D66 en CDA sluiten achter de rug van de VVD een deal met Klaver over een miljonairsbelasting, en de partij van Yeşilgöz duikt weg

De partij van Yeşilgöz duikt weg. Tot in de late middag kwam er geen inhoudelijke reactie van de partijleider, van fractievoorzitter Ruben Brekelmans, of van een woordvoerder. Het liveblog van de NOS, bijgewerkt om 16:58 Nederlandse tijd, wachtte nog altijd op een oordeel. Het liveblog van het AD, laatst bijgewerkt om 16:45, hield dezelfde stand bij. Brekelmans was na het nieuws niet in de Kamer gezien. Een debat van Yeşilgöz aan het einde van de middag ging niet door. Waarom, is niet bekend. Volgens de NOS beraadt de partij zich pas woensdagavond over de deal. Stilte is hier geen toeval. Stilte is een keuze, en die keuze laat de VVD eruitzien als een toeschouwer bij haar eigen kabinet.

Klaver noemt het een doorbraak. In de verklaring van PRO, Volt, D66 en CDA zegt hij: "Als dit voorstel wordt aangenomen krijgt Nederland een miljonairsbelasting." Het gewijzigde amendement, eveneens in die verklaring, verschuift volgens de vier partijen 1 miljard euro. Eerder wilden PRO en Volt 1,5 miljard. In diezelfde verklaring staat dat Financiën de bedragen nog definitief moet ramen. Wie desondanks de tabel leest, ziet meteen wie eraan moet geloven.

De miljonairsbelasting zelf is een toptarief van 38,5 procent in box 3, over vermogenswinsten van meer dan 60.000 euro. Het basistarief in diezelfde box gaat naar 35,5 procent. De opbrengst daarvan zetten de indieners op 221 miljoen euro. In hun eigen uitleg bereiken spaarders die drempel bij 2 procent rendement pas rond de 6 miljoen euro vermogen. Beleggers die 6 procent maken, zitten er volgens diezelfde uitleg al bij 1 miljoen euro in. Dat klinkt als een verhaal over "de allerrijksten". Het is vooral een nieuw schijftarief in de vermogensbelasting, ingebouwd in een plan dat veel breder uithaalt.

Want de grootste posten zitten niet in dat toptarief. De aanpak van papieren schenkingen moet 274 miljoen euro opleveren. Het niet indexeren van de schijfgrens in box 2, en van de schijfgrens in de erf- en schenkbelasting, van 2027 tot en met 2031, moet 93 miljoen opleveren. Dat is geen tariefverhoging in de krantenkop, het is een stille ingreep: de grenzen schuiven niet mee, en ouders en erfgenamen betalen daardoor eerder en meer. Daarbovenop komt een taakstelling van 412 miljoen euro voor fiscale constructies in het vermogensdomein, inclusief het uitwerken van een exitheffing. Een taakstelling is geen uitgewerkte wet. Het is een bedrag dat nog moet worden ingevuld. Samen moet dat 1 miljard opleveren. Van die opbrengst moet, als taakstelling, 900 miljoen euro naar een lager instaptarief in box 1.

Spaarders, ouders en erfgenamen betalen. Werkenden krijgen een lager tarief voorgehouden als troost. Dat is de ruil, en D66 en het CDA hebben die ruil getekend zonder hun coalitiegenoot.

Dit is niet uit de lucht komen vallen. In het debat over het Belastingplan noemde de VVD het oorspronkelijke voorstel van PRO "ondenkbaar dat dit voorstel in deze vorm door een van de coalitiepartijen zal worden gesteund." Fractievoorzitter Brekelmans zei eerder over papieren schenkingen, in de weergave van het AD: "We gaan daar niet aan tornen." Nog een dag eerder hield minister Heinen (VVD, Financiën) zo'n extra heffing op vermogen tegen. Woensdag lag er een afgezwakte versie, zonder de ingreep in de doorschuifregeling voor familiebedrijven, en met 1 miljard in plaats van 1,5 miljard. Voor de VVD blijft dit een principiële grens. De papieren schenkingen staan er nog in. Het toptarief in box 3 staat er nog in. Alleen de VVD zelf is even zoek.

Volgens Klaver is het gewijzigde plan niet met de VVD besproken. CDA-leider Bontenbal zegt dat de VVD "op meerdere momenten" op de hoogte is gehouden. Volgens bronnen van de NOS hoorden Yeşilgöz en haar partij pas woensdagochtend van D66 en het CDA wat er lag, toen de deal al zo goed als rond was. Die onderhandelingen liepen toen al lang. Klaver zei dinsdagmiddag al dat hij praatte "met coalitiepartijen", maar wilde niet zeggen met welke. D66-leider Paternotte noemde het in het liveblog van de NOS een redelijk compromis. Op de vraag of het einde van de samenwerking nabij is, zei hij: "Zeker niet." Tegelijk gaf hij de liberalen de ruimte om dit wijzigingsvoorstel af te wijzen. Samenwerken, zei hij, is iets anders dan steeds dezelfde stem uitbrengen. Dat klinkt coulant. Het is een vernedering. Eerst sluiten D66 en het CDA de deal. Daarna mag de VVD alsnog tegenstemmen, alsof dat de schade wegneemt. Premier Jetten laat het Europese overleg in Dublin schieten, volgens de Rijksvoorlichtingsdienst "vanwege de actuele politieke situatie". Donderdagochtend, volgens het AD om 10:15, heropent de Kamer het debat in zijn aanwezigheid. Volgens de vier ondertekenaars wordt donderdag over hun gewijzigde voorstel gestemd.

NRC telt zonder de liberalen 65 zetels aan de zijde van dit akkoord in de Tweede Kamer, en 29 in de senaat. Dat haalt in geen van beide huizen een meerderheid. De handtekening van D66 en het CDA maakt Klaver nog niet tot meerderheid. Zij maakt wel duidelijk waar dit kabinet nu aanklopt. Niet bij een rechts alternatief. Bij Klaver. En de VVD, die dit ondenkbaar noemde, houdt zich gedeisd.

Dat is de stand van het kabinet-Jetten. Het regeert met D66 en het CDA, en het zoekt zijn meerderheid bij PRO en Volt. Heinen, de VVD-bewindsman op Financiën, hield dinsdag nog de boot af. Woensdag spraken Paternotte en Bontenbal al met Klaver en Dassen, en niet met hun eigen coalitiegenoot over de eindtekst. Wie zo bestuurt, heeft de VVD niet meer nodig voor de koers, alleen nog voor de zetels. Spaarders krijgen een nieuw toptarief in box 3. Ouders die op papier schenken, worden aangepakt. De schijven in de erf- en schenkbelasting blijven vijf jaar stilstaan. En de grootste post is een taakstelling die later nog moet worden ingevuld. Dat is geen detail. Dat is de rekening.

De VVD kan donderdag alsnog opstaan. Zij kan zeggen wat zij eerder beloofde: dat hier niet aan te tornen valt, en dat een coalitiepartner dit niet achter haar rug om tekent. Tot die tijd blijft het beeld staan. D66 en het CDA hebben met Klaver gedeald. Het kabinet-Jetten regeert nu feitelijk met de oppositie aan de linkerkant. En de partij van Yeşilgöz laat zich vernederen, terwijl spaarders, ouders en erfgenamen betalen.