Staatsomroep ontmaskerd: oud-NCTV-baas en D66-prominent nemen toezicht op NPO over

Pieter-Jaap Aalbersberg, voormalig politiechef en oud-baas van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, wordt voorzitter van de Raad van Toezicht. Naast hem treedt voormalig D66-senator Annelien Bredenoord toe als lid.

Maar waag het vooral niet om de NPO een staatsomroep te noemen.

Aalbersberg heeft een indrukwekkende loopbaan binnen politie, veiligheidsbeleid en openbaar bestuur. Hij was korpschef in IJsselland en Amsterdam, werkte bij Interpol en leidde van 2019 tot 2025 de NCTV.

Dat kan allemaal waardevolle ervaring zijn. Maar het is géén media-ervaring.

Toch vindt de NPO hem bij uitstek geschikt om toezicht te houden op een organisatie die jaarlijks honderden miljoenen euro’s belastinggeld ontvangt en een enorme invloed heeft op het politieke debat. In de eigen bekendmaking roemt de NPO vooral zijn ervaring met politiek gevoelige dossiers, complexe belangen en publieke besluitvorming.

Precies dat zou gewone Nederlanders juist moeten verontrusten.

De NCTV hield zich de afgelopen jaren niet alleen bezig met terrorisme en acute dreigingen. De organisatie speelde ook een prominente rol rond crisiscommunicatie, desinformatie en de grens tussen veiligheidsbeleid en politiek debat. Tijdens de coronacrisis trok de veiligheidsbureaucratie steeds meer macht naar zich toe.

Nu verhuist een van de belangrijkste gezichten van dat systeem rechtstreeks naar de hoogste toezichtslaag van de publieke omroep.

Naast Aalbersberg wordt Annelien Bredenoord toezichthouder. Bredenoord heeft een academische en bestuurlijke achtergrond en is voorzitter van het College van Bestuur van de Erasmus Universiteit. Zij was bovendien jarenlang senator voor D66.

Ook zij heeft geen vooraanstaande journalistieke of omroepachtergrond.

Volgens de NPO vormt dat geen probleem. Haar ervaring in wetenschap, zorg, innovatie en openbaar bestuur zou goed van pas komen tijdens de “transitie” van de publieke omroep.

Het resultaat is ondertussen glashelder: een oud-NCTV-baas en een voormalig senator van de meest uitgesproken kartelpartij van Nederland gaan toezicht houden op de organisatie die dagelijks bepaalt welke verhalen miljoenen Nederlanders te zien krijgen.

De benoemingen zijn op 21 juli publiek bekendgemaakt en gelden met ingang van 15 juli.

Dit is geen geïsoleerde benoeming. Het is onderdeel van een patroon waarin dezelfde bestuurlijke bovenlaag voortdurend van stoel wisselt.

Vandaag zit iemand bij een ministerie, morgen bij een toezichthouder, daarna bij een universiteit en vervolgens bij de publieke omroep. De namen veranderen, maar het wereldbeeld blijft vrijwel hetzelfde: vertrouwen in instituties, meer centrale sturing en een instinctieve afkeer van werkelijk populistisch verzet.

Wanneer rechtse burgers klagen dat zij zich niet herkennen in de NPO, krijgen zij te horen dat journalisten professioneel en onafhankelijk werken. Maar onafhankelijkheid is meer dan de persoonlijke integriteit van een verslaggever. Zij vereist ook afstand tussen media, politieke partijen en de veiligheidsstaat.

Die afstand wordt met deze benoemingen kleiner, niet groter.

De Raad van Toezicht schrijft niet iedere nieuwsuitzending en bepaalt niet rechtstreeks welke gast bij een talkshow aanschuift. Maar toezichthouders benoemen bestuurders, beoordelen strategie, bewaken de koers en oefenen invloed uit op de cultuur van een organisatie.

Juist daarom zijn achtergrond en netwerk relevant.

Een publieke omroep die werkelijk begrijpt waarom zoveel Nederlanders haar wantrouwen, zou bewust zoeken naar mensen buiten de vertrouwde Haagse en academische circuits. Naar toezichthouders die de afstand tot de macht bewaken en die zich afvragen waarom conservatieve, katholieke, populistische en libertaire Nederlanders zich structureel geminacht voelen.

In plaats daarvan haalt men de NCTV en D66 naar binnen.

De NPO is formeel geen ministerie en haar journalisten zijn geen rijksambtenaren. Maar de organisatie wordt wel door de staat gefinancierd, haar hoogste toezicht wordt via een politiek-bestuurlijk proces ingericht en haar leiding wordt steeds opnieuw gevuld met mensen uit dezelfde institutionele kring.

Wie onder die omstandigheden blijft beweren dat er niets aan de hand is, wil het probleem niet zien.

De publieke omroep moet de macht controleren. Zij mag geen rustplaats worden voor de mensen die jarenlang onderdeel waren van diezelfde macht.

Met Aalbersberg en Bredenoord wordt de bestuurlijke afstand tussen Hilversum, Den Haag en de veiligheidsbureaucratie opnieuw kleiner. De NPO noemt het versterking.

Wij noemen het wat het is: het kartel houdt toezicht op zichzelf.