De rancuneleer van Menno ter Braak

Sinds het uitbreken van de financiële crisis in 2007, maar ook daarvoor al, zien we in Europa de opkomst van extremistisch politiek gedachtegoed, dat steeds bedreigender vormen begint aan te nemen. De afgelopen maanden was Europa vooral in de ban van de huiveringwekkende opkomst van het islamofascisme, maar er zijn natuurlijk ook andere vormen van extremisme aan te wijzen. Denk maar aan een man als Anders Breivik, die weliswaar vermoedelijk als einzelgänger zijn extremistische aanslagen pleegde, maar die in het patroon lijkt te passen van diverse Europese ‘eigen volk eerst’-bewegingen. Waar komen deze vormen van extremisme vandaan en is er een gemeenschappelijke (massa)psychologische verklaring voor?

In een eerder artikel op DDS heb ik Ayaan Hirsi Ali aangehaald, die onlangs in een interview voorspelde dat Europa steeds meer in de ban zal komen van twee extremistische stromingen. Letterlijk zei Ayaan: “You will have the European community caught between two extremes, the Islamist violence on one side and the white supremacist violence on the other. The established politicians, on either the Left or the Right, will have nothing to say.”

Nu behoor ik niet tot de politiek-correcte zielen, zoals brave borst Arie Boomsma, die ontkennen dat er enig verband is tussen ISIS en de islam. Ik vind dat ongeveer net zo dom als ontkennen dat er een verband is tussen de ideologie van het nationaal-socialisme en de gruweldaden van de nazi’s. Maar toch is de islam-verklaring naar mijn gevoel niet afdoende. Er staan inderdaad veel gewelddadige teksten in de koran waarop extremisten zich kunnen beroepen, maar vergelijkbare teksten vinden we ook in Bijbel en in de Tora (over de mate waarin, kun je twisten). Wat is dan de psychologische verklaring, dat in onze tijd zoveel mensen vatbaar zijn voor extremistisch gedachtegoed?

Als lid van de na-oorlogse generatie, groeide ik op met het idee dat de ‘grote drie’ van de Nederlandse literatuur Reve, Hermans en Mulisch waren. Auteurs uit het interbellum, zoals Menno ter Braak (1902 – 1940) of Eddy du Perron (1899 – 1940) kende je wel van naam, maar werden betrekkelijk weinig gelezen. De laatste tijd bespeur ik een kentering daarin. Met name de rancuneleer van de anti-fascistische intellectueel Menno ter Braak staat in de belangstelling. De problemen waarmee Ter Braak en Du Perron in hun tijd worstelden, namelijk een economische wereldcrisis en de opkomst van extremistisch gedachtegoed, zijn in deze tijd ineens weer actueel.

Ter Braak en Du Perron, die hecht bevriend waren en sinds 1930 veelvuldig met elkaar correspondeerden, waren de oprichters van het Comité van Waakzaamheid, een verbond van anti-fascistische intellectuelen met verschillende politieke achtergronden. Door een bizarre samenloop van omstandigheden zouden beide schrijvers op vrijwel hetzelfde moment overlijden, namelijk in de avond van 14 mei 1940, de dag van de capitulatie van Nederland voor Duitsland (die pas een dag later getekend werd, maar al op 14 mei bekend was gemaakt). Ter Braak pleegde zelfmoord, Du Perron kwam om door een hartaanval. Zo heeft Nederland twee van haar grootste geesten verloren, nog voor het capitulatie-document goed en wel ondertekend was.

Menno ter Braak was ervan overtuigd dat het fascisme au fond een beweging was van rancune en ressentiment. Hij noemde de fascist ‘ressentimentsmens’ en was van mening dat dit ressentiment het gevolg was (of de pervertering) van het westerse gelijkheidsdenken, dat voortkwam uit democratie en socialisme. In de ogen van Ter Braak waren mensen misschien wel gelijkwaardig, maar nu eenmaal niet gelijk, om allerlei sociologische en biologische redenen. Het constant prediken van het gelijkheidsideaal ten opzichte van mensen die niet of nauwelijks in staat waren rijkdom of macht te verwerven, zou indirect leiden tot diepe gevoelens van rancune en daarmee de psychologische basis vormen voor extremisme. De economische crisis van de jaren dertig verergerde dit.

Deze gedachte van Ter Braak deed het natuurlijk niet goed bij de na-oorlogse intellectuele elite, die over het algemeen links dacht (en nog steeds denkt) en het gelijkheidsideaal hoog in het vaandel heeft staan. Het gedachtegoed van Ter Braak is misschien om die reden nooit erg populair geweest in het na-oorlogse Nederland, maar in het licht van recente ontwikkelingen in onze maatschappij, moeten we misschien tot een herwaardering komen.

