Hermans legt geitenboeren aan de ketting terwijl de wetenschappelijke hoofdvraag nog altijd openstaat

VWS-minister Sophie Hermans en landbouwstaatssecretaris Silvio Erkens willen een landelijke afstandsnorm van 500 meter invoeren. Nieuwe geitenhouderijen mogen dan niet binnen die afstand van woonkernen, scholen, kinderdagverblijven en zorginstellingen komen. Omgekeerd mogen dergelijke gevoelige bestemmingen evenmin vlak bij een geitenbedrijf worden gebouwd.

Bestaande bedrijven binnen de zone mogen voorlopig niet uitbreiden. Daarmee treft het plan niet alleen geitenboeren, maar mogelijk ook de woningbouw.

De officiële onderzoeken hebben herhaaldelijk een verband gevonden tussen wonen in de buurt van geitenhouderijen en diagnoses van longontsteking. Volgens het RIVM werd dat verhoogde risico gedurende elf achtereenvolgende jaren aangetroffen.

De Gezondheidsraad beoordeelt een oorzakelijk verband inmiddels als waarschijnlijk en vindt voorzorgsmaatregelen verdedigbaar.

Wie beweert dat er helemaal geen signaal bestaat, gaat dus te kort door de bocht. Maar Hermans doet hetzelfde wanneer zij het publiek een simpel oorzaak-gevolgverhaal voorschotelt. De wetenschap is minder eenduidig dan de communicatie van het kabinet suggereert.

Het RIVM erkent zelf dat een directe causale oorzaak moeilijk vast te stellen is. In stallucht zijn bacteriën gevonden die bij mensen longontsteking kunnen veroorzaken. Een deel daarvan werd ook aangetroffen in de omgeving en bij onderzochte mensen. Welke bacterie of combinatie verantwoordelijk zou zijn voor de extra diagnoses, is echter niet duidelijk.

De invloed kan bovendien indirect zijn. Stoffen uit de stal zouden luchtwegen gevoeliger kunnen maken voor andere ziekteverwekkers. Dat is een mogelijke verklaring, maar nog geen volledig bewezen mechanisme.

Een statistische samenhang kan aanleiding zijn voor voorzichtigheid. Zij mag alleen niet zonder behoorlijke toelichting worden verkocht als een volledig vaststaande oorzaak.

NieuwRechts wijst op kritiek van onder anderen hoogleraar infectieziekten Marc Bonten en onderzoekers uit Gent. Het patiëntendeel van VGO-III kreeg veel minder deelnemers dan aanvankelijk gewenst. Daardoor kon geen specifieke ziekteverwekker overtuigend worden aangewezen.

Gentse onderzoekers plaatsten tevens vraagtekens bij het gebruik van huisartsendossiers. Niet iedere diagnose van longontsteking wordt bevestigd met een röntgenfoto of laboratoriumonderzoek. Bekendheid met de Q-koortsproblematiek kan er bovendien toe leiden dat omwonenden en artsen alerter reageren op luchtwegklachten.

Dat bewijst niet dat het aangetroffen verband onjuist is. Het betekent wel dat de mate van zekerheid eerlijk besproken moet worden.

Bij een bericht van Hermans verscheen op X een community note die de onzekerheden benadrukte. Zo’n gebruikersnotitie is geen officiële wetenschappelijke veroordeling. Maar zij laat wel zien dat de stellige communicatie van het ministerie weerstand oproept.

De norm is nog niet van kracht. Volgens de Rijksoverheid duren de wettelijke procedures naar verwachting tweeënhalf tot drie jaar.

De onzekerheid voor ondernemers begint echter onmiddellijk. Wie wil investeren, weet niet of uitbreiding straks nog mogelijk is. Bestaande bedrijven moeten wachten op technieken die eerst “bewezen effectief” moeten worden verklaard.

Ook bouwplannen kunnen geraakt worden. Binnen 500 meter van bestaande bedrijven mogen straks geen nieuwe woonkernen of gevoelige instellingen verschijnen, afgezien van projecten die planologisch al definitief zijn.

Nederland kampt met een woningtekort en tekent opnieuw cirkels op de kaart waarbinnen bouwen moeilijker wordt.

De overheid moet volksgezondheid beschermen. Maar het voorzorgsbeginsel mag geen vrijbrief worden om ondernemers zonder glasheldere onderbouwing jarenlang vast te zetten. Hermans mag voorzorg verdedigen. Zij mag de resterende wetenschappelijke onzekerheid niet verdonkeremanen.