Miljarden erbij, kanon werkt niet

Miljarden erbij. Kanon werkt niet.

Dit zijn geen cijfers van critici. Ze komen uit de Stand van Defensie, de halfjaarlijkse rapportage die Defensie vorige week publiceerde, met een voorwoord van minister Yeşilgöz en staatssecretaris Boswijk.

Defensie rapporteert over 22 zogeheten A-wapensystemen: de schepen, vliegtuigen, voertuigen en systemen waar het echt om draait. De uitkomst:

Welke systemen het zijn? Dat mag u niet weten. Volgens het rapport is die informatie operationeel vertrouwelijk en staat die in een geheime bijlage. De belastingbetaler mag betalen, maar niet zien waarvoor.

Ook bij het personeel knelt het. Maar 78,9 procent van de functies voor beroepsmilitairen is gevuld. Er staan 10.166 vacatures open. En van de mensen die er wél zijn, is maar 67 procent volledig gekwalificeerd.

Hoe dat er in de praktijk uitziet, bleek dit voorjaar. Het luchtverdedigingsfregat Zr.Ms. Evertsen vertrok op missie naar Cyprus, met een kanon dat niet werkte. Minister Yeşilgöz vond dat geen probleem: het kanon was volgens haar niet nodig voor die missie. De militaire vakbond VBM zag dat anders. Volgens de bond hoort een schip dat op missie gaat gewoon al zijn wapens werkend te hebben.

Vandaag meldt de Stentor dat de Evertsen niet op zichzelf staat: ruim de helft van de zwaarste wapens is niet volledig inzetbaar.

Stel je voor dat je brandweerkazerne een wagen heeft zonder werkende pomp. "Niet nodig voor deze brand." Zou je dat accepteren?

Defensie zelf noemt drie oorzaken. Er is te weinig opgeleid onderhoudspersoneel. Reserveonderdelen zijn moeilijk te krijgen. En onderhoud loopt uit of valt onverwacht duurder uit.

Dat zijn geen nieuwe problemen. Het zijn precies de problemen die al jaren bekend zijn. En toch kiest Den Haag steeds weer voor het grote gebaar: nieuwe aankopen, nieuwe plannen, nieuwe miljarden. De Miljoenennota meldt trots dat Nederland met 2,36 procent van het bbp ruimschoots boven de NAVO-norm uitkomt. Er komen 600 miljoen euro extra en 5.000 nieuwe defensiemedewerkers bij.

Vijfduizend nieuwe mensen? Er staan nu al ruim tienduizend vacatures open.

Lees je graag stukken die de mooie verhalen van Den Haag doorprikken? Word lid van DDS Premium. Dan lees je al onze premium artikelen op de website, luister je naar onze vaste podcasts en lees je DDS zonder advertenties. Je kiest zelf: 7 euro per maand of 70 euro per jaar. Met een jaarabonnement krijg je twee maanden gratis.

Intussen merken burgers wel wat Defensie van hen vraagt. Gemeenten moeten ruimte afstaan voor oefenterreinen en opslag. In Staphorst wordt ruimte opgeofferd voor munitie, terwijl de beloofde infrastructuur uitblijft. De burger levert in. Het resultaat is een fregat zonder werkend kanon.

Dat is het standaardantwoord van het ministerie. En ja, een krijgsmacht bouw je niet in één jaar op.

Maar het budget stijgt al jaren. En de Algemene Rekenkamer waarschuwde al in 2024 dat betere gereedheid meer vraagt dan alleen nieuw materieel kopen. En het meest pijnlijke: bij drie hoofdwapensystemen gaat de gereedheid zelfs achteruit. Met meer geld wordt het dus niet vanzelf beter. Wie steeds meer uitgeeft en steeds hetzelfde probleem houdt, heeft geen geldprobleem. Die heeft een managementprobleem.

En dat is het verwijt dat minister Yeşilgöz moet horen. Zij is de VVD-leider die altijd hamerde op daadkracht en veiligheid. Nu is zij verantwoordelijk, en krijgt de Kamer een rapport waarin de belangrijkste informatie geheim is en de rest onder de maat.

Eerst de basis. Voordat er nog één miljard naar nieuwe aankopen gaat, moeten de bestaande systemen op orde: onderdelen op voorraad, onderhoud op schema, technisch personeel binnen. Maak van de gereedheid van de huidige krijgsmacht de eerste maatstaf, niet de hoogte van het budget.

En geef de Kamer, en daarmee de burger, eerlijk inzicht. Niet welke kwetsbaarheden er precies zijn, maar wel hoe het met elk systeem staat en wanneer het op orde is. Wie tientallen miljarden vraagt, moet kunnen laten zien wat de belastingbetaler ervoor terugkrijgt.

Steun DDS: word lid van DDS Premium. Als Premium-lid lees je al onze premium artikelen, luister je naar onze vaste podcasts en lees je DDS zonder advertenties. Een abonnement kost 7 euro per maand of 70 euro per jaar, dus met een jaarabonnement krijg je twee maanden gratis. Word hier lid.