Hier valt enorm veel over te schrijven, juist in deze tijd waarin het gelijkheidsideaal meer dan ooit gepredikt wordt, met de EU als opperstalmeester, maar dat bewaar ik voor een andere keer. Ik sluit af met een citaat uit een artikel van Menno ter Braak uit 1937, getiteld Het nationaalsocialisme als rancuneleer:

“Men kan dus de rancune niet als een uitzonderingstoestand beschouwen in een cultuur, die, als de onze, de tendens vertoont om aan alle menschen gelijke rechten te verleenen. Het is de gelijkheid als ideaal, die, gegeven de biologische en sociologische onbestaanbaarheid van gelijke menschen, de rancune promoveert tot een macht van den eersten rang in de samenleving; want wie niet gelijk is aan den ander en toch gelijk aan dien ander wenscht te zijn, wordt in deze samenleving niet onder verwijzing naar standen of kasten op zijn nummer gezet, maar hem wordt een premie toegekend! Zijn streven naar gelijkheid wordt theoretisch rechtvaardig geacht, ook door degenen, die er geen oogenblik aan zullen denken practisch iets voor de verwezenlijking van een gelijkheid, die in hun nadeel zou zijn, iets te doen! Ziedaar de groote paradox eener democratische maatschappij, waarin de rancune niet alleen aanwezig is, maar ook wordt aangemoedigd als menschenrecht!”


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

31 reacties

  1. dirkse

    Werkgelegenheid, deelname aan de maatschappij alsmede bestaanszekerheid hoort de leidraad te zijn.

    Verdwenen maakindustrie is slecht voor de middenklasse. Verder heeft NL een bureaucratisch waterhoofd. Maar met het verwijderen van overbodige bestuurslagen wil het nog niet erg vlotten.

  2. Job

    De tweedeling tussen een hogeropgeleide liberale elite die van de mondialisering profiteert, en de lageropgeleide “gewone man” die nauwelijks in staat is rijkdom of macht te verwerven en dit onrecht aan het systeem en de elite wijt omdat immers alle mensen gelijk zijn, valt ook in dit perspectief te zien. Dat heeft de salonsocialistische elite aan zichzelf te danken.

  3. BPS

    Aap 2 heeft groot gelijk bij ongelijke beloning voor hetzelfde kunstje, als hij dat door heeft. Aap 2 zal dan elders bananen of anders, gaan zoeken in de vrije markt, in de vrije natuur.

    Tenzij er geen sprake is van vrije keus uit verschillen, maar van gevangenschap, dwang, en er dus geen keus is wanneer alles gelijk is.

  4. BPS

    Nou, zo intensief als Jean Wanningen bezig was, maakte ik me wel eens zorgen om.      Al dat nieuws, columns en artikelen bijhouden en dan verzameld via DDS aanbieden …  Ik vond het wel gemakkelijk.

    Maar ik vond het geestelijke tempo van Jean wel eens onwaarschijnlijk hoog en eenzijdig    Wat meer rust en afwisseling voor Jean lijkt mij niet verkeerd, beter en evenwichtiger.

    Er is natuurlijk meer in het leven dan alleen DDS en de wanstaltigheden van de Europese Unie om tegen te ageren. Maar ja, wat doe je, als je denkhoofd nooit stilstaat.

  5. dirkse

    [..rancune menselijke emotie..]

    ter info

    Twee apen krijgen voor een kunstje een schijf komkommer als beloning.

    Dan krijgt aap 1 een banaan en 2 de komkommer. Gevolg: 2 vertikt het en werkt niet meer mee.

  6. Bob Fleumer

    Het socialisme is de dood in de pot, het is de dicatuur van rechtse mensen die links denken en handelen, ze zitten altijd in een spagaat omdat ze links lullen maar rechts vullen.

    .

    Ze nemen echt geen asielzoekers in huis maar verlangen dat wel van anderen, als je je eigen ouderen verwaarloosd en ontwikkelingshulp belangrijker vindt ben je crimineel bezig.

    Ze willen iedereen afhankelijk maken om zo macht te kunnen uitoefenen, dat is waar ze op uit zijn.

  7. BPS

    Rancune en wrok lijkt mij toch  een typische en alleen menselijke emotie. Bij dieren heb ik het nog nooit gezien, buiten verschijnselen en redenen van competitie en concurrentie.

    Dat mensen zich kortzichtig en dierlijk kunnen gedragen, vermeerderd met wrok, is evident, maar ook heel bijzonder, uitzonderlijk en bizar.

    Gelijkheid in het materiele, is natuurwetenschappelijk een onmogelijkheid en bestaat zelfs niet.

