Woning na overlijden verkocht voor €1.060.000: kruisje op aangifte erfbelasting redt dochters niet, rechter wijst €289.796,78 toe

De zaak draait om een samengesteld gezin waarin de man (vader van twee dochters) en de vrouw (moeder van twee dochters) sinds 1986 een relatie hadden, in oktober 1988 samen (ieder voor 50 procent) een woning kochten en op 4 juli 2002 een notariële samenlevingsovereenkomst sloten, terwijl de vrouw die dag ook haar testament opstelde.

Volgens het op vrijdag 16 oktober 2026 gepubliceerde vonnis van de Rechtbank Den Haag (ECLI:NL:RBDHA:2026:30027) benoemde moeder haar eigen twee dochters voor 99,9 procent tot erfgenamen en haar partner voor 0,1 procent. Tegelijk legateerde zij aan haar partner alle goederen van haar nalatenschap, waaronder haar woninghelft, tegen schuldigerkenning van de waarde op haar sterfdatum, plus het vruchtgebruik van haar nalatenschap.

Na moeders overlijden in 2023 diende haar partner op 30 maart 2024 als executeur de aangifte erfbelasting in. Op de vraag of hij een legaat had gekregen, kruiste hij ‘nee’ aan. Op de aangifte vermeldde hij echter met de hand dat hij conform het testament het gebruik van het huis en vermogen hield en dat de kinderen een vordering op hem kregen.

Toen de partner in 2024 ook overleed en de woning in september 2025 voor €1.060.000 werd verkocht (en op 15 december 2025 geleverd), stelden moeders dochters dat de partner door dat kruisje het legaat had verworpen. Daardoor zou moeders woninghelft in haar nalatenschap zijn gebleven en eisten zij de helft van de verkoopopbrengst van €1.060.000 (€530.000 minus verkoopkosten) in plaats van de helft van de gezamenlijk getaxeerde waarde van €910.000 per sterfdatum in 2023 (€455.000).

De rechtbank wijst dat af. Op grond van artikel 4:201 lid 1 van het Burgerlijk Wetboek wordt een legaat verkregen zonder dat aanvaarding nodig is, en volgens het derde lid kan een legaat alleen op ondubbelzinnige wijze worden verworpen. Een kruisje op een belastingformulier richting de fiscus, terwijl de handgeschreven vermelding juist naar het testament verwijst, is geen ondubbelzinnige verwerping richting de erfgenamen. Omdat het legaat geldt, telt de waarde op moeders sterfdatum. Daarvoor gaat de rechtbank uit van de taxatie van €910.000 die de partner en moeders dochters samen hadden laten maken; de verkoopprijs van €1.060.000 vindt zij als waarde onvoldoende onderbouwd. Moeders woninghelft staat zo op €455.000 en de latere waardestijging valt in de nalatenschap van de partner.

De dochters van de partner, die de zaak begonnen, wilden daarnaast dat de helft van €63.111 aan verbouwingen én de helft van de restschuld van €68.067,03 op een tweede hypotheek uit 1996 van moeders nalatenschap werd afgetrokken. Ook daar gaat de rechter grotendeels niet in mee. Van de tweede hypotheek uit 1996 stond niet vast dat het geld aan de woning of tuin was besteed.

Bij de verbouwingen van €63.111 kijkt de rechtbank naar de samenlevingsovereenkomst uit 2002: daarin stond in artikel 3 en artikel 4 lid 3 dat alle gewone lasten en herstellingen én buitengewone herstellingen volledig door de partner werden gedragen, zonder recht op verrekening. De nieuwe keuken (€20.593), dakrenovatie (€14.962), traplift (€9.331), het alarm (€850) en de badkamer (€450) tellen daarom als herstellingen voor zijn eigen rekening, terwijl van de serre (€11.167) facturen ontbraken.

Alleen de in december 2018 geplaatste zonnepanelen van €5.758 vormen volgens de rechter een woningverbetering waarvan moeders nalatenschap de helft (€2.879,00) moet vergoeden. Die vordering was niet verjaard: volgens artikel 3:307 lid 2 van het Burgerlijk Wetboek loopt de verjaringstermijn van vijf jaar bij een verbintenis tot nakoming na onbepaalde tijd pas vanaf de dag volgend op die waartegen de schuldeiser heeft medegedeeld tot opeising over te gaan, en dat gebeurde pas in maart en mei 2024 na moeders overlijden. Daarnaast mogen de dochters van de partner de helft van zijn eigen inbreng van €158.823 in de woning (€79.411,50) en de helft van de afgeloste eerste hypotheek en restschuld (€82.814,91) aftrekken.

Aan de kant van moeders dochters kort de rechtbank €5.897,11 wegens pinbetalingen en opnames vanaf de rekeningen van moeder en haar partner tijdens moeders ziekenhuisopname en na haar overlijden (onder meer bij een supermarkt, een eethuis en een tuincentrum) waarvoor een sluitende verantwoording ontbrak, naast €6.361,00 van een opgeheven ING-rekening van moeder en €3.000,00 voor moeders auto.

Van moeders bezittingen van €484.103,00 (€455.000 woninghelft, €26.103 banksaldo en €3.000 auto) blijft na aftrek van de schulden vóór overlijden (€165.105,41) en de uitvaart- en boedelkosten (€13.637,34) een netto-nalatenschap van €305.360,25 over, waarvan 99,9 procent (€305.054,89) voor moeders dochters is. Na inhouding van de €5.897,11 aan pinopnames en de al ontvangen €9.361,00 wijst de rechtbank hun netto €289.796,78 toe (plus wettelijke rente over €209.870,53 vanaf 17 juni 2026), met compensatie van de proceskosten.

Wil je vaker zulke uitleg over je geld in je tijdlijn? Like en volg DDS op Facebook.