Wilders zet de VVD te kijk: "Waarom blijf je dan in hemelsnaam nog in dit kabinet?", en Brekelmans komt niet verder dan een reset

De woorden waren hard, en ze waren raak. Volgens de NOS verweet Wilders de D66-fractievoorzitter: "Nu geeft u opnieuw eigenlijk de sleutels van het Torentje van de premier, die totaal afwezig is, aan de partij PRO. Zij zijn nu de baas. U bent bewust door de pijngrens van de VVD heen gegaan." En daarna: "U heeft uw coalitiegenoot VVD, waarmee u eigenlijk van begin af aan niet wilde regeren, te kakken gezet, zo erg dat ze nu overwegen om uit het kabinet te stappen."

Paternotte deed wat D66'ers altijd doen als ze betrapt worden. Hij noemde het "onzin", zo meldt de NOS. In het liveblog van NU.nl staat zijn verdere verdediging: "Samenwerken betekent dat je samen verantwoordelijkheid neemt. Dat betekent niet altijd dat je samen exact hetzelfde stemt."

Mooi gezegd. Maar wat betekent het in gewone taal? Dat D66 en het CDA hun eigen gang gaan met Jesse Klaver, en dat de VVD dat maar moet slikken.

Wilders vroeg ook hoe vaak het eigenlijk voorkomt dat twee van de drie coalitiepartijen zo'n deal sluiten. Paternotte antwoordde dat zoiets "aan de lopende band" gebeurde in "het kabinet dat hij ooit zelf tot stand heeft gebracht in 2010". Dat is een handige afleiding. Het verandert niets aan wat er woensdag gebeurde: D66 en het CDA zochten de meerderheid bij PRO en Volt, en de VVD bleef buiten de deur.

De zin die blijft hangen, is een andere. NU.nl tekende hem op uit de mond van Wilders, gericht aan de VVD: "Waarom blijf je dan in hemelsnaam nog in dit kabinet? Stap er dan uit." Wilders verwijt de liberalen dat ze over zich heen laten lopen. "De VVD laat zich piepelen", zei hij.

Is dat overdreven? Kijk naar de feiten. Woensdagavond eiste Dilan Yeşilgöz namens de VVD een "fundamentele reset". Donderdag noemde Paternotte dat in de Kamer "een logische oproep". Hij nam het woord gewoon over en ging verder met zijn deal. Zo serieus neemt D66 de VVD dus.

Na de lunchpauze kreeg VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans de kans om het recht te zetten. Hij vertelde dat hij zich overvallen voelde. Hij zei, aldus NU.nl, dat hij D66 en het CDA nog had gewaarschuwd: "Stel ons nou niet voor een voldongen feit." Ze deden het toch.

En wat is dan de consequentie? Wilders vroeg het hem rechtstreeks. Volgens NRC kwam Brekelmans niet verder dan opnieuw die "fundamentele reset", met als mogelijke uitkomst een gesprek tussen de coalitiepartners of een tussenformatie. NU.nl meldt bovendien dat Brekelmans zei dat hij niet kan eisen dat D66 en het CDA tegen het linkse plan stemmen.

Denk daar even over na. De grootste rechtse partij in het kabinet durft haar coalitiegenoten niet eens te vragen om níét met links mee te stemmen, terwijl de VVD zelf zegt dat die deal tegen het coalitieakkoord ingaat.

Eén ding heeft de VVD wel toegezegd. Als het linkse wijzigingsvoorstel wordt aangenomen, stemt de fractie van Brekelmans tegen de hele wet. Dat melden zowel NU.nl als NRC. Dat is iets.

Maar het is ook precies het soort dreigement waar Wilders de vinger op legt. De VVD stemt misschien tegen een wet en blijft daarna gewoon op het pluche zitten. Ministers blijven minister. Het kabinet-Jetten blijft het kabinet-Jetten. Klaver blijft de man die bepaalt welke kant het opgaat.

Hoe ingewikkeld de rekensom is, laat NU.nl zien: D66, CDA, PRO en Volt komen samen nog elf zetels tekort voor een Kamermeerderheid en moeten dus steun zoeken bij partijen als DENK, 50PLUS, ChristenUnie, de Partij voor de Dieren en de SP. Volgens NRC staat de teller van D66, PRO, Volt en CDA ook met ChristenUnie en 50PLUS erbij op zeventig zetels: zes te weinig voor het hele Belastingplan als de VVD tegenstemt. Bij het schrijven van dit stuk had de Kamer nog niet gestemd. Het kabinet heeft de Kamer inmiddels afgeraden om voor het amendement te stemmen. Hoe het ook afloopt, de VVD heeft deze week laten zien dat haar eigen partners haar niet meer serieus nemen.

Wilders liet er geen misverstand over bestaan waar de PVV staat. Het linkse plan krijgt van de PVV geen steun. De reden, in zijn eigen woorden: "We hoeven in dit land voor niemand de belastingen te verhogen en dat willen we ook niet." Hij zei ook dat deze coalitie en dit kabinet "het geen seconde langer" verdienen "om dit land te besturen". De PVV diende dinsdag al een motie van wantrouwen in. Wilders wil dat de Kamer daar donderdag over stemt, en wel hoofdelijk. Dan moet elk Kamerlid dus zelf, met naam en toenaam, laten zien of hij dit kabinet nog steunt.

Dat is de duidelijkheid die de VVD-kiezer van zijn eigen partij verdient. Die kiezer stemde niet op Yeşilgöz om daarna te zien hoe Paternotte en Henri Bontenbal (CDA) met Klaver een akkoord over de belasting op vermogen sluiten. Die kiezer, vaak een ondernemer of iemand die hard werkt en een spaarpot opbouwt, ziet nu dat zijn partij wordt overspeeld en daar alleen een vaag woord als "reset" tegenover zet.

Ik ben het vaak genoeg oneens met Wilders. Deze donderdag niet. Hij stelde de enige vraag die ertoe doet, en hij stelde hem in de Kamer, recht in het gezicht van de mensen die het aangaat.

De keuze is simpel. Of de VVD neemt zichzelf serieus en trekt een harde grens die ook iets kost. Of ze laat zich door D66 en het CDA verder vernederen tot een partij die alleen nog mag tekenen bij het kruisje. Een "fundamentele reset" waarvan niemand weet wat het is, is geen antwoord. Het is uitstel.

Brekelmans, Yeşilgöz: jullie kiezers kijken mee. Stop met dreigen en kom met een daad. Want als jullie blijven zitten na deze vernedering, dan heeft Wilders gelijk, en dan gaat het de volgende keer precies weer zo.