Jaimi van Essen (D66) nieuwe landbouwminister: nog nooit een dag in het bedrijfsleven gewerkt

Een jonge bestuurder. Ambitieus. Slim. Ongetwijfeld politiek vaardig. Maar de vraag die in boerenkeukens en ondernemerskantines rondzingt is eenvoudiger en aardser: wie is deze man eigenlijk?

Van Essen studeerde politicologie aan de Radboud Universiteit en European Studies in Twente. Daarna volgde het inmiddels bekende traject voor D66-talenten: stage, beleidswerk op het ministerie van Binnenlandse Zaken, partijontwikkeling, en vervolgens het lokale bestuur in. In 2019 werd hij wethouder in Losser met klimaat, energie, duurzaamheid en dierenwelzijn in portefeuille. Vier jaar later stapte hij over naar Deventer, waar hij sinds 2024 wethouder is voor energie, duurzaamheid en milieu. En nu dus: rechtstreeks naar Den Haag. Een carrière als een perfect geplaveide fietssnelweg. Soepel, zonder hobbels, met overal verkeersregelaars uit de partijstructuur.

Wat opvalt is niet wat hij wél heeft gedaan, maar wat hij níét heeft gedaan. Geen dag in het bedrijfsleven. Geen dag op een boerderij. Geen dag dat hij zelf een loonlijst moest betalen. Geen dag onderhandelen met leveranciers, banken of afnemers om het hoofd boven water te houden. En hij staat daarin niet alleen. In het kabinet-Jetten hebben slechts enkele bewindspersonen substantiële ervaring in het bedrijfsleven. Het merendeel komt uit de wereld van beleid, politiek en bestuur. We krijgen een bestuur dat als een echozaal klinkt: mensen die elkaar al jaren kennen uit ministeries, fractiekamers en partijbijeenkomsten. De echte economie, met haar risico’s, faillissementsangst en seizoensschommelingen, blijft vaak theorie.

In Deventer wordt Van Essen omschreven als een bekwame, strategische bestuurder. Een raspoliticus. Iemand die politiek spel begrijpt en beheerst. Maar landbouw is geen beleidsnota die je herschrijft tot de komma goed staat. Het is een sector waarin weer, grondprijzen, voerprijzen, stikstofregels en wereldmarkt elkaar elke dag beïnvloeden. Waar beslissingen van Den Haag direct doorwerken in het erf, de stal en de bankrekening. Collega’s zeggen dat hij weinig inhoudelijke kennis heeft van landbouw. Hij zou leergierig zijn. Dat is op zichzelf een positieve eigenschap. Maar boeren vragen zich af of leergierigheid voldoende is wanneer je aan het roer staat van een sector die al jaren onder hoogspanning staat.

Voor veel boeren is het probleem niet eens persoonlijk. Het is symbolisch. Ze ervaren een groeiende afstand tussen Den Haag en het platteland. Beleidsmakers die praten over transities, doelen en reducties. Boeren die praten over generaties, familiebedrijven en overleven. Wanneer opnieuw een bestuurder zonder praktijkervaring wordt benoemd op Landbouw, bevestigt dat gevoel van afstand zich. Alsof de sector opnieuw een experiment wordt in een beleidslaboratorium.

De komende maanden zullen uitwijzen of Van Essen in staat is om het vertrouwen van de sector te winnen. Dat vraagt meer dan vergaderingen in Den Haag. Dat vraagt gesprekken aan de keukentafel. Bezoeken aan bedrijven zonder mediashow. Luisteren voordat er gestuurd wordt. De landbouw heeft behoefte aan duidelijkheid, stabiliteit en realiteitszin. Geen abstracte blauwdrukken, maar beleid dat werkt in de praktijk.

Met Jaimi van Essen krijgt Nederland een jonge, ambitieuze minister. De vraag is niet of hij slim genoeg is. De vraag is of hij de kloof kan overbruggen tussen beleid en boerenerf. De tijd van papier is voorbij. Nu begint de tijd van laarzen in de klei.