Karremans gooit het aanbod van Corendon en TUI in de prullenbak, en wat het nieuwe regeringsvliegtuig de belastingbetaler kost, houdt hij geheim

Op 5 oktober beantwoordde Karremans Kamervragen van JA21-Kamerlid Goudzwaard. Zijn antwoorden zijn een muur. Over de kosten van de aanschaf "kan op dit moment geen uitspraak worden gedaan", schrijft hij, vanwege de lopende onderhandelingen. De Kamer hoort het pas achteraf, via de gewone begrotingsstukken. Dan ligt de handtekening er al.

De aanleiding is KLM. Die maatschappij vliegt het regeringstoestel, de PH-GOV, en vervangt haar eigen Boeing 737's door Airbus-toestellen. Dus moet de staat ook over, is de redenering in Den Haag. De PH-GOV, een Boeing die in de zomer van 2019 werd opgeleverd, gaat volgens Karremans nog zeker drie jaar mee en wordt daarna verkocht. Wat dat oplevert, hangt af van "de dan geldende marktomstandigheden".

Corendon en TUI vliegen zelf met de Boeing 737 en moeten, net als KLM, voldoen aan de Europese EASA-regels. Dat bevestigt Karremans. Toch mogen ze het niet doen. Voor vluchten met het kabinet en het Koninklijk Huis gelden extra beveiligingseisen, en die zijn "door de huidige geopolitieke situatie" aangescherpt. Van de partijen die daarvoor in aanmerking komen, wees de staat volgens Karremans "om moverende redenen" KLM aan.

Om moverende redenen. Dat is ambtenarentaal voor: zoek het maar uit. Welke eisen Corendon en TUI niet zouden halen, vertelt de minister niet. Niet in het openbaar, en ook niet achter gesloten deuren. Het delen van informatie over die eisen, "in welke vorm en setting dan ook", zou volgens hem de veiligheid kunnen schaden. Karremans vraagt de Kamer een blanco cheque te tekenen, en weigert te zeggen waarom.

Praten met Corendon en TUI wil hij evenmin. "Derhalve is er geen aanleiding om hierover in gesprek te gaan met Corendon en TUI," schrijft de minister. Er wordt dus niet eens bekeken of die twee aan de geheime eisen kunnen voldoen. Het besluit lag al vast. Op 8 juli verklaarde Karremans de opdracht voor de operatie en het onderhoud van het nieuwe regeringsvliegtuig geheim, zo staat in de Staatscourant. Naar dat besluit verwijst hij als hij uitlegt waarom KLM het werk krijgt.

Dat geheim geldt ook voor de levering, de inbouw en de afbouw van het hele interieur van het toestel. Met zo'n geheimverklaring op grond van de Aanbestedingswet hoeft de opdracht helemaal niet te worden aanbesteed. Tel daar de geheime aankoopprijs bij op, en het hele project verdwijnt achter een gordijn: geen concurrentie, geen prijskaartje, geen pottenkijkers.

En dan de voorgeschiedenis. Bij het vorige regeringsvliegtuig werden de operatie en het onderhoud wel aanbesteed, blijkt volgens Goudzwaard uit een Kamerbrief van 4 april 2017. En in 2018 liet KLM de operatie van een tijdelijk regeringstoestel over aan een derde partij, schrijft hij in nieuwe Kamervragen van dinsdag 20 oktober. Toen kon het dus wel. Nu opeens niet meer.

Goudzwaard wil ook weten wat de aankoop betekent voor het lopende contract met KLM, dat nog tot 2029 loopt. En of de overstap naar een ander type toestel zo'n grote wijziging van de opdracht is dat er volgens de Aanbestedingswet gewoon opnieuw aanbesteed had moeten worden. Terechte vragen, die de minister al lang zelf had moeten beantwoorden. Den Haag kiest de dure route, en de belastingbetaler mag niet eens meekijken.

Hetzelfde kabinet-Jetten vertelt Nederland intussen dat elke euro twee keer moet worden omgedraaid. Karremans zelf schuift de A28, de N33 en Ameland op de lange baan. Wie in het noorden op een veiligere weg wacht, hoort dat het geld op is.

Jij merkt het aan de pomp, aan je energierekening en aan je zorgpremie. Maar voor een nieuw toestel voor ministers en de koninklijke familie gaat de portemonnee zonder morren open, terwijl het huidige toestel volgens Corendon en TUI nog twintig jaar mee kan. Volgens datzelfde vakblad gaat het om een nieuw toestel van minstens 100 miljoen dollar. De minister ontkent het niet en bevestigt het niet.

Maar de veiligheid van de premier en de koning gaat toch voor? Natuurlijk. Niemand wil dat een vijandige mogendheid knoeit met het toestel waarin de regering reist. Alleen zegt Karremans zelf dat de extra eisen niet over de vliegveiligheid gaan, maar over de beveiliging. Corendon en TUI voldoen aan dezelfde Europese regels als KLM. Kunnen ze aan die extra beveiliging niet voldoen, laat dat dan vertrouwelijk aan de Kamer zien. Wie zelfs dat weigert, verschuilt zich achter het woord veiligheid.

Een minister die geen kostenraming geeft, geen eisen deelt en niet praat met de partijen die het goedkoper willen doen, vraagt om blind vertrouwen. Dat vertrouwen heeft het kabinet-Jetten niet verdiend. Wie zo'n uitgave in het donker doet, kan haar blijkbaar niet uitleggen.

Karremans moet de aankoop stilzetten tot de Kamer weet wat het nieuwe toestel kost, inclusief de uitfasering van de PH-GOV. Hij moet Corendon, TUI en andere partijen de kans geven te laten zien dat ze aan de eisen voldoen, zoals volgens Goudzwaard bij het vorige toestel ook gebeurde. En de Kamer moet die eisen ten minste vertrouwelijk kunnen inzien, want zonder dat kan zij haar werk niet doen.

Goudzwaard doet wat de hele Kamer zou moeten doen: blijven vragen tot er een antwoord komt. Partijen die zeggen dat ze zuinig willen zijn met belastinggeld, moeten zich bij hem aansluiten. Wie nu zwijgt, tekent mee voor een vliegtuig waarvan niemand de prijs kent.

Het gaat om meer dan een vliegtuig. Het gaat om een kabinet dat jou elk jaar om meer vraagt, en zichzelf niets ontzegt. Eerst de rekening op tafel, Karremans, en dan pas een nieuw vliegtuig.