    Gelijkheid in het immateriele bestaat wel, in gelijke rechten, plichten en kansen. Verschil is dan het gevolg van ieder z´n eigen keus en verantwoordelijkheid. Daarom past een hier bij DDS wel eens eerder besproken, reëel en fiscaal gefinancierd minimum basisinkomen       -voor iedereen gelijk- en gelijke kansen -ook voor iedereen gelijk- zo goed bij een stabiele toekomst -een middenweg met tegenstellingen weliswaar- maar zonder extremismen en uitwassen.

    Dat zoveel (linkse) mensen eenwording, ondanks, toch nastreven, heeft een verklaring. Volgens mij berust het op misvatting van het begrip “gelijkheid”.

    Zoek de oorzaak (misverstand) en wijzig -verbeter- het gevolg.

    @dirkse. Mooi comment.

  8. witwas

    Het laatste deel van het citaat is natuurlijk een enorme sneer naar de PvdA, die in de beste linkse traditie op zegt te komen voor laagstbetaalden en uitkeringstrekkers, maar ondertussen slechts geïnteresseerd is in de baantjescaroussel voor Hun Soort Mensen

  9. Oet_Grunnen

    Socialisme als geestelijke aberratie. De theorie van Ter Braak sluit als een bus en is van toepassing op vele hedendaagse verschijnselen, van die verschrikkelijke tattoomode tot agressieve mocro’s: de aberratie als norm.
    Bedankt voor deze bijdrage.

     

  10. dirkse

    Wijze woorden van ter Braak.

    Overeenkomst met de islam is, dat daar geen gelijkheidsideaal is maar erger nog: superioriteitswaan. Wat de rancune nog erger maakt.

    In de laatste jaren van mijn werkende leven stond ik voor de klas. Soms, als VWO’ers of gymnasiasten zichzelf op de borst sloegen hield ik moralistische praatjes als: jij kan later een dikke boterham verdienen als chirurg maar dat werk kan je alleen doen als een ander je vuilnis ophaalt, dakpannen rechtlegt na een storm en je kinderen leert lezen en schrijven….. we hebben elkaar nodig. Ook zei ik, dat geplaatst op de markt naast een VMBO’er het niet bij voorbaat vaststond wie er winst of verlies zou maken. En dat het toppunt van intelligentie is: 1 jaar schadevrij rijden met een stadsbus in Amsterdam.

    Mensen zijn ongelijk, gelukkig maar. De een doet met plezier waar de ander gillend voor wegrent.

    Feit is ook, dat een klein percentage slimmeriken de kar trekken. Daar profiteert de rest van.

  11. Leo KarelJan

    Heer Gajentaan: blijf niet steeds de fout maken om koran op één lijn te stellen met bijbel of andere religies.

    Ik ben puur atheïst, maar christenen en joden kunnen de bijbel interpreteren en er staat ook nergens de opdracht tot gewelddadige vestiging van een wereldkalifaat.

    De koren is NIET interpreteerbaar en niet veranderlijk in tijd: het is het letterlijke en laatste woord van godje zelf. Daar heb je je maar aan te houden. Als dat geen verschillen zijn….

  12. dirkse

    Het ziet er naar uit, dat de combinatie islam (agressie,meerderwaardigheidscomplex) en christendom (schuldbesef, pacifisme) een slechte combinatie is. De westerse wereld lokt ahw islamitische agressie uit. Wij zijn opgevoed met aan de wand ingelijste bordjes met de tekst “wie goed doet, goed ontmoet”. Maar dat wapent je niet tegen religies die parasitisme en roof legitimeren. De islamitische wereld dient niet tegemoet te worden getreden met begrip maar keihard te worden geconfronteerd met hun intolerantie en vrouwenonderdrukking.

  13. louis-portugal

    Precies Leo K.

    Als ex katholiek en nu agnost wil il ook nog stellen dat we een bijbel hebben maar het christendom hoofdzakelijk gebaseerd is op het nieuwe testament.

  14. BPS

    Samengevat, vind ik dus dat de volwassen mens eens boven geschillen moet staan, en zich niet moet laten leiden door emoties als wrok of meer dierlijke instincten of oerdriften.

  15. BPS

    Ja, dat wil ik wel, als u zich niet aangevallen voelt door mijn comment. Daar is het niet voor.

    Rancuneleer als hier aangehaald gaat in op oorzaken van rancuneuze gevolgen in een serie van oorzaken en gevolgen. Dat is een algemeen verschijnsel omtrent de realiteit.   De ene keer is het linksachtig, de andere keer rechtsachtig gekleurd en andere keren doet het zich voor in non-politieke issues. Wederkerigheid is de algemene kern, ongeacht filosofische benaderingen. Het gebeurt. En wat gebeurt, gebeurt. Dat is de realiteit. Dat mag wel begrepen worden -hoe het werkt- vandaag de dag, na zoveel eeuwen en van dezelfde soort gebeurtenissenseries. Dit is mijn persoonlijke opvatting per comment.

