D66-staatssecretaris Aerdts spaart Big Tech: een miljoen kuub drinkwater per jaar voor datacenters is 'relatief beperkt', maar jij moet van het kabinet naar 100 liter per dag

Dat staat in een brief die Aerdts, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, dinsdag naar de Kamer stuurde. Ze reageert daarin op drie moties over datacenters. Ze laat het oordeel over de moties aan de Kamer over, maar maakt meteen duidelijk hoe het kabinet erover denkt.

Ze schrijft dat "in Nederland jaarlijks circa 1 miljoen kuub drinkwater wordt gebruikt voor de koeling van datacenters". Dat is ongeveer 0,088 procent van al het drinkwater. "Naast dat dit percentage relatief beperkt is, stappen steeds meer datacenters over op alternatieven," voegt ze eraan toe.

Een miljoen kuub is een miljard liter. Een Nederlander gebruikt thuis gemiddeld 117 liter drinkwater per dag, meldt drinkwaterkoepel Vewin. Met dat miljard liter kun je dus een jaar lang het huishoudelijk verbruik van ruim 23.000 Nederlanders dekken. Alleen om computers koel te houden.

Tegelijk moet jij inleveren. Volgens het Nationaal Plan van Aanpak Drinkwaterbesparing moet het huishoudelijk verbruik in 2035 omlaag naar 100 liter per persoon per dag. Het doel wordt nog niet gehaald, zegt Rli-raadslid Erik Verhoef in Vewin-blad Waterspiegel. Dus loopt er sinds juni een landelijke campagne om jou zuiniger te maken. Jouw douche, je tuin en je wasmachine tellen allemaal mee. Bij Big Tech is het 'relatief beperkt', bij jou is het een besparingsdoel.

Het water is niet het enige. Datacenters vragen volgens netbeheerders samen zo'n 15 gigawatt aan stroom aan, bijna een derde van de hele wachtrij op het stroomnet, meldde Nieuwsuur vorige week. Dat is de aansluitcapaciteit van zo'n 15 miljoen huishoudens, terwijl Nederland er 8,5 miljoen heeft. De netuitbreiding kost tot 2040 meer dan 200 miljard euro, en dat kan jouw energierekening verder opdrijven. Ook wijken en ondernemers staan in die rij. "Wie nu een aansluiting aanvraagt, wacht zo'n tien jaar," zegt Stijn Grove van de Dutch Data Center Association zelf.

En wat verbruiken die datacenters precies? Dat mag je niet weten. Ze moeten hun energie- en watergebruik wel melden, en volgens Aerdts deden 104 datacenters met een vermogen van 500 kilowatt of meer dat ook, maar informatie die onder bedrijfsgeheim valt, wordt volgens Europese regels niet openbaar gemaakt. Brussel publiceert alleen totalen. Nederland "kan zich in Europees verband inzetten" voor meer openheid, schrijft Aerdts. Kan.

Leg daar eens naast hoe dit kabinet met jou omgaat. Voor jou geldt geen bedrijfsgeheim. Het wil dat gemeenten jouw stroomverbruik kunnen opvragen om leegstand op te sporen. Jouw verbruik moet op tafel, dat van Big Tech blijft achter slot en grendel.

Bindende normen voor het stroom- en watergebruik van datacenters? Daar wacht het kabinet mee op de Europese Commissie, die pas in het tweede kwartaal van 2027 met een voorstel komt. "Het kabinet wil niet vooruitlopen op de inhoud van het voorstel," schrijft Aerdts. Zelf iets regelen, in een land waar wijken op stroom wachten, staat er niet in.

Bij de burger is dat geduld er nooit. Voor de verplichte warmtepomp en voor het opvragen van jouw stroomverbruik wacht Den Haag niet op Brussel. Daar gaat het snel, en de burger betaalt.

Ondertussen gaat de bouw door. Nederland telt volgens Nieuwsuur bijna 200 grote en 300 kleinere datacenters, en er komen er zo'n 200 bij. Elk daarvan wil een plek in de rij voor het stroomnet. Aerdts en haar collega van Klimaat zeggen te kijken hoe ze strakker kunnen sturen op schaarse ruimte en stroom. Een Kamerbrief over een nationale aanpak belooft Aerdts "dit najaar". D66 kiest voor Big Tech, en de gewone Nederlander mag wachten.

Maar datacenters zijn toch nodig voor onze economie? Natuurlijk draait er veel op internet. Alleen zijn de grootste datacenters, zoals die van Google in de Eemshaven en Microsoft in Middenmeer, van Amerikaanse techgiganten die hier stroom, water en ruimte zoeken. Dat is geen reden om hen voorrang te geven op de Nederlander die op een stroomaansluiting wacht, of die zelf zuiniger moet douchen.

Het kabinet moet nu kiezen. Een stop op drinkwater voor de koeling van datacenters, niet in Europees verband over een paar jaar, maar nu in Nederland. Volledige openheid over hoeveel stroom en water elk groot datacenter gebruikt. En voorrang op het stroomnet voor woningen en het mkb, vóór nieuwe datacenters.

Het kabinet schrijft het zelf: waar ook ander water kan worden gebruikt, hoort er geen drinkwater in te gaan, "het juiste water voor de juiste toepassing". Dan is de conclusie niet moeilijk: geen kraanwater meer om servers te koelen.

Wie de burger vraagt elke liter te tellen, moet eerst bij de grootverbruikers beginnen. Dat is gewoon een kwestie van fatsoen.

Aerdts kan haar brief herschrijven, en deze keer beginnen bij de mensen die de rekening betalen. Eerst de burger, dan pas Big Tech.