Broer en zussen eisen erfenis op omdat erflater en partner sinds 2020 apart woonden, maar rechtbank: LAT-partner blijft enig erfgenaam

Een partner die sinds 2020 niet meer samenwoonde met de erflater, blijft toch diens enig erfgenaam. Dat besliste de rechtbank Overijssel in een vonnis van 21 oktober 2026. Zijn broer en zussen eisten de erfenis op: volgens het testament verviel de benoeming als de "gemeenschappelijke huishouding" vóór het overlijden was beëindigd, en de twee woonden niet meer samen. De rechtbank vond dat die huishouding doorliep in een LAT-relatie.

De uitspraak is op 2 november 2026 gepubliceerd en laat zien hoeveel één formulering kan beslissen. Voor de erfbelasting telt zo'n huishouding niet vanzelf mee: daar kijkt de Belastingdienst naar het adres.

Op 6 april 2011 sloten de erflater en zijn partner bij de notaris een samenlevingscontract, en op dezelfde dag liet hij een testament opstellen. Daarin benoemde hij "mijn partner" tot enig erfgenaam, onder een voorwaarde: overleed hij nadat hun gemeenschappelijke huishouding was beëindigd, anders dan door een opname in een zorginstelling of door overlijden, dan vervielen alle beschikkingen voor de partner.

Tot ergens in 2020 woonden ze samen. Daarna hadden ze een LAT-relatie, tot hij op 30 maart 2025 overleed. De notaris gaf een verklaring van erfrecht af met de partner als enig erfgenaam. De broer en zussen wilden dat de rechtbank hen tot enige erfgenamen verklaarde en dat de partner alles afgaf wat zij uit de nalatenschap had ontvangen.

Een testament legt de rechter volgens artikel 4:46 BW uit aan de hand van de verhoudingen die de erflater kennelijk wilde regelen en de omstandigheden waaronder het is gemaakt. Ook wat hij daarbuiten deed of zei, mag volgens de rechtbank helpen bij die uitleg, zolang het niet in de plaats van het testament komt.

Zo kregen eerder ook twee zussen toch de opbrengst van het huis van hun broer, hoewel een standaardzin in zijn testament dat leek te verhinderen.

In 2011 wilde de erflater kennelijk dat zijn partner erfde en niet zijn broer en zussen, en dat die benoeming verviel als de relatie zou eindigen. Een LAT-relatie had hij wellicht niet voorzien. Het kopje boven de bepaling spreekt van "beëindiging samenwoning", maar de bepaling zelf noemt de "gemeenschappelijke huishouding". Volgens de rechtbank stelde de erflater daarmee geen gezamenlijke woning als voorwaarde.

Die huishouding was er volgens de rechtbank nog. De twee waren veel samen en hielden hun en/of-rekening aan, waarop ze allebei geld stortten en waarvan ze onder meer vakanties, uitjes en cadeaus betaalden. Uit WhatsApp-berichten bleek een liefdevolle relatie. De erflater had zijn partner ten huwelijk gevraagd en zij had ja gezegd.

De rechtbank wees de eisen af; iedere partij betaalt de eigen proceskosten. Tegen zo'n vonnis staat in de regel hoger beroep open, binnen drie maanden na de uitspraak. Of de broer en zussen dat doen, staat niet in het vonnis.

Bij het gerechtshof in 's-Hertogenbosch liep een vergelijkbare zaak in juli 2026 andersom af: daar waren de twee volgens het hof kort voor het overlijden uit elkaar gegaan. In Overijssel liep de relatie door, alleen niet onder één dak.

Zonder testament erven alleen je echtgenoot of geregistreerde partner en je bloedverwanten: eerst je echtgenoot of geregistreerde partner met je kinderen, dan je ouders met je broers en zussen, daarna je grootouders en ten slotte je overgrootouders. Een partner met wie je samenwoont of een LAT-relatie hebt, erft dus niet. Een samenlevingscontract maakt die partner geen erfgenaam, al kun je er wel in regelen dat bezittingen na je overlijden naar de ander gaan.

Getrouwde en geregistreerde partners zijn voor de erfbelasting partners, ook als ze apart wonen, tenzij er een scheiding van tafel en bed is aangevraagd. Ben je niet getrouwd of geregistreerd, dan ben je alleen partner voor de erfbelasting als jullie in de zes maanden voor het overlijden onder meer een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting hadden en op hetzelfde adres stonden ingeschreven. Zonder dat contract moet je minstens vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres staan ingeschreven.

Stonden jullie niet op hetzelfde adres, dan ben je dus geen partner voor de erfbelasting, ook als een rechter vindt dat jullie voor het testament nog een gemeenschappelijke huishouding voerden. Een uitzondering geldt als jullie eerder samenwoonden en dat tegen je wil eindigde, bijvoorbeeld door een opname in een verpleeghuis. Over de erfbelasting gaat de uitspraak niet.

Voor een partner is de vrijstelling in 2026 €828.035, voor een andere erfgenaam, zoals een zus of een vriend, €2.769. Daarboven betaalt een partner 10 procent en een andere erfgenaam 30 procent. Boven €158.669 wordt dat 20 en 40 procent.

Stel: je bent niet getrouwd met je LAT-partner, die in 2026 overlijdt en je via het testament €100.000 nalaat. Jullie stonden niet op hetzelfde adres, dus je bent een andere erfgenaam. Na aftrek van €2.769 blijft €97.231 over, en daarover betaal je 30 procent erfbelasting: €29.169,30. Had je de laatste zes maanden wel aan alle partnervoorwaarden voldaan, dan bleef de erfenis binnen de vrijstelling en betaalde je niets.

Woon je apart van je partner, pak dan je testament en je samenlevingscontract erbij. Kijk welk woord de voorwaarde gebruikt, zoals samenwoning of gemeenschappelijke huishouding, en lees de bepaling zelf, niet alleen het kopje. Wil je dat je partner erfgenaam blijft, leg dat dan bij de notaris in duidelijke woorden vast. En ga na of jullie voor de erfbelasting nog partners zijn.