-Frits Bosch- Kiezers zijn niet dom. Meer wijsheid van groepen voor meer democratie

Veel intellectuelen en hun volgelingen zijn ten onrechte onder de indruk van het feit dat hoogopgeleide elites, zoals zijzelf, per hoofd van de bevolking veel meer kennis bezitten in de zin van specialistische kennis dan de bevolking als geheel. Van daaruit is het een kleine stap om deze gespecialiseerde elite als superieure gidsen te beschouwen voor wat wel en niet zou moeten gebeuren in een samenleving. Ze hebben vaak het cruciale feit over het hoofd gezien dat de bevolking als geheel wellicht veel meer totale kennis bezit dan de elites, zelfs als die kennis verspreid is over individuele, onopvallende fragmenten onder een groot aantal mensen.

Dit wordt treffend besproken in het boek “The Wisdom of the Crowds” van James Surowiecki. In dat boek laat hij zien dat groepen mensen meer collectieve wijsheid bezitten dan specialisten over een wijd areaal van vraagstukken. De arrogantie van de elite is het resultaat van hun kennis op een specialiteit, maar ze slaan de plank vaak mis waar totale kennis benodigd is. Impliciet wordt kiezers er op gewezen dat ze “er geen verstand van hebben; wij wel, want we hebben specialistische kennis, dus vertrouw maar op mij, ik heb het beste met u en het land voor. Stem op mij.” In de praktijk blijken ze vaak het beste voor te hebben met hun partij en zichzelf. En als alweer blijkt dat een verkeerde route genomen wordt en voelen de kiezers zich bedrogen en haken af. De betreffende politici kunnen zich onttrekken aan verantwoordelijkheid voor hun daden door gladpraterij (kiezers gaan af op uiterlijk, vlotte babbel). Een treffend voorbeeld is Mark Rutte en wat dedain voor kiezers betreft is Maarten van Rossem een sterk voorbeeld.

De Griekse filosoof Plato zag dat de democratie in het Oude Griekenland niet goed werkte. Hij pleitte van en landsbestuur van een kleine groep specialisten. Dat kwam er niet en de democratie in het Oude Griekenland ging ten onder en daarna het land ook want de ondemocratische Romeinen gingen met de scepter zwaaien. Plato stierf zwaar teleurgesteld. Ook Nederland zijn er lieden die menen dat er meer specialisten in het landsbestuur moeten. Jort Kelder wenst betere bestuurders door het beroep beter bereikbaar te maken voor talent in het bedrijfsleven, FD 20-3-26. Niet doen, gebundelde macht van specialisten leidt tot plutocratie en daarna kleptocratie. Wat we wel nodig hebben is veel minder overheid, meer particulier, veel lagere belastingen en “wisdom of trhe crowds’.

Rob Jetten wil niet de benzineprijs wil verlagen omdat dit “slecht voor het klimaatbeleid is”. Hier komt de klimaatdrammer weer om de hoek kijken: 0,000036 graden, weet u nog wel? Hij kan met Nederlandse vlaggen zwaaien, maar de drammer komt weer in hem naar boven. Je kunt er op wachten. In het hogelijk versnipperde politieke landschap van Nederland is “the wisdom of the crowd” hoog nodig via referenda maar die komen er niet want de bestuurlijke elite wil macht niet uit handen geven. Nu gaan de kiezers van hype naar hype. En het wordt steeds duidelijker dat de kiezer de middelvinger naar Den Haag uitsteekt. Het gevolg voor de coalitie is “Het kan niet”. Luisteren en accomoderen is het juiste recept. Zonder dat wordt de middelvinger steeds nadrukkelijker en komt de democratie ten einde. .

De zogenaamde “agent-pricipal” theorie verschaft enige verklaring voor dit fenomeen.

Wat houdt deze in? Het wordt gerelateerd aan het bedrijfsleven, maar vindt ook breder toepassing. De principal-agent theorie beschrijft het belangenconflict en de informatieasymmetrie tussen een opdrachtgever (principal) en een uitvoerder (agent). De agent handelt vaak in eigenbelang, wat kan leiden tot inefficiëntie. Oplossingen omvatten het opzetten van contracten, toezicht en op prestatie gebaseerde beloningen. Een partij (principaal, het volk ) delegeert werk aan een andere partij (agent, bestuurders).Tegengestelde belangen: De agent streeft vaak eigen doelen na die verschillen van die van de principaal. Informatieasymmetrie: De agent beschikt over meer informatie over de taakuitvoering dan de principaal, waardoor de principaal moeilijk kan controleren of de agent optimaal presteert. Moral Hazard (Moreel risico): De agent neemt risico's of werkt minder hard omdat de gevolgen niet direct voor eigen rekening zijn.

We herkennen dit principe, ook in het landsbestuur. Minder democratie, betere democratie via referenda, lagere belastingen, meer particulier initiatief. Zo werkt dat.