup, de volgende tranche ging de deur uit. Niemand bij het fonds heeft die versie ooit bekeken. Volgens NRC lag er in juni 2025 niets wat je een afgemonteerde film kon noemen.

Jacobine van den Brink, die bestuursrecht doceert aan de UvA, vindt het tegenover Nieuwsuur "onzorgvuldig". Haar uitleg: "Bij het geven van voorschotten moet je waarborgen dat er aan de eisen is voldaan, want het is publiek geld."

Publiek geld. Jouw geld.

Intussen wachten wereldwijd nog minstens tien mensen op hun centen, soms tienduizenden euro's. Een onaffe versie van de producenten werd naar Cannes gestuurd en daar afgewezen.

Dit is hoe het subsidiecircus in dit land werkt. Een besloten wereldje van fondsen, producenten en regisseurs die elkaar kennen, elkaar geloven en elkaars aanvragen goedkeuren. Lammertsma is ook nog eens voorzitter van de belangenclub van producenten, NAPA. Controle? Die is voor de gewone man. Die moet bij elke toeslag drie keer zijn inkomen bewijzen, en krijgt de deurwaarder op de stoep als hij zich vergist.

En nu? Het fonds zegt dankzij de journalisten op "nieuwe informatie" te zijn gestuit. Voor het einde van het jaar moet Witfilm zeggen wanneer de film uitkomt, en anders "overweegt" het fonds om de subsidie (deels) in te trekken. Overwegen. Na drie jaar en ruim een half miljoen.

Wie betaalt het Filmfonds? Het ministerie van OCW, dus jij. Daar zit sinds februari D66-minister Rianne Letschert, en cultuur en de rijksfondsen vallen onder haar. Op het moment van schrijven heb ik van haar geen woord gehoord over deze affaire. Ook uit de Kamer heb ik nog geen reactie gezien.

De subsidie werd toegekend voordat zij minister was. Maar zij moet het nu oplossen. Minister Letschert: haal dat geld terug, tot de laatste euro, en laat het Filmfonds aan de Kamer uitleggen hoe vaak het nog meer een uitzondering heeft gemaakt omdat het ergens in "geloofde". Niet eind dit jaar. Nu.