Khadija Arib mist daadkracht na de moorden op Hajar en Lisa, maar Halsema en Den Haag durven niet over de verdachten te praten

Arib was te gast in Café Kockelmann bij WNL. Vrijdag legde ze bloemen op de plek waar Hajar (29) werd gevonden, net zoals ze dat eerder bij Lisa deed. „Het is de tweede keer na Lisa in augustus vorig jaar”, zei ze. „Het grijpt je naar de keel.”

Ze sprak ook als oma. „En het is midden op de dag gebeurd, op een plek waar mijn kleindochters dagelijks langsfietsen.” Volgens Arib zorgt dat ervoor „dat het veiligheidsgevoel enorm wordt aangetast”, zeker bij jonge vrouwen in Amsterdam.

En toen kwam haar oordeel. Bij aangiftes, het op tijd oppikken van signalen, de opvang en de aanpak van daders lopen we volgens haar „best wel achter ten opzichte van andere landen”. „En je verwacht dat er vanuit de politiek gewoon meer actie wordt ondernomen.”

Neem Hajar. Op zondag 4 oktober stuurde ze een familielid berichten, volgens De Telegraaf onder meer „Help me. Now. He is killing me.” De politie beoordeelde de vermissing volgens de NOS eerst als niet urgent, en pas de volgende avond werd dat anders. Volgens de politie werd ze op de eerste dag van haar vermissing om het leven gebracht.

De verdachte is Abdi A. (23), met de Somalische nationaliteit. Hij woont sinds zijn zesde in Nederland en heeft een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd. Hij wordt er inmiddels ook van verdacht dat hij heeft geprobeerd zijn pleegvader te doden: hij werd opgepakt nadat hij die met een hamer had mishandeld. Een verdachte is een verdachte, de rechter moet oordelen. Maar de vragen over hoe dit kon gebeuren, liggen nu al op tafel.

Dan Lisa (17). Ze fietste in augustus vorig jaar 's nachts van Amsterdam naar huis in Abcoude. In Duivendrecht merkte ze dat ze werd gevolgd en belde ze 112. Toen de politie kwam, was het te laat.

Een 22-jarige man werd opgepakt in een azc. Het OM verdenkt hem niet alleen van de moord op Lisa, maar ook van een verkrachting in Amsterdam en een poging tot verkrachting. Volgens NH Nieuws heeft hij de moord op een eerdere zitting bekend, maar de inhoudelijke behandeling begint pas in januari 2027.

Later bleek dat zo'n 1.700 politiemedewerkers in de politiesystemen informatie over Lisa hadden opgezocht. Haar familie noemde dat „heel pijnlijk”. Justitieminister David van Weel bood daarna excuses aan voor zijn communicatie: hij had eerst gezegd dat ze in haar „dossier” hadden gekeken. Dat is het patroon: na elke moord volgen excuses, en daarna blijft alles bij het oude.

Arib wilde zelf niet ingaan op de details van de zaak-Hajar. „We lezen en horen verschillende versies”, zei ze. Dat is netjes. Maar anderen gebruiken diezelfde voorzichtigheid als excuus om de moeilijke vragen te ontlopen.

Burgemeester Femke Halsema vond het „niet de plek en niet het moment” voor een debat over de achtergrond van daders. Nieuwsuur kwam met een analyse waarin vooral een ggz-achtergrond als voorspeller werd genoemd, terwijl partijen die naar migratie wezen werden weggezet. Een probleem dat je niet bij naam mag noemen, los je nooit op.

Dat de ggz een rol speelt, mag je best zeggen. Maar dan moet je ook durven vragen wie hier een verblijfsvergunning krijgt, wie er al eerder in beeld was, en waarom gevaarlijke mannen vrij rondlopen. Wie alleen de ene vraag stelt, krijgt maar een half antwoord.

En de gewone Nederlander voelt dat haarfijn aan. Die ziet dat er na elke gruwelijke zaak een debat komt over woorden, over framing en over wie er wel of niet iets mag zeggen. Over de vraag hoe deze mannen hier konden rondlopen, gaat het veel minder.

Arib heeft een concreet voorstel. „Waarom worden al die moorden niet door een onafhankelijke commissie geëvalueerd?” Ze wil dat zo'n commissie toegang krijgt tot alle informatie, zodat het systeem anders kan worden ingericht. Dat is een goed idee.

Maar dan wel een commissie die alles op tafel legt. Was er eerder geweld? Wist de politie het? Wist justitie het? Wat was de verblijfsstatus van de verdachte, en had die kunnen worden ingetrokken? Juist dat soort vragen wil Halsema niet in het openbaar bespreken.

Arib had ook een boodschap voor mannen. „Kom op, mannen, laat ook iets van je horen. Het is ook jullie probleem.” Dat klopt. Elke vader wil dat zijn dochter 's nachts veilig naar huis kan fietsen. Maar die vader kan de grens niet bewaken en geen verblijfsvergunning intrekken. Dat kan alleen de overheid.

Uit een peiling van Hart van Nederland blijkt dat ruim een op de acht vrouwen sinds de dood van Hajar voorzichtiger is geworden. Als vrouwen in hun eigen stad donkere straten gaan mijden, heeft de overheid haar eerste taak verzaakt.

Van Weel en asielminister Bart van den Brink moeten dus naar de Kamer komen. Met een eerlijke evaluatie van de zaak-Hajar, inclusief de beslissing dat het „niet urgent” was. En met een harde regel: wie hier een verblijfsvergunning heeft en wordt veroordeeld voor een zwaar geweldsmisdrijf, raakt die vergunning kwijt en wordt uitgezet.

Arib vraagt om daadkracht. Het kabinet-Jetten kan die morgen tonen. Het enige wat ontbreekt, is de moed om de waarheid over de verdachten hardop te zeggen.