Aartsen (VVD) noemt werk 'de norm' voor statushouders, en een vijfde van de bijstandsontvangers is of was statushouder

Aartsen presenteerde de plannen maandag in een voortgangsnotitie over de aanpak Werk en Meedoen Nieuwkomers. Het kabinet wil dat eind 2030 75.000 nieuwkomers meer werken dan in 2026, schrijft Taxence. Aartsen ondertekende daarvoor een verklaring met MKB-Nederland, VNO-NCW en AWVN.

"Nieuwkomers zitten nu vast in een systeem dat niet gericht is op werk. Eerst in een azc en daarna in een uitkering. Dat wil ik veranderen", zegt Aartsen volgens Flexmarkt. "Werk moet voor nieuwkomers de norm worden."

Die uitspraak is vooral een bekentenis. Volgens het ministerie was medio 2024 een vijfde van alle bijstandsontvangers statushouder of voormalig statushouder. En slechts 2,7 procent van de Nederlandse werkgevers heeft ooit een statushouder in dienst gehad of heeft er nu een.

Het kabinet presenteert dat als een kans voor de krappe arbeidsmarkt in de zorg, de bouw en de techniek. Voor de belastingbetaler is het iets anders: een rekening die elk jaar terugkomt. Een vijfde van de bijstandsontvangers is of was statushouder, en dat noemt het kabinet een kans op de arbeidsmarkt.

Kijk ook naar de woorden. Statushouders moeten "in principe" vier dagen per week kunnen werken. Vier dagen werken moet tijdens de inburgering "uiteindelijk" de standaard worden. Kunnen werken is iets anders dan moeten werken. Over een korting op de uitkering voor wie weigert, staat er niets. De bestaande werkplicht uit de Participatiewet wil het kabinet alleen "beter in balans" brengen met de inburgering.

Wel komt er meer ruimte. Wie minstens drie maanden 28 uur per week werkt en geen bijstand heeft, kan tot drie jaar extra krijgen om de inburgering af te ronden. Taalles mag 's avonds, online of op de werkvloer. DDS schreef op 6 november al over dat uitstel, want nog geen helft van de inburgeraars slaagt op tijd.

Daarmee draait Aartsen de volgorde om. Wie werk vindt, krijgt meer tijd voor de taal. Wie geen werk vindt, blijft in de bijstand, en ook daarvoor komt er in dit plan geen nieuwe sanctie. De norm geldt dus vooral voor de werkgever en de gemeente, niet voor de statushouder zelf.

Dan de afspraken met de werkgevers. Die zijn vooral een intentie. Het kabinet en de werkgeversorganisaties spreken af zich "gezamenlijk in te zetten". De eerste sectorale deals hoopt Aartsen nog dit jaar te sluiten, en pas vanaf 2027 worden ze per regio vertaald naar echte werkplekken. Een handtekening van VNO-NCW is geen baan.

Ondertussen betaalt de overheid mee. Werkgevers kunnen tot en met 2029 subsidie krijgen voor onder meer vaktaal en cultuur op de werkvloer. Er kwamen voor 2026 420 aanvragen binnen, voor een budget van 2 miljoen euro. Via het programma Taal met collega's moeten er tegen 2030 zo'n 1.000 taalbuddy's komen bij ongeveer 200 werkgevers.

Het kabinet wil zelfs dat asielzoekers met een kansrijke aanvraag al kort na aankomst beginnen met een intensief taaltraject. Verschillende azc's starten daar komend jaar mee. Een aantal gemeenten krijgt extra geld om bijvoorbeeld een jobhunter op een azc te zetten.

Dat is een duidelijk signaal. Nog voordat de asielaanvraag is afgerond, begint de overheid al met de integratie. Wie het nog niet wist, weet het nu: wie hier eenmaal is, blijft.

En het geld voor dat alles komt van de belastingbetaler. De Nederlander die zelf werk zoekt, krijgt geen jobhunter die langskomt en geen werkgever die subsidie krijgt om hem de taal te leren.

Het grootste gat in het plan is ook het meest voor de hand liggende. Aartsen wil 75.000 extra nieuwkomers aan het werk. Maar zolang de instroom doorgaat, komen er elk jaar nieuwe statushouders bij die eerst in een azc zitten en daarna in een uitkering, precies zoals de minister zelf beschrijft.

Asielminister Bart van den Brink rekent op 96.000 COA-plekken in 2028. Elke statushouder die erbij komt, begint opnieuw onderaan. Wie de kraan open laat, kan dweilen tot 2030.

Het is het bekende VVD-recept. Stoere woorden over werk en eigen verantwoordelijkheid, en daarachter een plan vol subsidies, uitstel en intenties. De VVD-kiezer die wil dat de asielinstroom stopt, krijgt een taalbuddy en een jobhunter. Het past bij een partij die in campagnes hard praat over asiel en in het kabinet gewoon meetekent met D66 en CDA.

Als werk echt de norm moet zijn, hoort daar een plicht bij. Wie kan werken en weigert, verliest de uitkering, en dat moet voor een statushouder net zo hard gelden als voor elke andere bijstandsgerechtigde. Verder dan "verkennen" komt dit plan daar niet.

Aartsen moet van de "norm" een plicht maken: vier dagen werken of een korting op de uitkering, zonder uitzonderingen voor wie gewoon kan werken.

En het kabinet moet ophouden met het dweilen. Geen nieuwe statushouders erbij betekent ook geen nieuwe bijstandsgevallen. De echte norm is nul instroom, en daar zegt Aartsen geen woord over.