Schande in Den Haag: er ligt een plan klaar voor als de asielopvang bezwijkt, maar de burger mag niet weten wat erin staat

Dat staat in een brief die Van den Brink op 16 oktober naar de Kamer stuurde. Het gaat om het noodplan voor de asielketen, dat de EU-lidstaten moeten maken onder het Europese asiel- en migratiepact. Het plan bevat maatregelen voor situaties van "disproportionele druk" en crisis, voor de asielprocedure, de opvang en alleenstaande minderjarige asielzoekers.

Het plan geldt sinds 12 juni, de dag waarop het migratiepact in Nederland werd ingevoerd. "Dit betekent niet dat het noodplan geactiveerd is," schrijft de minister er meteen bij. Het plan bevat ook grenswaarden: drempels die bepalen wanneer de maatregelen worden ingezet.

Wat zijn die maatregelen? Wat zijn die drempels? Dat mag niemand weten. Het plan ligt achter slot en grendel bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer, en is daar alleen vertrouwelijk in te zien. Kamerleden mogen het daar lezen, maar er niets uit vertellen.

De minister geeft als reden dat het plan gevoelige operationele informatie bevat. Het beschrijft hoe de organisaties in de asielketen samenwerken, met het ministerie van Justitie en met het EU-asielagentschap, en het verwijst naar andere crisisplannen die ook niet openbaar zijn. Openbaarmaking zou volgens de minister de bedrijfscontinuïteit kunnen schaden. Het kabinet vertrouwt Brussel meer dan de eigen burger.

Ondertussen zien Nederlanders met eigen ogen wat er in de asielopvang gebeurt. Ter Apel zat de afgelopen weken herhaaldelijk vol, er werd nachtopvang geregeld op het evenemententerrein van Beilen en eerder dit jaar in sporthallen, en gemeenten kregen brandbrieven om nog sneller plekken te regelen. Van den Brink zette 63 gemeenten onder verscherpt toezicht omdat ze hun opvangtaak niet halen.

Vorige week nog vroeg de minister gemeenten in een nieuwe brandbrief om bestaande opvang langer open te houden en extra tijdelijke plekken te regelen, omdat het COA opnieuw plekken tekortkomt. Zelfs gemeenten die hun taak al halen, kunnen een verzoek krijgen om bij te springen.

Dan is de vraag simpel: wanneer is het crisis? Bij hoeveel asielzoekers op de grond in Ter Apel, bij hoeveel noodopvangplekken, bij hoeveel gemeenten die dwarsliggen, gaat het noodplan aan? Precies dat staat in de grenswaarden, en precies die zijn geheim. De crisis is er al, alleen het plan is geheim.

Bij activering kan Nederland de Europese Commissie en het EU-asielagentschap om hulp vragen. Dat is "momenteel niet aan de orde", schrijft Van den Brink. Maar het is goed om te beseffen wat dat betekent. In een crisis kan het EU-asielagentschap meedraaien in de Nederlandse asielketen, volgens afspraken die in een plan staan dat de Nederlander niet mag lezen.

Hoe de samenwerking met het asielagentschap dan loopt, staat in datzelfde vertrouwelijke plan. Het asielagentschap zit overigens al sinds 2022 in de Nederlandse opvang. De Kamerleden die het lezen, mogen er in het openbare debat niet uit citeren. Zo blijft een deel van het gesprek over de Nederlandse opvang een gesprek achter gesloten deuren. Wie niet mag weten wat er klaarligt, kan er ook niets tegen doen.

De Commissie en het asielagentschap hebben het plan al bekeken en er feedback op gegeven. Die is verwerkt in de definitieve versie. De Commissie neemt de plannen van de lidstaten mee in een jaarrapport, dat naar verwachting deze maand verschijnt. Brussel kijkt dus mee, beoordeelt en stuurt bij. De Nederlandse kiezer staat buiten.

De minister heeft nog een argument: het is volgens hem "niet bekend dat andere Europese lidstaten hun noodplannen openbaar hebben gemaakt". Dat is waar het om draait in Europa: afspraken die in Brussel worden gemaakt en in de hoofdsteden worden uitgevoerd, buiten het zicht van de burger. Dat anderen ook zwijgen, is geen reden om te zwijgen.

Juist in Nederland, waar gemeenten dagelijks onder druk worden gezet om meer asielzoekers op te nemen en bewoners hun zaal vol zien lopen bij inspraakavonden, hoort de burger te weten wat de overheid van plan is als de opvang echt vastloopt. Komen er tentenkampen? Worden kazernes gevorderd? Krijgen gemeenten nog minder te zeggen?

Ook de VVD en het CDA, die zeggen grip te willen op migratie, zouden openheid moeten eisen. Een kabinet dat zijn eigen crisisplan verstopt, wekt niet de indruk dat het de zaak onder controle heeft. Het wekt eerder de indruk dat het iets te verbergen heeft.

Natuurlijk zitten er in zo'n plan operationele details die je niet op straat legt, zoals precieze locaties of de beveiliging van opvangcentra. Maar die kun je weglakken. De grenswaarden en de maatregelen zelf, wat er gebeurt als het misgaat, horen openbaar te zijn.

Het asiel- en migratiepact werd verkocht als een manier om de instroom te beheersen. Nu blijkt dat het vooral nieuwe plannen oplevert die de burger niet mag zien. Maak het noodplan openbaar, en laat de Nederlander zien wat Den Haag van plan is.