Onderzoek: driekwart jongeren draagt oortjes tijdens het fietsen

Dat blijkt uit nieuw onderzoek dat verschijnt op het moment dat scholen en opleidingen weer beginnen. De fietspaden lopen in de ochtend voller en duizenden jongeren leggen dagelijks dezelfde route naar school, station of werk af.

Muziek luisteren op de fiets is niet verboden. De combinatie van hoog volume, noise cancelling en een drukke verkeersomgeving kan er echter voor zorgen dat een fietser een naderende auto, scooter, fietsbel of waarschuwende stem te laat hoort.

Moderne oortjes gebruiken microfoons om omgevingsgeluid op te vangen. De elektronica produceert vervolgens een tegengesteld geluidssignaal, waardoor een deel van het lawaai wordt onderdrukt.

In een trein of vliegtuig kan dat bijzonder prettig zijn. Het voortdurende gebrom verdwijnt naar de achtergrond en muziek hoeft minder hard te staan.

Op de fiets is juist dat verdwijnen van de omgeving het probleem. Verkeersgeluiden geven voortdurend informatie over wat er buiten het gezichtsveld gebeurt.

Een fietser hoort een auto van achteren naderen, merkt dat een scooter wil inhalen of reageert op een bel voordat hij opzij kijkt. Wanneer die signalen worden weggefilterd, blijft vooral het zicht over.

Uit het onderzoek naar oortjes in het fietsverkeer blijkt dat ruim driekwart van de jongeren onderweg weleens een koptelefoon of oordopjes draagt.

Van alle ondervraagde fietsers zegt 47 procent weleens noise cancelling te gebruiken. Het gaat dus niet om een kleine groep liefhebbers van dure hoofdtelefoons. De techniek zit inmiddels in allerlei betaalbare draadloze oortjes.

Veel apparaten beschikken daarnaast over een transparantiestand. Daarbij laten de microfoons omgevingsgeluid juist door. Voor fietsen is zo’n instelling veiliger dan volledige geluidsonderdrukking, al blijft ook dan oplettendheid noodzakelijk.

De verkeersregels maken onderscheid tussen luisteren en het bedienen van het apparaat.

Volgens de Rijksoverheid mag iemand tijdens het rijden muziek luisteren en handsfree bellen. Oordopjes zijn dus toegestaan.

Een fietser mag tijdens het rijden echter geen telefoon, muziekspeler of ander mobiel elektronisch apparaat vasthouden. Ook even een ander liedje kiezen met de telefoon in de hand kan een boete opleveren.

Zit het toestel in een houder, dan mag het onder voorwaarden worden gebruikt. Dat iets juridisch is toegestaan, betekent overigens niet dat iedere bediening verstandig is. Wie naar een scherm kijkt, houdt minder aandacht over voor de weg.

De overheid adviseert het volume laag te zetten of maar één oortje te gebruiken, zodat omgevingsgeluid hoorbaar blijft.

Na een botsing wordt gekeken wie welke verkeersfout heeft gemaakt. Alleen het dragen van oortjes maakt iemand niet automatisch aansprakelijk.

De situatie kan wel relevant worden wanneer aannemelijk is dat de fietser een waarschuwing niet hoorde, onverwacht van richting veranderde of onvoldoende aandacht voor het verkeer had.

Ook verzekeraars kunnen naar de omstandigheden kijken. Dat geldt vooral wanneer naast de oortjes ook telefoongebruik, rood licht, gebrekkige verlichting of ander risicovol gedrag een rol speelde.

Voor kinderen en fietsers bestaat in het Nederlandse aansprakelijkheidsrecht extra bescherming bij een botsing met een motorvoertuig. Die bescherming is geen vrijbrief om zonder aandacht te rijden.

Vaak wordt geadviseerd één oortje uit te laten. Dat helpt om verkeersgeluid te blijven horen, maar het is geen volledige garantie.

Wie harde muziek op één oor afspeelt, kan nog steeds afgeleid raken. Windgeruis, gesprekken of een boeiende podcast kunnen eveneens aandacht opeisen.

Belangrijker is dat de fietser voortdurend in staat blijft de omgeving waar te nemen. Zet het geluid daarom zo laag dat een gewone fietsbel hoorbaar blijft. Schakel noise cancelling uit en gebruik zo mogelijk de transparantiestand.

Stop op een veilige plaats wanneer een telefoongesprek, routewijziging of bericht volledige aandacht vraagt.

Bij jonge fietsers is een praktisch gesprek nuttiger dan een algemeen verbod dat onderweg moeilijk te controleren is.

Bekijk samen welke stand de oortjes gebruiken. Test op rustige wijze of een fietsbel of naderende auto nog hoorbaar is. Spreek af dat de telefoon tijdens het rijden in de jas, tas of houder blijft.

Controleer daarnaast de gewone veiligheidszaken: werkende remmen, goede verlichting, reflectoren en een route waarop ingewikkelde kruisingen zo veel mogelijk worden vermeden.

Draadloze oortjes zijn voor jongeren een normaal onderdeel van de dag geworden. Ze gaan mee naar school, de sportschool en de fiets. Juist daarom is het onrealistisch te verwachten dat het gebruik vanzelf verdwijnt.

De veiligste verandering zit niet in de muziek zelf, maar in de manier waarop die wordt afgespeeld. Een fietser hoeft niet de hele stad te horen. De auto, scooter of andere fietser die over enkele seconden naast hem rijdt, moet echter wel door de afgeschermde muziek heen kunnen komen.