-Frits Bosch- Altruïsme is niet altijd nodig

Rands interpretatie van altruïsme wijkt af van de traditionele definitie. Zij meent dat de mens niet via altruïsme het geluk van anderen moet nastreven en daarvoor het eigen geluk moet opgeven. Men kan altruïstisch zijn voor de directe naasten, maar er dient geen ethisch afgedwongen altruïsme te zijn. Rand: “Altruïsme verklaart dat elke actie die wordt ondernomen ten behoeve van anderen goed is, en elke actie die wordt ondernomen ten behoeve van iemands eigen voordeel, slecht is. De begunstigde van een actie is dus het enige criterium voor morele waarde – en zolang die begunstigde iemand anders is dan zichzelf, is alles mogelijk.” Rand verwerpt moreel afgedwongen altruïsme dat ten koste van zichzelf is. Waarom zou zelfopoffering goed zijn, maar je eigen belang niet dienen? Het eigen belang dienen betekent dat dit niet ten koste moet gaan van het geluk of de belangen van een ander. De filosofie van Rand sluit naastenliefde niet uit, alleen het motief voor naastenliefde is anders dan in het Christendom waar men wordt verzocht de vijand de andere wang toe te keren en naastenliefde voor ieder mens op aarde geldt. De ‘Parabel van de Barmhartige Samaritaan’ wordt uitgelegd als zou het slachtoffer langs de kant van de weg ‘bed, bad , brood en onderdak’ bij de Leviet krijgen in plaats van in de herberg, ‘hulp in de regio’.

Rand: “Liefde is geen zelfopoffering, maar de meest diepgaande bevestiging van je eigen behoeften en waarden. Het is voor je eigen geluk dat je de persoon nodig hebt van wie je houdt, en dat is het grootste compliment, het grootste eerbetoon dat je aan die persoon kunt brengen.” Volgens altruïsme help je een ander ook als dat tegen je eigen belang in gaat, bijvoorbeeld een jou onbekende zwemmer redden uit een levensgevaarlijke stroming waardoor je zelf kan verdrinken. Rationeel zeg je: dat risico neem ik niet. Als het je eigen kind is, kun je rationeel denken dat je dat risico wel wilt nemen omdat je anders je leven lang verdriet hebt. Compassie en empathie zijn mogelijk, maar uit de eigen vrije wil, gebaseerd op de rationeel denkende mens. Dat staat lijnrecht tegenover altruïsme dat uiteindelijk neerkomt op een vorm van morele verplichting met zelf opoffering en als zodanig is de christelijke leer van altruïsme contrair aan Rand. Religie leidt tot een dergelijke verplichting, dus dat keurt objectivisme af. Het kan niet verboden worden want dat zou dwang betekenen. Religie is een particuliere zaak en als men geloven wil is men daarin vrij. De wens geen geestelijke dwang te ondergaan betekent volgens religie af te zweren. De dwang van religie kan leiden tot geweld en oorlog. Als men het ‘juiste leven’ wil leiden, dan moeten we loskomen van altruïsme.

Dr. Yaron Brook voorzitter van het Ayn Rand Institute komt naar Nederland. De Amerikaanse schrijver en podcaster, houdt een lezing onder het motto ‘Het Nederland dat Ayn Rand had gewild’ onder auspiciën van het Koerbagh Instituut op woensdag 15 april. Brook reist de wereld rond om de ideeën van Ayn Rand en haar filosofie, het Objectivisme, uit te dragen. Rationaliteit, individualisme en de vrije markt staan daarbij centraal. Ik houd dan een lezing over Rand mede naar aanleiding van mijn boek “De Wereld van Ayn Rand, objectivisme voor een betere wereld”. Het event vindt plaats op woensdag 15 april 2026 in Seven, Mariaplaats 7, Utrecht. Inloop: 19:00, start 19:30. Op loopafstand van de locatie is er parkeergelegenheid in de Parkeergarage Springweg. Seven is minder dan tien minuten lopen vanaf Utrecht Centraal Station. De voertaal tijdens het evenement is Engels. Het event is gratis.

[1] [1] Filosofie Magazine; ‘Philosophy: Who Needs It’, Ayn Rand (1982)