Groene afbraak compleet: Utrechtse bibliotheek zet roltrappen uit omdat het stroomnet de airco niet aankan

Alleen één detail werd vergeten: een elektriciteitsnet dat al die stroom daadwerkelijk kan vervoeren.

Het gevolg is zichtbaar in de centrale bibliotheek aan de Neude in Utrecht. Wanneer het warm wordt en de airconditioning harder moet werken, gaan de roltrappen uit. Niet vanwege een storing, maar omdat het gebouw binnen zijn afgesproken maximale stroomafname moet blijven.

Dit is geen satire. Dit is het tastbare resultaat van Nederlands energiebeleid.

Volgens de NOS wordt bij 27 graden eerst de neergaande roltrap uitgeschakeld. Loopt de temperatuur op tot 30 graden, dan gaat ook de roltrap naar boven uit.

Digitale informatieschermen gaan soms eveneens op zwart. Horeca-ovens worden op rustige momenten schoongemaakt om het verbruik tijdens piekuren te beperken.

De lift blijft beschikbaar voor mensen die slecht ter been zijn. Maar de symboliek is vernietigend: in een welvarend West-Europees land moet een groot openbaar gebouw kiezen tussen koeling en roltrappen omdat onvoldoende transportcapaciteit beschikbaar is.

De keuze om de airco te laten draaien is begrijpelijk. Tijdens extreem warme dagen zoeken duizenden mensen verkoeling in het gebouw. Daaronder bevinden zich ouderen wier woning nauwelijks afkoelt.

Bibliotheekdirecteur Deirdre Carasso wil daarom dat bibliotheken voorrang krijgen bij de verdeling van schaarse netcapaciteit, vergelijkbaar met scholen en ziekenhuizen.

Maar voorrang creëert geen extra elektriciteit. Wanneer de bibliotheek voorrang krijgt, moet een ander langer wachten. Het werkelijke probleem blijft bestaan: het netwerk is jarenlang niet uitgebreid in hetzelfde tempo als de politieke elektrificatieambities.

Netbeheerder Stedin meldt dat sinds 1 juli 2026 in een deel van Utrecht tijdelijk geen capaciteit wordt vrijgegeven voor nieuwe of zwaardere aansluitingen.

Het gaat onder meer om Utrecht, Woerden, De Ronde Venen, Zeist en Houten. Bedrijven én huishoudens kunnen op een wachtlijst belanden.

De noodzakelijke uitbreidingen van het hoogspanningsnet worden naar verwachting pas rond 2033 afgerond. Bij tegenslagen kan dat 2035 worden. Dit is dus geen ongemak van een paar maanden, maar een infrastructurele crisis die jaren kan voortduren.

Stedin noemt meerdere oorzaken: economische groei, gelijktijdig stroomgebruik, zonnepanelen en snelle verduurzaming. Het zou te eenvoudig zijn om ieder probleem uitsluitend aan klimaatbeleid toe te schrijven.

De politieke verantwoordelijkheid is niettemin onmiskenbaar. Jarenlang stimuleerde de overheid massale elektrificatie zonder de infrastructuur even snel uit te breiden. Burgers kregen subsidies, verboden en fiscale prikkels, terwijl vergunningen voor nieuwe kabels en stations eindeloos bleven hangen.

Nu adviseert Stedin bij bestaande gebouwen voorlopig hybride in plaats van volledig elektrische warmtepompen. Dezelfde energiewereld die burgers van het gas wilde halen, ontdekt opeens dat elektriciteit niet onbeperkt beschikbaar is.

Nederland heeft miljarden voor klimaattafels en adviesbureaus. Toch staat in Utrecht de roltrap stil omdat de airco draait. Dat beeld vat het hele wanbeleid samen.