Westerveld (PRO) wil dat Van den Brink (CDA) gemeenten met dwang een azc oplegt, en de minister zet de deur daarvoor al open

Op 6 november diende PRO-Kamerlid Lisa Westerveld Kamervragen in bij CDA-minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie. Ze gaan over de stand van de opvang en de Spreidingswet. Twee van die vragen laten weinig aan de verbeelding over.

"Wanneer is wat u betreft het moment aangebroken dat dwang zal moeten worden toegepast in het kader van de spreidingswet?", vraagt Westerveld. En direct daarna: "Bent u bereid dwang toe te passen op het moment dat dit helaas nodig blijkt?"

De rest van de lijst is net zo veelzeggend. Westerveld wil weten hoeveel gesprekken er zijn gevoerd met gemeenten onder toezicht, hoeveel plekken die gesprekken hebben opgeleverd en hoeveel gemeenten "geen verdere pogingen" doen om een locatie te vinden. Het is een inventaris van tegenstand, met maar één doel: weten wie er nog moet worden aangepakt.

Het Kamerlid wil de antwoorden ook nog vóór de begrotingsbehandeling van Asiel en Migratie. Dat is geen toeval. Dan kan PRO in het debat de druk opvoeren op een kabinet dat het op asiel toch al niet durft op te nemen tegen links. Wie een minister om dwang vraagt, wil gemeenten breken.

De cijfers waar PRO zich op beroept, komen van het kabinet zelf. In zijn brief van 30 oktober schrijft Van den Brink dat de Spreidingswet voor deze ronde uitgaat van 88.000 opvangplekken. Het COA heeft zijn behoefte inmiddels herijkt op 96.000 plekken per 1 januari 2028.

De bezetting van de COA-locaties lag op 1 oktober op 102,1 procent. Het COA rekent zelf met 91 procent als werkbare norm. De opvang zit dus overvol, en de rekening gaat naar de gemeenten.

Van den Brink heeft PRO niet eens nodig om die kant op te gaan. Volgens dezelfde brief staan gemeenten die niet aan hun opgave voldoen op een "escalatieladder" van interbestuurlijk toezicht. Gemeenten hoorden in april op welke trede ze stonden. Uiterlijk 30 november leveren de commissarissen van de Koning hun verslag in.

Hoe dat in de praktijk uitpakt, zie je in Neder-Betuwe. In een brief van 6 november schrijft Van den Brink over een inwoner die een vakantiepark wilde inzetten voor asielopvang. De gemeente vond die locatie ongeschikt. De minister wil daar "verder" niet op ingaan, maar meldt wel dat de gemeente heeft aangegeven "te werken aan planvorming voor de komst van een azc".

Zo werkt de Spreidingswet. Geen bevel, geen soldaten, alleen een ladder, een verslag en een minister die per brief laat weten welke gemeente nog niet meewerkt. Van den Brink hoeft niet eens meer te dwingen: het escalatieladdertje doet het werk al.

Er wordt in Den Haag veel gepraat over gemeenten die niet leveren. Maar de opvang loopt niet vol omdat dorpen weigeren. De opvang loopt vol omdat er elk jaar tienduizenden mensen bij komen.

Volgens de prognose van het ministerie zelf komen er dit jaar ongeveer 50.400 asielaanvragen binnen, en volgend jaar zo'n 51.000. Dat zijn eerste aanvragen, nareizigers, herhaalde aanvragen en hervestigers samen. Met die instroom is geen enkel aantal opvangplekken ooit genoeg.

PRO kiest ervoor om die instroom niet ter discussie te stellen. De partij wil alleen weten hoe de opvang harder over het land kan worden uitgerold. Den Haag houdt de grens open en wijst daarna naar de dorpen.

Ook het kabinet zelf zet vooral in op de verdeling. In dezelfde brief noemt Van den Brink wel "meer grip op de asielinstroom", maar concreet belooft de minister vooral "rust op het opvangdossier" en meer opvangcapaciteit voor de lange termijn. Dat betekent in gewone taal: meer azc's, langer open, in meer gemeenten.

Er ligt in de Kamer een initiatiefwet om de Spreidingswet in te trekken. Op 19 november leveren de fracties hun eerste schriftelijke inbreng. Dat is de richting die past bij wat de meeste Nederlanders willen: minder asielzoekers, in plaats van een betere verdeling van steeds meer asielzoekers.

Gemeenten moeten zich hier niet door laten intimideren. Een gemeenteraad is gekozen door de inwoners van die gemeente, niet door PRO en niet door het COA. Wie die stem wegzet met toezicht en dwang, zet de lokale democratie aan de kant.

Burgemeesters en wethouders die nu twijfelen, moeten weten dat ze er niet alleen voor staan. Tientallen gemeenten hebben de afgelopen maanden nee gezegd of de boot afgehouden. Hoe meer gemeenten volhouden, hoe lastiger het voor Den Haag wordt om er één uit te pikken.

Van den Brink moet de Kamer klip en klaar laten weten dat er geen dwang komt, en dat het kabinet de Spreidingswet niet verder zal opschroeven. Daarnaast hoort er maar één doel in de begroting: een asielinstroom van nul.

Dat Westerveld deze vragen durft te stellen, zegt alles over hoe ver links bereid is te gaan. Een gemeente die nee zegt tegen een azc, doet precies waarvoor haar inwoners haar kozen. Jouw gemeenteraad hoort te luisteren naar jou, niet naar een Kamerlid in Den Haag.