Jetten koopt PRO en Volt met de WW, en in een geheim coalitiestuk mag het onderwijs straks 1,2 miljard euro ophoesten

Deze achterkamertjespolitiek kwam alleen boven water via de NOS. D66, VVD en CDA spraken onderling af dat er een gat van 3 miljard euro gedicht moet worden als de besparingen op de sociale zekerheid tegenvallen. Het instrument heet een korting op de prijsbijstelling: ministeries worden dan niet meer gecompenseerd voor stijgende lonen en prijzen. Defensie, Infrastructuur en Justitie zijn uitgezonderd. Gevolg: de helft van de klap komt bij het onderwijs terecht. Vanaf 2031 gaat er 1,2 miljard euro af, op een begroting van 57 miljard. Ook het Klimaat- en Energiefonds levert zo'n 200 miljoen in.

Wat hier gebeurt, is simpele koehandel. Jetten heeft een minderheidskabinet en heeft de stemmen van PRO en Volt nodig. Die eisten dat de bezuinigingen op de WW en de WIA van tafel gingen, en dat kregen ze. Maar een cadeau zonder geld is geen cadeau. Dus moet minister Hans Vijlbrief (D66) van Sociale Zaken de besparing alsnog bij elkaar onderhandelen met de bonden, en lukt dat niet, dan betaalt het klaslokaal.

In het openbaar klinkt het een stuk vriendelijker. Jetten zei alleen dat het kabinet "met aanvullende voorstellen" komt als de besparingen minder zijn dan verwacht. Welke voorstellen dat zijn? Dat hield hij voor zich. De Kamer, die straks over deze begroting moet stemmen, kreeg het document niet.

Het mooiste is wie hier de klappen krijgt. Onderwijs is de portefeuille van D66 zelf. Minister Rianne Letschert (D66) zei eerder dit jaar nog dat we weer trots moeten zijn op ons onderwijs. Haar eigen partijleider zet dat onderwijs nu achter de hand als wisselgeld voor een politieke deal met links.

En het gaat niet om een abstracte post. Een korting op de prijsbijstelling betekent dat scholen hun leraren en hun energierekening moeten betalen met geld dat elk jaar minder waard wordt. Op termijn betekent dat minder handen voor de klas en minder bijles voor het kind dat achterloopt met lezen en rekenen. Dat is precies de basis waar D66 zegt voor te staan.

Voor de goede orde: DDS is geen fan van eindeloos geld in onderwijsbureaucratie pompen. Maar dat is hier het punt niet. Het punt is dat Jetten de rekening van zijn eigen deal stilletjes doorschuift naar een sector die er niet over mocht meepraten, en dat hij de Kamer niet vertelt dat hij dat doet.

Dat is precies het probleem. Een bezuiniging die pas in 2031 bijt, valt ná de volgende Kamerverkiezingen. Jetten hoeft er dus nooit zelf verantwoording voor af te leggen. Hij sluit nu de deal, int nu de stemmen van PRO en Volt en laat een volgend kabinet het gat in de scholen verklaren. Zo trekt Jetten een wissel op andermans toekomst, en noemt hij het nog verantwoord begroten ook.

En wie denkt dat de vakbonden deze besparing wel even regelen: die willen volgens de NOS juist opnieuw onderhandelen over de WIA. De kans dat de achtervang gebruikt wordt, is dus allesbehalve klein.

Jetten stuurt de coalitieafspraak vandaag nog naar de Tweede Kamer, vóór het debat over de Financiële Beschouwingen vanochtend begint. Letschert zegt hardop of zij akkoord is met 1,2 miljard minder voor haar eigen scholen. En de Kamer stemt niet over deze begroting zolang het onderwijs als onderpand in de afspraak staat.

Jetten wil de boeken rond hebben voor zijn nieuwe vrienden. Dan betaalt hij die vriendschap maar uit zijn eigen zak, niet uit die van de juf.