Claims over prijsverhogingen tegen Eneco, Essent, Vattenfall en zeven andere leveranciers wachten op Hoge Raad, arrest verwacht 4 december

De rechtbank Amsterdam neemt voorlopig geen beslissingen meer in de claims over prijsverhogingen tegen tien energieleveranciers. Eerst wacht de rechter het arrest van de Hoge Raad af in een zaak van een klant tegen Vattenfall, dat volgens de rechtbank wordt verwacht op 4 december 2026. De rechtbank besliste dat in een vonnis van 28 oktober, gepubliceerd op 30 oktober. Op 23 december staat de zaak weer op de rol, zodat partijen op het arrest kunnen reageren.

De claims richten zich tegen Budget Thuis, Eneco, Energiedirect, Essent, Greenchoice, Vattenfall, Greenchoice Zakelijk, ENGIE, Oxxio en Vandebron. Drie stichtingen voeren de zaak: Stichting Eerlijke Handelspraktijken en Stichting Consumenten Competition Claims voor consumenten, Stichting Consumer Justice ook voor kleine ondernemers. Ze willen dat de rechter het beding waarmee de leveranciers hun tarieven tussentijds aanpasten oneerlijk verklaart en verbiedt, en ze vorderen terugbetaling of schadevergoeding. Het gaat alleen om variabele contracten, niet om vaste of dynamische.

Je hoeft nu niets te doen: er is geen geld toegekend en er loopt geen afmeldtermijn. Het arrest weegt wel zwaar, want de rechtbank noemt het "van cruciaal belang" voor het vervolg.

Alle tien gebruiken de algemene voorwaarden 2017 van branchevereniging Energie-Nederland. Volgens artikel 19.3 mag de leverancier de tarieven tijdens het contract veranderen, bijvoorbeeld door overheidsbesluiten, ontwikkelingen op de energiemarkt, de marge of de eigen kosten. Elke leverancier wijzigt zijn variabele tarieven op grond van dat ene artikel, stelt de rechtbank vast.

Daarom blijft het voorlopig één zaak. Verzoeken van de meeste leveranciers om de zaak te splitsen of elders te laten behandelen, wees de rechter af. Acht leveranciers moeten de stichtingen daarvoor proceskosten betalen.

Een klant had sinds 2013 een variabel contract bij Nuon, nu Vattenfall. Bij brief van 22 maart 2022 hoorde de klant dat het tarief per 1 april 2022 omhoogging. De kantonrechter vond het beding op 24 februari 2023 oneerlijk, vernietigde het en verbood Vattenfall de tarieven van deze klant per 1 april 2022 te wijzigen.

Het gerechtshof Amsterdam bekrachtigde dat op 25 maart 2025. Volgens het hof kon de klant uit artikel 19.3 niet afleiden wat er met de kosten kon gebeuren, en kwamen er geen doorgerekende voorbeelden of een duidelijke waarschuwing over het risico van een variabel contract. Ook lichtte Vattenfall de klant niet op tijd in: zelfs bij meteen opzeggen was door de opzegtermijn van 30 dagen tot en met 21 april het hogere tarief verschuldigd geweest. Elke prijsverhoging op grond van het beding mag de klant volgens het hof in beginsel terugvorderen.

In een andere zaak verbood de kantonrechter Vattenfall eerder al om terugleverkosten eenzijdig toe te voegen aan het contract van een klant met zonnepanelen.

Vattenfall ging in cassatie. Advocaat-generaal Valk adviseerde de Hoge Raad op 29 mei 2026 om het arrest van het hof te vernietigen en de zaak te verwijzen. Volgens hem keek het hof te smal naar de duidelijkheid van het beding en vergeleek het een energiecontract ten onrechte met een lening in een vreemde valuta. Ook woog het hof te weinig mee dat klanten kunnen kiezen tussen vast en variabel, hoe concurrerend de energiemarkt is en dat de ACM toezicht houdt op de tarieven.

De AG wijst erop dat in 2022 56 procent van de huishoudens een variabel contract had, en in maart 2026 39 procent. Klopt de lijn van rechtbank en hof, dan moeten eerdere tariefverhogingen volgens hem mogelijk worden teruggedraaid.

Een conclusie is een advies. Volgt de Hoge Raad de AG, dan beoordeelt een gerechtshof de zaak opnieuw en ligt de vraag of artikel 19.3 oneerlijk is weer open. Verwerpt de Hoge Raad het cassatieberoep, dan blijft het oordeel staan dat het beding in deze zaak oneerlijk is.

De stichtingen procederen via de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (WAMCA). Eerst beoordeelt de rechter of een stichting ontvankelijk is: of ze aan de wettelijke eisen voldoet en of een collectieve zaak efficiënter is dan losse zaken. Pas na de reacties op het arrest plant de rechtbank daarover een zitting.

Wijst de rechter daarna een stichting aan als exclusieve belangenbehartiger, dan val je automatisch onder de zaak als je in Nederland woont of gevestigd bent en bij de groep hoort die de rechter omschrijft. Wil je dat niet, dan meld je je schriftelijk af bij de griffie, binnen een termijn die de rechter vaststelt, van ten minste een maand na de aankondiging. Bekende klanten krijgen in de regel een brief, en de aankondiging komt ook in een of meer kranten. Wie zich afmeldt, kan niet via een nieuwe collectieve zaak over hetzelfde alsnog meedoen.

Bewaar je jaarafrekeningen en alle brieven en e-mails over prijswijzigingen, ook van een afgelopen contract. Daaruit blijkt welk contract je had, wanneer je tarief veranderde en hoe vroeg je dat hoorde.

De zaak volgen kan in het centraal register voor collectieve vorderingen, onder Stichting Eerlijke Handelspraktijken tegen Budget Thuis B.V. c.s.

Heb je sinds 1 januari 2026 een variabel modelcontract van de ACM afgesloten, dan moet je leverancier je uiterlijk een maand voor een tariefwijziging persoonlijk informeren. Je kunt dan kosteloos opzeggen, met inachtneming van de opzegtermijn. Hoe ver variabele tarieven uiteenlopen, zie je in onze vergelijking van Eneco en Essent.

Twijfel je tussen variabel blijven en vastzetten, vergelijk dan eerst de actuele tarieven: nieuwe vaste contracten werden eind oktober bij Vattenfall en Essent opnieuw duurder.

Wil je vaker zulke uitleg over je geld op je telefoon? Volg DDS op ons WhatsApp-kanaal.