D66-minister Jaimi van Essen wil boeren uniforme stikstofzones rond Natura 2000 opleggen en negeert zelfs de windrichting

Wie nog de illusie koesterde dat het kabinet van D66, VVD en CDA na het massale boerenverzet van de afgelopen weken tot inkeer zou komen, krijgt van landbouwminister Jaimi van Essen op 2 november de kille werkelijkheid voorgeschoteld. In zijn antwoorden op Kamervragen van coalitiepartner CDA maakt de D66-bewindsman duidelijk dat er wat hem betreft géén sprake is van vrijblijvend provinciaal beleid rond de natuurgebieden.

Van Essen werkt aan landelijke uitgangspunten en centrale rijksregels voor de zogeheten zonering rond stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden. Het officiële argument uit de koker van het ministerie klinkt zoals altijd keurig en verzorgd: uniforme rijksregels moeten voorkomen dat er in Nederland een lappendeken aan verschillende provinciale regeltjes ontstaat en zouden zogenaamd zorgen voor een gelijk speelveld voor boeren. Maar wie kijkt wat er in die zones moet gebeuren, ziet meteen waar de D66-minister op uit is.

In de stroken rondom de Natura 2000-gebieden wil het kabinet volgens Van Essen namelijk gericht sturen op "extensieve vormen van landbouw met perspectief voor boeren". Voor een nuchtere melkveehouder of varkenshouder hoeft niemand dat Haagse eufemisme te vertalen. Extensiveren op een beperkt areaal dure Nederlandse landbouwgrond betekent in de praktijk simpelweg minder vee per hectare, minder melk, minder opbrengst en voor talloze gezinsbedrijven een langzame bedrijfsbeëindiging omdat de bank de financiering niet meer rond krijgt.

Samen met de provinciebesturen laat Van Essen op dit moment per Natura 2000-gebied bekijken of er een dergelijke bufferzone omheen moet komen. Daarbij grijpt het ministerie opnieuw naar de omstreden natuurdoelanalyses, die de afgelopen jaren al in talloze provincies zijn gebruikt om elk economisch perspectief rond zelfs de kleinste plukjes heide en vennetjes op slot te draaien.

Natuurlijk strooit de D66-minister in zijn antwoorden aan het CDA met het toverwoord "maatwerk". Provinciebesturen mogen op papier weliswaar kijken naar hoe een streek in elkaar zit en welke plannen daar al lopen, en zonering hoeft volgens Van Essen niet te betekenen dat op elke vierkante meter exact hetzelfde voorschrift geldt. Maar in de zin erna trekt de minister dat provinciale speelkwartier meteen weer onderuit.

De centrale rijksregels en de landelijke doelen voor natuurherstel blijven volgens Van Essen namelijk onder alle omstandigheden leidend. Maatwerk door een provincie mag van de minister op geen enkele manier betekenen dat er op die Haagse natuurdoelen wordt ingeleverd.

Dat is het soort nep-autonomie waar dit kabinet patent op heeft. Een provinciebestuur mag zelf kiezen met welke kleur pen het de krimpopdracht van D66 ondertekent en of de grens van de bufferzone net langs een sloot of een houtwal loopt, maar de uitkomst ligt in Den Haag al vast. En waagt een provincie het om met een eigen alternatieve gebiedsaanpak te komen, dan eist Van Essen dat die aantoonbaar precies hetzelfde natuurhersteldoel haalt. Er staat een Haagse boeman met de zweep achter de deur zodra een provincie ook maar een duimbreed van de D66-doelen durft af te wijken.

Dit najaar stuurt Van Essen een uitgebreide Kamerbrief waarin hij tot in detail vastlegt wat provincies nog wél en niet onder de noemer maatwerk mogen doen. De boodschap aan boeren die vlak bij een stikstofgevoelig Natura 2000-gebied wonen, is daarmee alvast bezorgd: jouw grond en jouw bedrijfsvoering vallen straks onder een landelijk stikstofregime.

Het meest veelzeggende detail in de antwoorden van de D66-minister gaat over de manier waarop die zones moeten worden afgebakend. In de agrarische sector en bij deskundigen is er al vaker op gewezen dat het volstrekt onlogisch is om met een passer een blinde cirkel rond een natuurgebied te trekken, zonder te kijken naar de in Nederland dominante zuidwestenwind of de daadwerkelijke perceelgrenzen van een boerenbedrijf. Een stal die aan de bovenwindse of benedenwindse kant ligt, heeft immers een compleet ander effect.

Maar wat antwoordt Jaimi van Essen? Hij ziet niets in een gebiedsaanpak waarbij de zones worden bepaald aan de hand van perceelgrenzen of de dominante windrichting! Volgens de minister zouden zulke factoren in de loop der tijd kunnen veranderen, waardoor de overheid haar regels en handhaving regelmatig zou moeten aanpassen.

Kijk eens naar die redenering: omdat het voor de ambtenaren van Van Essen te ingewikkeld is om bij de handhaving rekening te houden met waar de wind in Nederland vandaan waait, trekt het ministerie liever een strakke bureaucratische streep over de kaart. Dat de natuurkunde en de werkelijkheid op het boerenerf zich niet aan een ambtelijk liniaaltje houden, is voor een D66-technocraat blijkbaar te lastig voor zijn papieren rekenmodel. Als de werkelijkheid op het platteland niet past in het handhavingsmodel van het ministerie, dan moet de boer maar wijken voor het model.

En wat doet het CDA, de partij die generaties lang dreef op de stem van het platteland? De christendemocraten stelden een reeks braaf geformuleerde Kamervragen aan hun eigen D66-minister, kregen te horen dat de landelijke teugels strak blijven en dat de windrichting de prullenbak in gaat, en zitten intussen in de ministerraad gewoon naast Van Essen om zijn plannen uit te voeren.

Terwijl vijftienduizend boeren op stikstofavonden in het land hun nood klagen en premier Jetten tijdens de onderhandelingen over het Belastingplan elke afzwakking van het stikstofbeleid blokkeert, bouwt Van Essen achter de schermen onverstoorbaar verder aan zijn zonering. Samen met het geld dat al klaarligt om veehouders op te kopen en te verplaatsen, vormt deze uniforme zone-aanpak het volgende breekijzer om familiebedrijven rond natuurgebieden stap voor stap uit te roken.

Het hele zoneringsplan van Jaimi van Essen is gebouwd op hetzelfde drijfzand waar het Nederlandse stikstofbeleid al jaren in wegzakt: een volstrekt doorgeslagen nationale norm en rekenmodellen waarmee Nederland zichzelf op slot zet, terwijl onze oosterburen in Duitsland vlak over de grens een drempelwaarde hanteren die een veelvoud hoger ligt en waar boeren gewoon hun werk kunnen doen.

Een landbouwminister die wél voor zijn boeren staat, trekt geen rode cirkels rond al die plukjes natuur om gezinsbedrijven tot krimp te dwingen. Nederland heeft geen behoefte aan uniforme Haagse bufferzones, maar aan een minister die een streep zet door dit verstikkende vergunningencircus.

Laat de Tweede Kamer deze nieuwe Kamerbrief van Van Essen dit najaar dan ook direct naar de prullenbak verwijzen: schrap de Stikstofwet, stop met het misbruiken van natuurdoelanalyses om veehouders tot extensivering te dwingen en neem de Duitse stikstofnorm over in plaats van boeren met Haagse bufferzones van hun grond te pesten!