Renze en zijn deugtafel slopen Douwe Filz om één genuanceerde zin over Oekraïne, en zelfs Victor Vlam noemt het 'schofterig'

Wat zei Filz nou helemaal? In het fragment dat op X rondgaat zegt hij dat we niet in termen van goed en kwaad moeten denken, maar iedereen moeten bezien met zijn goede en kwade kanten. Rusland en Oekraïne, zegt hij: "Het zijn allebei actoren die de belangen nastreven die de hunne zijn." Hij wijst op de Maidan-revolutie van 2014, waarbij een democratisch gekozen leider werd verjaagd, en op het Russische verzet tegen westerse raketten in buurlanden en tegen NAVO-uitbreiding. Zijn conclusie: "als je een beer net zo lang blijft prikken, dan gaat hij op een gegeven moment bijten."

Je hoeft het daar niet mee eens te zijn. Maar het is een standpunt dat je in elke serieuze discussie over buitenlandse politiek tegenkomt. Op een normale talkshowtafel vraag je door, je zet er argumenten tegenover, en de kijker oordeelt zelf. Bij Renze ging het anders. Daar werd een gast die afwijkt van de lijn behandeld als een verdachte.

Kijk naar hoe het gesprek liep. In het fragment krijgt Filz meteen de vraag of Poetin en Zelensky voor hem dan "een beetje gelijk" zijn, een vraag die niets te maken heeft met wat Filz zei. Aan tafel werd hem ook gevraagd of hij dit "als schooldirecteur" zei, alsof een schooldirecteur geen mening over buitenlandse politiek mag hebben. Iemand aan tafel kwam met de vaste formule dat er "één agressor" is en "een land wat is aangevallen". En in het fragment grijpt Wijninga terug op de Tweede Wereldoorlog: stel dat Roosevelt de oorlog in Europa van beide kanten had willen bekijken. "Dan zaten we hier nu waarschijnlijk Duits te spreken."

Daar is het, het zwaarste wapen uit de kast van de deugtafel. Wie nuance zoekt, wordt in één adem genoemd met de mensen die Hitler hun gang lieten gaan. Zo maak je van een gast geen gesprekspartner, maar een schietschijf. De man die het fragment deelde, Chris Kramer, vatte de boodschap van de avond kort samen: "Gewoon bek houden en de overheid volgen."

Het opvallendste is wie er afstand nam. Niet alleen de gebruikelijke rechtse critici, maar ook mediacommentator Victor Vlam. "Dit is erg dom en onhandig van #Renze," schreef hij op X. "Er is een legitiem debat mogelijk over de steun aan Oekraïne. Als je dat respectvol voert, heb je een interessante uitzending. In plaats daarvan wordt een gast schofterig behandeld omdat hij een tegengestelde mening heeft. Waanzin."

Schofterig. Een legitiem debat, en Renze maakte er een afrekening van. Wie zelfs Vlam laat gruwen, heeft als talkshowmaker iets fundamenteel fout gedaan.

Wierd Duk ging nog een stap verder. "De oude stalinistische methode: we gaan met de complete deugtafel iemand die het waagt een afwijkende mening te formuleren helemaal kapot maken, is uitgewerkt, dames en heren tv-makers," schreef de journalist. En hij gaf er een verklaring bij voor de magere kijkcijfers: "En je dan afvragen waarom er geen hond naar je programma kijkt. Welnu, hierom." Jan Dijkgraaf had er maar drie woorden voor nodig: "Wat Wierd zegt."

Dit gaat niet over één uitzending. Dit gaat over hoe in Nederland over oorlog en vrede wordt gepraat. Jij betaalt mee aan die oorlog. Premier Jetten riep in Brussel nog op om voor Oekraïne een tandje bij te zetten. Miljarden belastinggeld, wapens, munitie. Over al dat geld zou je een stevig, open debat verwachten. Wat je krijgt, is een tafel waar maar één antwoord goed is.

En kijk wie er wordt afgemaakt. Filz is de directeur van de school die de Kamer met strengere regels voor kleine scholen wil aanpakken, en die onder een vergrootglas ligt vanwege haar banden met Forum voor Democratie. Daarvoor zat hij eigenlijk aan tafel: een debat met D66-Kamerlid Ilana Rooderkerk over die school. Hij durfde zich ook in het Oekraïne-gesprek te mengen, en dat werd hem fataal. FVD heeft gelijk dat het partijkartel de spelregels verandert zodra er een ander geluid meespeelt, en de talkshowtafel speelt daarin gewoon mee.

Het tegenargument ken ik al: Rusland viel Oekraïne binnen, dus wie over belangen van "beide kanten" praat, praat de agressor naar de mond. Maar begrijpen is niet goedpraten. Wie een oorlog wil beëindigen, moet weten waarom hij begon. Dat is geen verraad. Dat is het begin van elk vredesgesprek, en ook Trump onderhandelt inmiddels met Moskou. Een talkshow die die vraag niet eens wil horen, informeert de kijker niet. Ze voedt hem.

Er is één ding wat RTL en Klamer moeten doen: Filz opnieuw uitnodigen, en hem nu wél laten uitpraten. Zet er een tegenstander tegenover, één, geen hele tafel, en laat de kijker oordelen. Zo hoort een talkshow te werken. Een publiek dat volwassen is, kan een afwijkende mening aan.

Dat het zo misging, is geen ongelukje. Het is de reflex van een mediawereld die al jaren bepaalt wat je mag denken over corona, klimaat, migratie en nu Oekraïne. Wie daarbuiten stapt, krijgt geen tegenargument maar een etiket. En dan maar klagen dat de kijkers weglopen.