Van Veldhoven gaat uw gedrag normaliseren: minder vlees, minder vliegen, minder kopen, en de Klimaatraad wil reclame voor de verkeerde keuze weg

In de kabinetsreactie (2026D51970) onderschrijft het kabinet "de samenhang en de volgordelijkheid" van drie aanbevelingen van de WKR voor effectiever beleid. Die zijn niet mis. De duurzame keuze moet "gemakkelijk, betaalbaar, aantrekkelijk en de norm" worden. Ander gedrag moet worden ontmoedigd, onder meer "via ruimtelijk beleid, beprijzen, normeren en informeren". En "contraproductieve prikkels" moeten weg, waaronder "reclames en aanbiedingen gericht op consumptie van onder meer vlees, zuivel, benzineauto's en vliegreizen".

Het kabinet heeft al een lijstje. In het Klimaatplan staan tien "duurzame keuzes" die met hulp van gedragswetenschappers worden gestimuleerd. Een greep uit de opsomming in de brief: "Dichterbij op reis vanwege impact verre vliegreizen". "Meer plantaardig eten". "Passend wonen bij de levensfase". "Minder nieuwe spullen kopen, vooral kleding". En elektrisch laden en verwarmen "zoveel mogelijk buiten de avondpiek (16-21u)".

Lees dat nog eens: de overheid wil sturen waar u op vakantie gaat, wat er op uw bord ligt, hoe groot uw huis is en wanneer u de verwarming aanzet. Het heet de Aanpak Duurzaam Leven. Er werken ministeries aan, met gedragswetenschappers en "praktijkexperts". De voorstellen moeten input zijn voor de voorjaarsbesluitvorming over klimaat en energie in 2027.

De WKR heeft ook een verklaring waarom dit nog onvoldoende lukt: er leven volgens de brief "overtuigingen" dat dit "de keuzevrijheid van mensen zou inperken". Inderdaad. Dat is geen overtuiging. Dat is precies wat het doet.

Dan de reclame. De WKR en "andere experts" wijzen erop dat het verbieden van fossiele reclame "een essentieel onderdeel van klimaatbeleid is". Het kabinet erkent dat het landelijk inperken van fossiele reclame "complex" blijkt, omdat er geen algemeen erkende definitie is van wat fossiele reclame precies is. Maar de brief wijst er tevreden op dat "18 gemeentes" inzetten op het weren van fossiele reclame via de APV of concessies. Op gemeentelijk niveau is er "juridisch meer ruimte".

Dus wat landelijk niet lukt, gaat via de achterdeur. Wie in zo'n gemeente een vliegvakantie wil adverteren in een bushokje, kan nee krijgen. Niet omdat het illegaal is, maar omdat het de verkeerde keuze promoot.

Aanbeveling vijf van de WKR gaat over "rechtvaardigheid", bijvoorbeeld door "(meer) te beprijzen vanaf bovengemiddeld gebruik, progressieve belastingen, of compensatie". Het kabinet zegt "de noodzaak van rechtvaardigheid in beleid" te delen, al noemt het nog geen concrete tarieven. Het idee van de WKR is duidelijk: wie meer energie verbruikt, omdat hij een groot gezin heeft of in een oud huis woont, zou naar verhouding meer gaan betalen. Dat heet in Den Haag een "eerlijke transitie".

En er komt meer staat bij. Alle ministeries maken een strategie om gedragskennis te verankeren, zodat die "over vijf jaar systematisch wordt meegewogen". De minister wil Milieu Centraal volgens een voetnoot een vierjarige subsidie van 8,45 miljoen euro geven. Een overheid die zich niet bezighoudt met wat ze moet doen, maar met wat u moet laten.

Het kabinet verpakt het allemaal heel vriendelijk. Het kabinet gaat "in kaart brengen", werkt "aanmoedigend" en wil "oog hebben voor de sociale kant". In het slot van de brief staat dat "ook van de mensen thuis worden de nodige aanpassingen gevraagd". Maar achter die fluwelen woorden zit een simpel plan: de staat bepaalt wat normaal is, en wie daarvan afwijkt, betaalt of wordt ontmoedigd.