Laffe raad in Rhenen begint een uur eerder om de eigen inwoners te ontlopen, en zegt in zes minuten ja tegen 110 asielzoekers

Een uur eerder. Niet vanwege een volle agenda, maar uit angst voor de eigen inwoners. De vergadering werd volgens het Reformatorisch Dagblad vervroegd vanwege een mogelijke demonstratie. De volksvertegenwoordiging verstopte zich voor het volk.

Het werd een schijnvertoning. Met 15 tegen 3 stemmen ging de raad akkoord met de aanpak om 110 asielzoekers op te vangen. Alleen de Lokale Volkspartij stemde tegen. Waar het azc precies komt, is nog altijd niet bekend. Wel dat het in de kern van Rhenen moet komen.

Waarom die haast? Omdat Rhenen geen keus meer heeft. Onder de Spreidingswet kreeg de gemeente de opdracht om eerst 116, later 110 asielzoekers een plek te geven. Het Rijk zette Rhenen in augustus onder actief toezicht, trede 3 van de interventieladder. Minister en vicepremier Van den Brink stuurde Rhenen samen met Kerkrade, Maasdriel en Houten een strafbrief: lever opvang, of Den Haag grijpt zelf in.

Dat is geen lokale democratie. Dat is een gijzeling met een rijksstempel erop. En de raad van Rhenen ging braaf door de knieën. Vijftien handen omhoog, geen enkele vuist op tafel.

De gemeente hield in het voorjaar keurig een participatietraject, met vragenlijsten en inloopavonden. Alleen de vraag die er echt toe deed, kon daar niet meer gesteld worden: willen jullie dit eigenlijk? Het antwoord had Den Haag allang ingevuld. Inwoners mochten meedenken over het hoe, nooit over het of.

Een amendement van SGP en D66 laat sociale veiligheid en leefomgeving bij de locatiekeuze nu anderhalf keer zwaarder meetellen. Een pleister op een open wond. En meteen een bekentenis: iedereen in die raadszaal weet dat er een risico is. Alleen hadden ze niet de ruggengraat om nee te zeggen.

Buiten stonden enkele honderden mensen, vooral jongeren. Volgens de NOS verliep dat eerste protest rustig. Rond kwart over elf, toen de politie al weg was, werd er vuurwerk afgestoken en sneuvelden twee ruiten van het gemeentehuis. De ME rukte uit. Een 25-jarige Veenendaler werd aangehouden voor het verstoren van de openbare orde en openbare dronkenschap.

Laat daar geen misverstand over bestaan: dat is fout, en dom bovendien. Elke kapotte ruit is een cadeau aan de bestuurders die woensdag liever niet luisterden. Zij hebben nu hun verhaal over onrust en relschoppers, en niemand praat meer over die zes minuten.

Maar wie wil begrijpen waarom de woede overkookt, moet kijken naar de deur die eerst dichtging. Wie ziet dat zijn raad een uur eerder begint om hem te ontlopen, voelt zich niet gehoord. Die voelt zich weggezet. En Rhenen staat niet alleen: Den Haag zet de duimschroeven aan bij 42 gemeenten die achterlopen met de opvang.

Maar die asielzoekers moeten toch ergens heen? Ja. En dat is precies het punt. Ze moeten ergens heen omdat Den Haag de instroom niet stopt. Het kabinet weigert de kraan dicht te draaien en verdeelt daarna het water over alle gemeenten van het land. De rekening ligt telkens bij het dorp, nooit bij de minister die haar veroorzaakt. Van den Brink laat de instroom doorlopen en zet daarna gemeenten onder toezicht als ze zijn rommel niet snel genoeg opruimen.

Wat moet er nu gebeuren? De Spreidingswet moet van tafel. Van den Brink moet Rhenen onder toezicht vandaan halen en gemeenten weer zelf laten beslissen. En een raad die over zoiets ingrijpends stemt, doet dat op het gewone tijdstip, met de deuren open, en met de inwoners op de publieke tribune.

Want het patroon kennen we inmiddels. In Veendam riep de VVD dat de grens bereikt was, en stemde ze tóch voor opvang tot 2029. In Rhenen deed de raad niet eens meer moeite om het uit te leggen.

Zes minuten voor een besluit dat een stadje jaren gaat raken. Een uur te vroeg, in de hoop dat niemand het zou zien. Een bestuur dat zich verstopt voor de eigen burgers, heeft het vertrouwen van die burgers niet verloren. Het heeft het weggegooid.