Het kabinet zoekt geld bij de zieke en de school, maar Heerma strooit 200 miljoen rond onder stichtingen en noemt het democratie

Het heet het Gemeenschapsfonds. Van 2027 tot en met 2031 kunnen stichtingen en verenigingen er meerdere keren per jaar subsidie uit aanvragen. Het doel, in de woorden van het ministerie: investeren in gemeenschapskracht, regels vereenvoudigen en de samenwerking tussen markt, samenleving en overheid versterken. Overheid en partners gaan bovendien samen werken aan "een gezamenlijke leeragenda".

Proef die woorden eens. Gemeenschapskracht. Leeragenda. Samenwerking tussen markt, samenleving en overheid. Het is de taal van een ministerie dat geld wil uitgeven zonder precies te zeggen waaraan. Welke initiatieven? Welke organisaties? Wie beoordeelt de aanvragen, en hoeveel van dat geld blijft hangen in de uitvoering? Het staat nergens. Tweehonderd miljoen euro belastinggeld, en de burger krijgt een folder vol modewoorden.

Wat er wel staat, is dat Heerma zelf de vinger op de zere plek legt. "We gaan niet alleen investeren, we verbeteren ook de samenwerking en vereenvoudigen de regels", zegt hij. Daar zit de kern. De vrijwilliger bij de voetbalclub, de buurtvereniging, het dorpshuis: die lopen niet vast op een gebrek aan rijkssubsidie. Die lopen vast op regels, vergunningen en papierwerk van diezelfde overheid.

Kijk naar wat dezelfde overheid ondertussen met die gemeenschappen doet. Voetbalclub FC Bergh uit 's-Heerenberg legde met overheidssteun 90 zonnepanelen op het dak. Door het einde van de salderingsregeling is de club vanaf 2027 minstens 10.000 euro per jaar extra kwijt aan energie. De voorzitter waarschuwt dat de contributie omhoog moet. Dat betalen de jeugdspelers en hun ouders.

Zo gaat het steeds. Eerst sloopt Den Haag met beleid de begroting van de club. Daarna mag diezelfde club een formulier invullen om een deel van het geld terug te vragen uit een fonds met een mooie naam. En het ministerie noemt dat dan democratie.

En wie krijgt dat geld uiteindelijk? Subsidiepotten belonen organisaties die weten hoe je een aanvraag schrijft. Professionele stichtingen met een fondsenwerver kennen de weg naar het loket. De penningmeester van de plaatselijke biljartclub, die het naast zijn baan doet, niet.

Vrijwilligers zijn goud waard. Juist daarom verdienen ze beter dan een loket. Een samenleving bouw je niet vanuit een ministerie. Die ontstaat vanzelf, als de overheid mensen de ruimte geeft en niet elke activiteit onder regels en kosten bedelft.

Het is ook dezelfde Heerma die eerder deze maand vond dat het sentiment van onvrede niet verspreid moet worden. Een minister die de burger vraagt minder te klagen, en dan belastinggeld uitdeelt om "de basis van onze democratie" te versterken: dat zegt veel over hoe Den Haag naar democratie kijkt. Als iets wat de overheid regisseert en financiert.

Heerma schrapt het fonds en steekt die 200 miljoen in het echte probleem dat hij zelf noemt: het schrappen van regels en kosten voor verenigingen en vrijwilligers. Begin bij sportclubs die door het einde van de saldering in de problemen komen. En wil hij toch subsidie geven, dan komt er eerst een openbare lijst van wie wat krijgt en waarom.

Het kabinet zoekt geld bij de zieke en bij de school. Dan hoort er geen 200 miljoen naar een fonds dat vooral mooie woorden oplevert.