Wie een erfenis met schulden beneficiair aanvaardt, komt alleen onder de vereffening uit als de erfenis de kosten en voorrangsschulden niet dekt

Aanvaard je na het overlijden van een ouder een erfenis beneficiair om te voorkomen dat je met je eigen spaargeld moet opdraaien voor onverwachte schulden, dan zit je als erfgenaam al snel vast aan een formele wettelijke vereffeningsprocedure. Twee vereffenaars die de kantonrechter vroegen om die tijdrovende vereffening op te heffen in de nalatenschap van een in 2025 overleden man van eind zeventig, kregen nul op het rekest. In een op 26 oktober 2026 gepubliceerde beschikking oordeelt de kantonrechter van Rechtbank Midden-Nederland (ECLI:NL:RBMNE:2026:7478) dat opheffing van de vereffening alleen is toegestaan als de bezittingen nog niet eens de kosten en de voorrangsschulden dekken, maar niet zodra er ook nog geld overblijft voor gewone schuldeisers.

Wanneer een ouder of familielid overlijdt en je niet zeker weet of er naast het banksaldo of de inboedel nog openstaande rekeningen, leningen of belastingaanslagen zijn, kun je de erfenis beneficiair aanvaarden (aanvaarden onder het voorrecht van boedelbeschrijving). Voor het afleggen van zo'n verklaring bij de griffie van de rechtbank betaal je in 2026 eenmalig €165 aan griffierecht. Het grote voordeel volgens artikel 4:184 en artikel 4:202 van Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek is dat schuldeisers van de overledene zich dan alleen op de goederen van de nalatenschap kunnen verhalen en in principe niet op jouw privérekening.

Die bescherming heeft wel een wettelijke keerzijde: zodra één of meer erfgenamen beneficiair aanvaarden, zijn alle erfgenamen samen van rechtswege vereffenaar van de nalatenschap, tenzij er een testamentair executeur is die kan aantonen dat de bezittingen van de erfenis ruimschoots voldoende zijn om alle schulden te voldoen. Moet de nalatenschap volgens de wet worden vereffend, dan ben je verplicht om een boedelbeschrijving op te maken, schuldeisers aan te schrijven, spullen indien nodig te verkopen en de opbrengst precies volgens de wettelijke rangorde van artikel 4:7 van het Burgerlijk Wetboek onder de schuldeisers te verdelen.

In de Utrechtse zaak dienden twee vereffenaars op 30 april 2026 een verzoekschrift in bij de kantonrechter om de vereffening van de nalatenschap tussentijds op te heffen op grond van artikel 4:209 van het Burgerlijk Wetboek. Dat wetsartikel biedt de kantonrechter de mogelijkheid om bij een kleine of negatieve boedel een kosteloze vereffening of de volledige opheffing van de vereffening te bevelen, zodat nabestaanden niet maandenlang allerlei dure formaliteiten hoeven uit te voeren voor een lege boedel.

Nadat de griffier op 25 juni 2026 om aanvullende financiële stukken had gevraagd en de vereffenaars die op 1 juli 2026 hadden opgestuurd, liet de rechtbank al op 14 augustus 2026 weten het verzoek te willen afwijzen. De vereffenaars maakten geen gebruik van de mogelijkheid om op een zitting te worden gehoord, waarna de kantonrechter de spelregels van artikel 4:209 van het Burgerlijk Wetboek scherp op een rij zette.

Volgens de kantonrechter kan opheffing van de vereffening wegens de geringe waarde van de baten uitsluitend worden bevolen in twee specifieke situaties: wanneer de kosten van de vereffening zelf naar verwachting hoger uitvallen dan de totale bezittingen van de erfenis, of wanneer uit de bezittingen hooguit een deel van de preferente schulden kan worden betaald. Onder die preferente schulden vallen onder meer de kosten van de uitvaart (voor zover die in verhouding staan tot de omstandigheden van de overledene) en openstaande belastingschulden bij de Belastingdienst.

Uit de ingeleverde overzichten bleek in dit geval echter dat de bezittingen van de overleden man groot genoeg waren om zowel de vereffeningskosten als alle preferente schulden volledig te betalen, waarna er bovendien nog een bedrag overbleef om een deel van de concurrente (gewone) schuldeisers te voldoen. Zodra gewone schuldeisers zoals een bank, verhuurder, webwinkel of energieleverancier nog een gedeeltelijke uitkering uit de erfenis kunnen krijgen, mag de kantonrechter de vereffening niet opheffen en moeten de vereffenaars het verdeeltraject netjes afronden.

Twijfel je als kind of erfgenaam bij een sterfgeval over de schulden van de overledene, zet dan eerst alle bankafschriften, belastingbrieven, de uitvaartnota en de waarde van de spullen op een rij. Blijkt bij een negatieve erfenis dat er na de uitvaart en de fiscus nog wat geld resteert voor gewone schuldeisers, houd er dan rekening mee dat je bij beneficiaire aanvaarding de vereffening niet tussentijds door de kantonrechter kunt laten stopzetten; wil je helemaal geen beheer- of vereffeningstaken op je nemen, dan kun je de erfenis bij de rechtbank formeel verwerpen.