Van Essen drijft zelfs LTO naar de deur: de boerenclub die maandenlang braaf aan tafel zat, dreigt nu op te stappen

In De Telegraaf zeggen boze LTO-bestuurders uit de provincies dat hun club straks misschien beter kan stoppen met praten met de landbouwminister. LTO-voorzitter Ger Koopmans zet de minister intussen onder druk: "Op negen punten moet het stikstofpakket verbeterd worden." Samen met de jonge boeren van NAJK gaf LTO Van Essen een lijst met die negen punten, meldt Nieuwe Oogst.

Columniste Marianne Zwagerman zei zondag op X wat veel boeren denken: "Het rampzalige stikstofbeleid van D66 gaat mislukken. LTO kan niet anders dan van tafel gaan." Ruim negenhonderd mensen likten haar bericht.

Bedenk even wie hier met de deur dreigt. Terwijl de Landbouw Alliantie deze zomer in zaal na zaal boeren opriep tot actie, bleef LTO gewoon aan de overlegtafel zitten. De minister praat wekelijks met LTO en NAJK. Op de eigen site legt LTO Noord uit waarom het blijft zitten: "Zolang wij merken, en ervan overtuigd zijn dat we door aan tafel te zitten de plannen nog ten goede aan kunnen passen, zullen we dat ook blijven doen tot het moment dat dit niet meer het geval is." Als zelfs de club van het polderoverleg de deurklink al vastheeft, heeft Van Essen het platteland verloren.

Op 13 oktober schreven we al hoe de Landbouw Alliantie Van Essen met een eigen stikstofplan te lijf ging. Zijn antwoord was even kil als voorspelbaar. "Het maatregelenpakket zoals we voor de zomer hebben gepresenteerd is en blijft daarbij de basis; daarop werken we verder", schreef hij volgens de NOS. Is en blijft. Dat is de houding van een minister die koppig vasthoudt aan zijn eigen gelijk. Van Essen praat met iedereen, zolang niemand aan zijn brief komt.

Wat vindt LTO zo onverteerbaar? LTO Noord noemt op de eigen site drie onderdelen "onbegrijpelijk en buitensporig": de GVE-norm, de grootte van de zones rond natuurgebieden en de ammoniaknorm van 0,164 kilogram per fosfaatrecht. Volgens het overzicht van de NOS mogen er in 2035 niet meer dan 2,6 koeien per hectare staan, en komen er rond vijftien natuurgebieden zones van een kilometer en rond 85 andere zones van 500 meter.

Maak dat concreet. Het Netwerk Praktijkbedrijven rekende het na bij de 37 melkveebedrijven die eraan meedoen. Niet één van hen haalt vandaag de ammoniak-, de klimaat- én de grondgebondenheidsnorm tegelijk. Zelfs de praktijkbedrijven halen de lat van Van Essen niet. Wie zo'n lat legt, wil niet dat boeren eroverheen springen.

En dan hangt er nog een zwaard boven de sector. Volgens het Planbureau voor de Leefomgeving is een generieke korting van 5 tot 10 procent op de dierrechten "vooralsnog nodig" om de doelen te halen, zo bleek begin september. LTO reageerde scherp: "Het spreken over generieke krimp is onnodig, werkt averechts en is voor LTO onbespreekbaar." En er stond een veelzeggende zin bij: "We vertrouwen erop dat de regering nogmaals bevestigt dat dit niet nodig is." Zo weinig vertrouwen is er nog in deze minister.

Willen de LTO-leden zelf niet juist dat hun club blijft praten? Deels wel. Op bijeenkomsten van ZLTO steunde meer dan 80 procent van de leden de keuze om aan het overleg deel te nemen. Maar dezelfde leden vragen om een stevige inzet en "heldere grenzen in de onderhandelingen". Aan tafel zitten heeft alleen zin als de minister beweegt. En Van Essen zegt zelf dat zijn pakket de basis is en blijft.

Het gesprek zat ook niet op een laag pitje. Op 20 augustus zaten Koopmans en NAJK-voorzitter Gerben Boom aan tafel met premier Rob Jetten, Van Essen en de staatssecretarissen Silvio Erkens en Jo-Annes de Bat. Een "indringend en scherp maar ook constructief gesprek", schreef LTO toen. Twee maanden later staat LTO nog steeds met een verlanglijst van negen punten bij de deur van een minister die zich niet beweegt.

Minister Van Essen, neem die negen punten van LTO en NAJK serieus voordat de laatste boerenclub die nog met u praat de deur achter zich dichttrekt. Schrap de GVE-norm en de ammoniaknorm van 0,164 kilogram per fosfaatrecht. Vervang de vaste zones van 500 en 1.000 meter door maatwerk per gebied, zoals LTO vraagt. En voer de rekenkundige ondergrens eerder in dan 2027; LTO Noord noemt die datum terecht te laat.

Doet hij dat niet, dan ligt de bal bij de Kamer. BBB maakt het van tafel halen van het stikstofplan al tot voorwaarde voor steun aan het Belastingplan, meldt NRC. Gelijk heeft ze. Een minderheidskabinet dat zelfs LTO kwijtraakt, heeft geen draagvlak meer voor dit pakket, en hoort dat ook te horen.