Dick Schoof geeft zichzelf een zes à zeven als premier: "Veel in de steigers gezet!"

Dick Schoof werd op 2 juli 2024 minister-president van Nederland. Hij trad aan als partijloos premier van een coalitie bestaande uit PVV, VVD, NSC en BBB. Die constructie was politiek bijzonder en bleek in de praktijk lastig vol te houden.

Schoof erkent dat de regeringsperiode uiteindelijk te kort was om grote plannen af te ronden. “Na elf maanden zijn we gevallen. We wilden best wel veel in gang zetten. Dat hebben we misschien ook wel gedaan, als je kijkt naar asielwetten en wat we op het gebied van veiligheid hebben gedaan. We hebben veel in de steigers gezet, maar niets kunnen afmaken.”

De val van het kabinet begon toen de PVV van Geert Wilders zich terugtrok uit de coalitie. Twee maanden later stapte ook NSC eruit. Schoof is daar kritisch over: “Je kunt moeilijk zeggen dat iets een succes is als het na elf maanden valt en vervolgens na dertien maanden nog een tweede partij eruit stapt.”

Toch weigert hij zijn kabinet als mislukt te bestempelen. Volgens hem zijn wel degelijk stappen gezet, vooral rond het asieldossier. “Grip krijgen op asiel was een belangrijk onderdeel van het hoofdlijnenakkoord. Daar hebben we echt stevig over gevochten. De asielwetten hebben we een heel eind kunnen brengen. Jammer genoeg niet door de Eerste Kamer.”

Tijdens het interview wordt duidelijk dat het premierschap een zware persoonlijke tol eiste. Bij het zien van beelden uit zijn regeerperiode raakt Schoof zichtbaar geëmotioneerd. “Als je die beelden ziet denk je: jeetje, wat is er ontzettend veel gebeurd.”

De voortdurende kritiek was soms moeilijk. “Heel veel commentaar raakt je. En tegelijkertijd ben ik de eerste die zegt: als je daar niet tegen kan, moet je dit ambt niet vervullen.”

Volgens Schoof had vooral zijn directe omgeving het zwaar. “Voor mijn vriendin en mijn dochters was het soms moeilijker dan voor mij. Zij kijken niet naar de premier, maar naar hun partner of hun vader.”

Ook zijn keuze om leiding te geven aan een kabinet met de PVV zorgde voor spanningen. Hij moest zich tegenover vrienden verdedigen. “Ja, dat klopt.” Vrienden verloor hij naar eigen zeggen niet. “Nou, nog niet. En ik hoop dat het nu ook niet meer gaat gebeuren.”

Schoof vertelt dat hij aanvankelijk nauwelijks kon geloven dat hij premier moest worden. Toen Geert Wilders hem belde, dacht hij dat het een grap was. “Ik dacht: dit moet een uit de hand gelopen grap zijn.”

Kort daarna sprak hij met toenmalig premier Mark Rutte. Die stelde hem gerust en maakte het premierschap volgens Schoof kleiner dan hij had verwacht. Toch wist Schoof dat hij aan een zware taak begon. “Ik wist dat dit een hele ingewikkelde klus zou worden, met veel verantwoordelijkheid en vermoedelijk ook veel gedoe, nationaal en internationaal.”

Wat hij het moeilijkst vond? De constante publieke aandacht. “Dat je permanent onderwerp van gesprek bent en dat iedereen het telkens over je heeft. Dat weet je vooraf, maar als je het zelf ervaart is het toch anders.” Stoppen overwoog hij nooit serieus, al dreigde hij intern wel twee keer met opstappen om politieke oplossingen af te dwingen.

Hij noemt zijn prestaties geen groot succes, maar ook geen mislukking. Het rapportcijfer blijft daarom bescheiden. “In ieder geval een voldoende. Ik denk ergens tussen de zes en de zeven.”