Belastingdienst eist over eerste AOW-jaar €723 van echtgenote, maar gerechtshof laat teruggaaf staan

De zaak bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 27 oktober 2026 gaat over het belastingjaar 2022, waarin de vrouw per 1 april AOW-gerechtigd werd. Voor januari tot en met maart had de fiscus haar op 15 januari €723 aan voorlopige teruggaaf verleend, berekend op drie twaalfde van €2.888 algemene heffingskorting. Vanaf april ontving zij €8.238 aan AOW en paste de Sociale Verzekeringsbank bij de loonheffing haar algemene heffingskorting toe. Haar echtgenoot gaf €53.165 aan belastbaar inkomen op: €17.525 uit tegenwoordige arbeid en €35.640 uit vroegere arbeid. Hun gezamenlijke vermogen in box 3 van €83.853 viel onder het heffingsvrije vermogen.

Naast haar AOW van €8.238 stond in haar aangifte een klein bedrag voor hun koopwoning ingevuld: €91 aan belastbare eigenwoninginkomsten (het overschot van het eigenwoningforfait boven de aftrekbare kosten) min €79 aftrek vanwege geen of een kleine eigenwoningschuld (bekend als de Wet Hillen). Per saldo kwam er €12 bij haar AOW op en groeide haar verzamelinkomen naar €8.250. De €777 inkomstenbelasting en €1.173 premie volksverzekeringen (samen €1.950) vielen weg tegen €1.950 aan heffingskortingen, maar de fiscus telde de €723 aan voorlopige teruggaaf er weer bij op en vorderde dat bedrag terug.

Die terugvordering kwam doordat zij in de Wet inkomstenbelasting 2001 buiten de bescherming van artikel 9.4 lid 3 onderdeel a viel. Wie in een kalenderjaar AOW-gerechtigd wordt en over dat jaar als verzamelinkomen uitsluitend AOW heeft, krijgt op die grond geen bij te betalen aanslag om de voorlopige teruggaaf van vóór de AOW-datum terug te halen. Door die €12 bijtelling van het huis bestond haar verzamelinkomen van €8.250 op papier niet alleen uit AOW.

In bezwaar ving de vrouw bot omdat de verdeling toen ongewijzigd was. Bij de rechtbank kozen zij en haar man via artikel 2.17 lid 4 alsnog voor een andere verdeling: zij rekenden de belastbare inkomsten van hun koopwoning (en volgens artikel 3.123a lid 3 ook de bijbehorende aftrek) voor 100 procent toe aan haar echtgenoot. Zo zakte haar verzamelinkomen naar €8.238, enkel haar AOW.

De inspecteur stelde in hoger beroep dat schuiven achteraf de aanslagplicht niet wegneemt en dat bij de €723 ten onrechte een partnerverhoging onder artikel 8.9 was meegenomen, omdat haar heffing (€1.947) hoger lag dan haar gecombineerde heffingskorting (€1.842). Het hof wijst beide bezwaren af: de teruggaaf vóór de AOW-maand wordt bewust zonder latere AOW berekend om een tijdelijke inkomensdip te voorkomen en is dus niet "ten onrechte" verleend. De inspecteur kreeg slechts op één technisch punt gelijk: anders dan de rechtbank deed, vernietigt het hof de aanslag niet (vanwege de gedane aangifte en/of hun vermogen van €83.853 boven de aangiftegrens), maar stelt het hof de aanslag volgens artikel 9.4 lid 5 vast op nihil zonder verrekening van voorheffingen en voorlopige teruggaven. Zij betaalt €0, houdt haar €723, krijgt €8.238 als verzamelinkomen en ontvangt boven op de eerdere vergoeding bij de rechtbank €1.868 proceskostenvergoeding voor het hoger beroep (haar verzoek om extra proceskosten voor bezwaar en een nader stuk is afgewezen).

Voor echtparen in het eerste AOW-jaar is deze uitspraak direct relevant. Volgens de Belastingdienst over het uitbetalen van heffingskortingen kunnen minstverdienende partners geboren in 1962 of eerder nog uitbetaling van de algemene heffingskorting krijgen als hun partner genoeg belasting betaalt, tot maximaal €3.115 in 2026 (en €3.068 in 2025). Met een huidige AOW-leeftijd van 67 jaar vallen mensen die nu hun eerste AOW krijgen in die geboortegroep.

Zoals staat in de toelichting van de Belastingdienst op de voorlopige aanslag bij AOW, zet de fiscus zo'n voorlopige aanslag met alleen de algemene heffingskorting altijd stop zodra je AOW-gerechtigd wordt.

Kreeg jij vóór de maand waarin je AOW ingaat zo'n voorlopige teruggaaf en heb je dat jaar zelf alleen AOW en geen ander inkomen zoals aanvullend pensioen? Laat jullie koopwoning in het verdeelscherm van de aangifte dan niet op 50/50 staan, maar zet het eigenwoningsaldo (en een eventueel box 3-inkomen) voor 100 procent bij je partner. Zelfs een paar euro bijtelling van een afgelost of bijna afgelost huis haalt anders die vrijwaring onderuit.

Ligt er al een definitieve aanslag waarmee de fiscus de teruggaaf opeist omdat een deel van de koopwoning bij jou stond? Op grond van de toelichting van de Belastingdienst over fiscaal partnerschap kun je de verdeling nog wijzigen zolang de aanslagen van jou én je partner niet onherroepelijk vaststaan. Zonder bezwaar is die termijn zes weken vanaf de aanslagdatum om de aangepaste aangifte opnieuw in te sturen; maak tegen een opgelegde terugbetalingsaanslag binnen diezelfde zes weken ook bezwaar.