BRUSSEL BEPAALT NU ZELFS WAT BEDRIJVEN MET ONVERKOCHTE KLEREN MOGEN DOEN

De maatregel wordt verkocht als een logische stap tegen verspilling. Niemand hoeft enthousiast te worden van bedrijven die bruikbare kleding verbranden omdat een collectie uit de mode is of omdat vernietiging goedkoper uitvalt dan herverkoop.

Maar zoals altijd gebruikt Brussel een reëel probleem om zijn regelgevende macht opnieuw uit te breiden. Niet de lidstaten, consumenten of ondernemers bepalen de oplossing. De Europese bureaucratie schrijft voor hoe bedrijven hun eigen onverkochte voorraad moeten verwerken, welke administratie zij moeten bijhouden en onder welke voorwaarden vernietiging nog geoorloofd is.

De regels gelden nu voor grote ondernemingen. Middelgrote bedrijven volgen volgens de officiële Nederlandse informatie over de Ecodesign-verordening vanaf juli 2030. Kleine en micro-ondernemingen zijn vrijgesteld.

Er bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld wanneer producten beschadigd, vervuild, gevaarlijk of niet meer veilig bruikbaar zijn. Ook kan vernietiging in bepaalde gevallen worden toegestaan wanneer reparatie of hergebruik technisch niet mogelijk is.

De Europese Commissie schat dat jaarlijks vier tot negen procent van de onverkochte Europese textielvoorraad wordt vernietigd voordat iemand de producten heeft gedragen. Volgens Brusselse cijfers zou dat ongeveer 5,6 miljoen ton CO₂-uitstoot veroorzaken.

Dat is het argument. Maar de politieke vraag blijft: rechtvaardigt die schatting opnieuw een centraal Europees verbod voor honderden miljoenen mensen en talloze bedrijven?

Kleding die niet vernietigd mag worden, moet worden opgeslagen, herverpakt, geschonken, doorverkocht, gerecycled of op een andere goedgekeurde manier verwerkt. Dat kost geld.

Grote multinationals kunnen daar aparte compliance-afdelingen voor optuigen. Kleinere concurrenten hebben die schaalvoordelen niet. Middelgrote bedrijven krijgen weliswaar uitstel tot 2030, maar weten nu al dat de administratieve molen ook op hen afkomt.

Die kosten verdwijnen niet. Zij belanden uiteindelijk in de prijs van kleding, in lagere marges, minder personeel of een beperkter aanbod.

Brussel noemt dat graag een “gelijk speelveld”. In werkelijkheid bevoordeelt zware regelgeving vaak juist de allergrootste ondernemingen. Zij beschikken over advocaten, fiscalisten en duurzaamheidsmanagers. De familieondernemer mag ’s avonds na sluitingstijd zelf uitzoeken welk Europees formulier van toepassing is.

Er bestaan veel minder dwingende oplossingen. Maak het fiscaal aantrekkelijker om onverkochte kleding aan erkende maatschappelijke organisaties te schenken. Vereenvoudig regels rond voorraadwaardering en btw. Stimuleer tweedehandsverkoop, outletkanalen en recycling zonder voor ieder kledingstuk een bureaucratisch dossier te eisen.

Laat bedrijven bovendien openbaar maken hoeveel bruikbare voorraad zij vernietigen. Consumenten kunnen vervolgens zelf beslissen of zij zaken willen doen met een onderneming die verspilt.

Dat is transparantie en keuzevrijheid. Een centraal verbod is dwang.

Ook moet worden voorkomen dat Europa zijn onverkochte voorraad simpelweg naar armere landen verscheept en daar lokale textielmarkten ontwricht. Het verplaatsen van afval of overproductie naar een ander continent maakt de praktijk niet ineens duurzaam.

Dit verbod zal door veel mensen als sympathiek worden ervaren. Precies daarom is het politiek gevaarlijk. Europese machtsuitbreiding komt zelden binnen onder het opschrift “wij nemen uw zeggenschap af”. Zij wordt verpakt in een doel waar bijna niemand tegen kan zijn: duurzaamheid, veiligheid, eerlijkheid of consumentenbescherming.

Vervolgens staat de regel eenmaal in een Europese verordening en heeft het nationale parlement nauwelijks nog iets te zeggen.

Vandaag gaat het om kleding en schoenen. De Europese informatie vermeldt al dat het vernietigingsverbod later naar andere productgroepen kan worden uitgebreid. De bevoegdheid is dus binnen; het toepassingsgebied kan daarna groeien.

Wie bruikbare kleding vernietigt, gedraagt zich onverantwoordelijk. Maar het bestaan van onverantwoordelijk gedrag geeft Brussel nog geen blanco cheque om ieder magazijn van bovenaf te besturen.

Verspilling bestrijden kan met transparantie, fiscale prikkels, concurrentie en verantwoordelijkheid. Het hoeft niet altijd met een verbod, een rapportageformat en een nieuwe laag Europese controle.

Dat onderscheid lijkt in Brussel helaas volledig verloren te zijn gegaan.