Milan Schenk (FVD) ontmaskert Vijlbrief: uitkeringsgeld mag gewoon naar het buitenland, en het kabinet wil niet eens weten hoeveel

Dat staat in de antwoorden op 55 Kamervragen van FVD-Kamerlid Milan Schenk. Hij diende ze in op 28 augustus. Op 13 oktober antwoordde het kabinet, met minister Vijlbrief van Sociale Zaken (D66) als eerste ondertekenaar. Het is een lang document, en het komt telkens neer op hetzelfde: daar gaan wij niet over.

Hoeveel geld er jaarlijks naar het buitenland gaat, is niet eens geteld. De Nederlandsche Bank heeft het alleen geschat. Volgens die raming maakten huishoudens in Nederland in 2025 zo'n 478 miljoen euro over naar de 25 landen die het meest ontvangen, tegen 423 miljoen in 2016. Marokko (69 miljoen) en Suriname (55 miljoen) horen bij de grootste ontvangers. Een volledig landenoverzicht ontbreekt.

Schenk vroeg naar de kern: hoeveel van dat geld komt uit uitkeringen en toeslagen? Het antwoord: geen idee. "Het kabinet beschikt niet over gegevens waaruit blijkt in hoeveel gevallen ontvangers van Nederlandse socialezekerheidsuitkeringen structureel geld naar het buitenland overmaken." Erger nog: het kabinet wil er ook niet naar kijken. Zo'n onderzoek "zou een onevenredige inbreuk maken op deze vrijheid van mensen om hun beschikbare inkomen te besteden zoals zij wensen". En dus "heeft het kabinet niet de intentie om hier onderzoek naar te doen".

Het kabinet zegt het zelfs met zoveel woorden. Het is volgens de antwoorden "algemeen bekend" dat mensen in Nederland geld sturen naar familie of anderen in het buitenland. "Het is daarom aannemelijk dat er mensen zijn die hiervoor inkomen uit uitkering of toeslag aanwenden. Dit staat betrokkenen vrij." Het kabinet weet dat jouw belastinggeld de grens over gaat, en kijkt de andere kant op.

Voor toeslagen geldt hetzelfde. "Mensen zijn vrij om het aan hen uitgekeerde bedrag aan toeslagen naar eigen inzicht in te zetten," schrijft het kabinet. Huurtoeslag is bedoeld om de huur te betalen, zorgtoeslag om de zorgpremie op te brengen. Wie daar geld van overhoudt voor het buitenland, kreeg blijkbaar meer dan nodig was.

Schenk legde precies dat punt op tafel. Hij vroeg of het kabinet het met hem eens is dat inkomensondersteuning "niet structureel mag worden gebruikt om vermogen op te bouwen of huishoudens buiten Nederland te financieren wanneer de ontvanger tegelijkertijd stelt zelf onvoldoende middelen te hebben". Het antwoord: "Nee, mensen hebben de vrijheid om inkomensondersteuning die zij ontvangen naar wens te besteden." FVD heeft gelijk: wie van de gemeenschap leeft omdat hij te weinig heeft, hoort geen geld over te hebben voor een huishouden in het buitenland.

Controle is er nauwelijks. "UWV, de SVB, gemeenten en de Belastingdienst wisselen geen gegevens met de FIU noch onderling uit over substantiële geldovermakingen naar het buitenland," staat er letterlijk. De FIU, de dienst die verdachte transacties onderzoekt, ziet een geldtransfer alleen als die boven een grens zoals 2.000 euro uitkomt of als een bank of geldkantoor argwaan heeft.

En de controles die er wel zijn, kalven af. Gemeenten deden volgens de cijfers in de antwoorden in 2020 nog tussen de 1.560 en 1.960 onderzoeken naar vermogen in het buitenland van mensen in de bijstand. In 2024 waren dat er nog maar 190 tot 280. Het kabinet bouwt de controle af, en noemt dat vrijheid.

Alleen in de bijstand kan een gemeente nog ingrijpen. Wie van een bijstandsuitkering leeft en structureel geld naar het buitenland stuurt, kan een onderzoek naar de rechtmatigheid krijgen, net als wie veel geld uitgeeft aan gokken of dure hobby's. Maar omdat de instanties niets uitwisselen, komt zo'n overboeking zelden boven water.

FVD stuit niet voor het eerst op deze muur. Begin oktober ontraadde VVD-minister Heinen al een motie van FVD-Kamerlid Iem Al Biyati, die wilde laten onderzoeken of er een heffing op deze geldstromen kan komen. En Schenk liet in september al met CBS-cijfers zien dat ruim de helft van de mensen in de bijstand niet-westers is. Volgens het CBS is 52,3 procent van alle bijstandsontvangers zelf buiten Europa geboren.

Wie dan wil weten wie die uitkeringen ontvangt, loopt ook vast. Het kabinet heeft geen totaaloverzicht van nationaliteit en geboorteland van mensen met een uitkering. "Tweede nationaliteit wordt sinds 2014 niet meer geregistreerd in de BRP," staat in de antwoorden. Het kabinet heeft zichzelf blind gemaakt, en noemt dat beleid.

Maar het is toch hun eigen geld? Wie werkt, mag met zijn loon doen wat hij wil, ook geld naar familie sturen. Een uitkering of toeslag is iets anders. Dat is geld van de gemeenschap, betaald door werkende Nederlanders, en het wordt verstrekt omdat iemand zelf te weinig heeft. Wie daarvan structureel geld overhoudt voor het buitenland, verdient een vraag, geen vrijbrief.

Het kabinet moet daarom alsnog het onderzoek doen waar Schenk om vraagt. Laat UWV, SVB, gemeenten en Belastingdienst gegevens uitwisselen bij structurele overboekingen naar het buitenland. En maak zulke overboekingen bij bijstand en toeslagen een vaste reden om het recht op die ondersteuning te toetsen.

Het kabinet schrijft dat van misbruik "door het ontbreken van een verplichting" geen sprake is. Dat is precies het probleem. Waar geen regel is, kan ook niets misgaan, en zo praat het kabinet elk gat in de controle goed.

Schenk stelt de vragen die het kabinet zelf had moeten stellen. Schenk en FVD hebben gelijk, en de Kamer moet hen steunen: jouw belastinggeld hoort bij wie het nodig heeft, niet bij een huishouden aan de andere kant van de grens.