Hugo de Jonge erkent dat coronapas te snel werd ingevoerd zonder OMT-advies

Nu blijkt uit de woorden van Hugo de Jonge zelf dat die zorgvuldig opgebouwde façade barsten vertoont.

De voormalige coronaminister heeft tegenover de parlementaire enquêtecommissie erkend dat het toegangsbewijs in 2021 te snel werd ingevoerd. Over de onzekerheden werd niet goed gecommuniceerd en voor een cruciaal onderdeel – het onmiddellijk geldig maken van een vaccinatie – had hij niet eens advies gevraagd aan het Outbreak Management Team.

Lees die laatste zin nog maar eens. De minister die voortdurend met “de experts” schermde, nam een verstrekkend besluit zonder hierover eerst het OMT te raadplegen.

Volgens RTL Nieuws mochten jongeren na een vaccinatie meteen naar nachtclubs. De normale inwerktijd werd losgelaten. De campagne kreeg het jolige etiket “Dansen met Janssen”. Daarna steeg het aantal besmettingen en moest de versoepeling alweer worden teruggedraaid.

De Jonge noemt het nu een dure les. Dat is de taal van bestuurders die een enorme fout reduceren tot een leerzaam moment op een managementcursus.

De operatie werd destijds met bombarie verkocht. Jongeren konden één prik halen en daarna meteen het nachtleven in. Het kabinet wist dat vaccins tijd nodig hadden om bescherming op te bouwen, maar besloot die werkelijkheid ondergeschikt te maken aan een aantrekkelijke campagneboodschap.

De Jonge erkent nu dat er met te veel enthousiasme en bravoure werd gehandeld. Dat is zacht uitgedrukt. Dit was geen ongelukkige verspreking tijdens een televisie-interview. Het was landelijk beleid dat miljoenen mensen raakte en waarbij de overheid toegang tot grote delen van het maatschappelijke leven afhankelijk maakte van een digitale gezondheidscode.

De coronapas verdeelde de samenleving. Mensen werden bij restaurants, evenementen en andere gelegenheden gecontroleerd. Wie niet aan de voorwaarden voldeed, stond buiten. Families en vriendengroepen raakten verdeeld. Ondernemers moesten feitelijk optreden als verlengstuk van het gezondheidsministerie.

Dat alles werd verdedigd als noodzakelijk, zorgvuldig en wetenschappelijk onderbouwd. Nu horen we dat bij een belangrijk besluit niet eens OMT-advies was ingewonnen.

Nog merkwaardiger is De Jonges volhardende ontkenning dat de coronapas bedoeld was om mensen richting vaccinatie te duwen. Het officiële doel was volgens hem het zo veilig mogelijk heropenen van de samenleving. Een hogere vaccinatiegraad was slechts een welkom neveneffect.

De commissie hield hem echter berichten voor waarin een hogere vaccinatiegraad wel degelijk een rol leek te spelen. Bovendien was de politieke en maatschappelijke druk overduidelijk. Gevaccineerden kregen meer bewegingsvrijheid. Ongevaccineerden moesten zich voortdurend laten testen of bleven buiten staan.

Je hoeft geen gedachten te kunnen lezen om te begrijpen welke prikkel daarvan uitging.

De vraag is daarom niet uitsluitend of De Jonge formeel kan volhouden dat vaccinatiebevordering nooit het primaire doel was. De echte vraag is waarom het kabinet niet eerlijk durfde te zeggen dat de coronapas in de praktijk als drukmiddel functioneerde.

Die eerlijkheid ontbreekt nog steeds. Er worden kleine fouten erkend, maar de fundamentele keuzes blijven buiten schot. De Jonge had te veel bravoure. De communicatie kon beter. Het tempo lag te hoog. Iedereen heeft fouten gemaakt.

Zo wordt bestuurlijke verantwoordelijkheid opgelost in een mist van collectieve onvolkomenheden.

Een parlementaire enquête heeft alleen betekenis wanneer zij verder gaat dan het verzamelen van keurige spijtbetuigingen. Wie besloot wat? Welke waarschuwingen waren bekend? Waarom werd grondrechtelijke kritiek genegeerd? Waarom werden sceptische wetenschappers en burgers zo gemakkelijk buitenspel gezet? En wie draagt verantwoordelijkheid voor de maatschappelijke schade?

De coronaperiode kan niet worden afgesloten met enkele bestuurders die verklaren dat zij achteraf misschien iets anders zouden hebben gedaan. Daarvoor waren de maatregelen te ingrijpend. Daarvoor werden vrijheden te gemakkelijk ingeperkt en burgers te hard tegenover elkaar gezet.

De Jonge zegt dat hij fouten heeft gemaakt. Prima. Dat is dan het begin van het gesprek, niet het einde.

Het Nederlandse publiek heeft recht op alle stukken, alle berichten en een precieze reconstructie van de besluitvorming. Niet omdat iedere coronamaatregel per definitie onnodig was, maar omdat een overheid die zulke vergaande macht uitoefent achteraf volledig rekenschap moet afleggen.

Geen doofpot. Geen “lessen voor de toekomst”. Geen zorgvuldig geregisseerde mea culpa waarmee de hoofdrolspelers zichzelf alsnog tot moedige crisismanagers kronen.

De waarheid moet boven tafel. Helemaal.