AFM vond tekortkomingen bij alle acht onderzochte pensioenuitvoerders: deelnemers zien de gevolgen van hun keuze soms pas te laat

Wie met pensioen gaat, moet soms beslissen wanneer het pensioen begint en hoeveel er later voor een partner overblijft. Juist bij zulke keuzes gaat de begeleiding geregeld mis. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) vond bij alle acht pensioenuitvoerders die zij onderzocht tekortkomingen. Bij een deel klopten berekeningen niet; soms kregen deelnemers de gevolgen pas te zien nadat hun keuze definitief was.

Dat blijkt uit onderzoek dat de AFM op 26 oktober publiceerde. De toezichthouder onderzocht acht pensioenfondsen en verzekeraars. De uitkomst zegt iets over deze onderzochte partijen, niet over hoeveel van alle pensioenuitvoerders dezelfde fouten maken.

De belangrijkste vraag voor iemand die binnenkort met pensioen gaat: krijg je vóór het definitieve besluit duidelijk te zien wat jouw keuze, of een combinatie van keuzes, voor je pensioen betekent? Volgens de AFM moet dat inzicht er op tijd zijn, zodat je jouw keuze daarna nog kunt aanpassen.

De AFM bekeek van september 2025 tot september 2026 hoe de acht partijen mensen begeleiden bij keuzes rond pensionering. Zij vroeg bij iedere partij drie deelnemersdossiers op en bekeek daarnaast algemene informatie die de uitvoerder over pensioenkeuzes verstrekt.

In het volledige onderzoeksrapport staat dat de toezichthouder keek naar de gevolgen van keuzes en combinaties daarvan. Zij onderzocht niet alle onderdelen van de begeleiding. Het rapport noemt geen namen van de acht uitvoerders en maakt geen ranglijst van fondsen.

De AFM ziet dat de onderzochte uitvoerders zich inzetten om deelnemers goed te helpen. Tegelijk constateert zij bij alle acht tekortkomingen. Die kunnen ertoe leiden dat mensen een keuze maken die niet goed bij hun situatie past en daardoor financiële schade oplopen. Het onderzoek zegt niet dat iedere deelnemer bij deze acht partijen daadwerkelijk schade heeft geleden.

Bij enkele uitvoerders vond de AFM fouten in de berekeningen van de online pensioenplanner. Ook zag zij fouten in berekeningen die per post waren verstuurd en informatie die niet overeenkwam met het pensioenreglement. Dat betekent niet dat alle planners fout rekenen, maar wel dat een scherm met een uitkomst op zichzelf geen garantie is dat alle gegevens kloppen.

De toezichthouder noemt ook een ander probleem: deelnemers kregen niet altijd informatie over alle keuzes die hun regeling bood. Bij sommige fondsen stond een mogelijkheid wel in het reglement, maar werd die niet actief aangeboden in de begeleiding.

De AFM heeft haar bevindingen aan de onderzochte partijen teruggekoppeld. Volgens het rapport zijn zij op overtredingen gewezen en moeten zij verbeteringen doorvoeren. De toezichthouder zegt dat zij haar toezicht op keuzebegeleiding zal intensiveren.

Stel dat een deelnemer twee berekeningen naast elkaar legt. In het ene fictieve scenario ontvangt diegene €1.500 bruto pensioen per maand, in het andere €1.350 bruto. Het verschil is €150 bruto per maand. Over twaalf maanden is dat €1.800 bruto.

Dit is een rekenvoorbeeld, geen uitkomst uit het AFM-onderzoek en geen aanbod van een pensioenfonds. Het zegt ook niet welke keuze voor deze persoon beter is. Een andere ingangsdatum of een andere bescherming voor een partner kan eveneens belangrijk zijn. Netto bedragen, belastingen, toeslagen en eventuele latere aanpassingen zijn niet meegerekend.

Vraag daarom niet alleen wat het pensioen in de eerste maand wordt. Vraag hoe de bedragen zich in de verschillende periodes ontwikkelen en welke aannames zijn gebruikt. Een hogere uitkering aan het begin kan samengaan met een lagere uitkering later, als jouw regeling zo'n keuze biedt.

De onderzochte keuzes omvatten onder meer het vervroegen of uitstellen van de pensioeningang, deeltijdpensioen en het uitruilen tussen ouderdomspensioen en partnerpensioen. Welke mogelijkheden jij hebt, hangt af van je eigen pensioenregeling.

Wie een deel van het ouderdomspensioen inruilt voor extra partnerpensioen, moet kunnen zien wat dat voor beide bedragen betekent. Andersom kan een keuze die het partnerpensioen verlaagt gevolgen hebben voor de partner. Vraag je uitvoerder ook welke toestemming in jouw situatie nodig is.

Combineer je bijvoorbeeld eerder stoppen met een andere verdeling tussen ouderdoms- en partnerpensioen, vraag dan om de gevolgen van die combinatie. Twee losse voorbeelden laten niet vanzelf zien wat er gebeurt wanneer je beide keuzes tegelijk maakt.

Bekijk de naam van je partner en controleer of de gegevens bij de uitvoerder kloppen. De AFM wijst erop dat een pensioenuitvoerder informatie over huwelijk en geregistreerd partnerschap uit de basisregistratie haalt. Een partner die volgens het reglement op een andere manier in aanmerking komt, bijvoorbeeld een samenwonende partner, moet uiterlijk bij de ingang van je ouderdomspensioen zijn aangemeld. Daarna kan dat volgens de AFM niet meer. Vraag jouw uitvoerder wat in jouw situatie nodig is.

Controleer ook welke pensioenuitvoerders je hebt. De AFM legt uit welke pensioeninformatie je ontvangt en kunt opvragen. Wie bij meerdere werkgevers pensioen opbouwde, kan met verschillende regels en contactpersonen te maken krijgen.

Schrijf vóór een gesprek je vragen op. Vraag om de berekeningen op papier of per e-mail, inclusief de ingangsdatum, de bedragen per periode en de gevolgen voor een eventuele partner. Vraag expliciet tot wanneer je een keuze nog kunt veranderen. Bewaar ook de bevestiging van het besluit en de gegevens waarop de berekening is gebaseerd.

Veel fondsen bereiden ook de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel voor. DDS schreef eerder over pensioenfondsen en pensioenkringen die toestemming van DNB kregen om over te stappen. Die overgang is een ander vraagstuk dan de individuele keuzes die de AFM in dit onderzoek bekeek.

Wil je weten wat voor jouw pensioen geldt, leg dan beide vragen aan je uitvoerder voor: wanneer verandert de regeling, en welke keuzes moet jij zelf maken? Het ene antwoord vervangt het andere niet.

Zie je verschillende bedragen op documenten of vind je de uitleg onduidelijk, vraag je uitvoerder om opheldering voordat je een definitieve keuze maakt. Is je besluit al genomen en denk je dat je verkeerd bent geïnformeerd, beschrijf dan wat er is gebeurd en volg de klachtenprocedure van je uitvoerder. Bewaar de berekeningen, brieven en berichten die je hebt ontvangen.

Gaat het om een pensioenfonds en kom je er na de klachtenprocedure niet uit, dan kun je mogelijk terecht bij de Geschilleninstantie Pensioenfondsen. Voor een andere pensioenuitvoerder kan een andere route gelden. Een klacht betekent niet automatisch dat een eenmaal gemaakte keuze kan worden teruggedraaid of dat schade vaststaat.

Maak je keuze pas wanneer je begrijpt wat er verandert, welke bedragen daarbij horen en welke onzekerheden nog bestaan. Juist dat inzicht hoort vooraf bij de begeleiding.