    Is het zo beter te begrijpen? Of moet u -of ik- nog beter ons best doen? Het transport van mening en bedoeling via tekst, komt niet altijd zo terecht als bedoeld. Excuus daarvoor. 

    PS. U haalde Nietzsche aan ter zake gevolgen, het overige van Nietzsche onverlet. Excuus voor de naam spelfout .

  16. Beukman

     

    Om wel te begrijpen.”

    Sorry BPS, maar ik begrijp je niet. Zou je je woorden misschien even willen herfraseren tot een coherent geheel? De man heet overigens Nietzsche, en hij had het wel degelijk ook over oorzaken.

  17. BPS

    De linkse en rechtse krijgers van politieke partijen zijn slechts tijdelijke figuranten op het toneel van de realiteit en gevolg van oorzaken die zij zelf niet kennen en niet begrijpen.

    Waar Nietsche het heeft over gevolgen, gaat het hier over het intrinsieke van oorzaken en gevolgen die weer oorzaken zijn van gevolgen, en met dit artikel wordt verkend.

    Om wel te begrijpen.

  18. Beukman

     

    Opvallend dat Nietzsche niet één keer wordt genoemd. Dat is de man die de opkomst van het nationaal-socialisme zo’n beetje voorspelde.
    Tevens interessant dat in de reacties van alles voorbij trekt, maar niemand op het idee komt om de PVV eens langs de lat te leggen. Terwijl ideoloog Bosma zo zijn best heeft gedaan om de haat tegen de (linkse) elite erin te drammen, en geen gelegenheid laat om via zijn spreekbuis (linkse) intellectuelen en kunstenaars verdacht te maken. Dat is allemaal heel wel te plaatsen in het frame van de rancuneleer. Bosma is heel slim in het gat ter linker zijde gesprongen met een aantal au fond nationaal-socialistische program-punten

  19. BPS

    aanvullend

    Het is in dat verband zinnig om economisch extreme cycli van schaarste en overschot af te kunnen toppen door in elk geval geld en schuld proportioneel te houden. Evt. met een fiscaal gefinancierd minimum-basisinkomen in de kringloop van een gesloten muntzone.

    Ik denk dat het economisch monster daarmee wel aardig kan worden getemd en begeleid Maar schaarsten blijf je nodig houden. Die geven impuls. Overvloed niet. Dat ontkracht.

  20. BPS

    Het is in dat verband zinnig om economisch extreme cycli van schaarste en overschot af te kunnen toppen door in elk geval geld en schuld proportioneel te houden.                 Maar schaarsten blijf je nodig houden. Die geven impuls. Overvloed niet. Dat ontkracht.

  21. BPS

    Ik blijf je columns met plezier en met belangstelling volgen. Het is mooi om met auteurs mee te kunnen discussiëren en denken.

    Vrede is van nature een machtsevenwicht, of een overgave en een overwinning.             Die laatste kan bij mensen weer rancune uitlokken. Bij dieren zie je geen wrok.

    Onderhandelen en vrede afdwingen doe je vanuit een positie van kracht, niet van zwakte  voor ieder het zijne. Amerikanen noemen dat: “negotiating while carrying a big stick”.

    Ik denk dat de weelde in West-Europa zwakte meebracht en  de kracht heeft bedorven. Het verwerven, erven en bederven mechanisme, dat je eerder noemde. Kondratieff?

  22. Jan Gajentaan

    BPS, dank voor je filosofische commentaar…
    Wat betreft Jean deel ik je gevoelens, de DDS site mist een stuk diepgang nu (zeker op het financiele vlak) en ook contrast. 
    We moeten zien hoe dat zich zal ontwikkelen. 
    Ik blijf 2x per week een column schrijven voor DDS, op donderdag een algemene (politiek of historisch) en op maandag een economische. Kijk maar of je mij nog wilt volgen. Never say never 😉

     

    Wat betreft religie kijk ik er ook ongeveer zo tegenaan als jij, d.w.z. ik ben meer agnost dan atheist pur sang.
    Wel is het zo dat ik me steeds meer begin te realiseren dat er in Nederland (en elders) een fundamentele discussie nodig is over het gewelddadige aspect van religie (aangewakkerd door rancune zoals besproken).

    We hebben ons misschien te lang daarvan afgekeerd door Wilders voor gek te verklaren, Hirsi Ali met pek en veren het land uit te jagen, te blijven geloven in ons westerse concept van tolerantie, en te denken dat het een radicale, maar kleine minderheid is onder moslims die ons bedreigt. Het is misschien wel een minderheid, maar die minderheid is groeiende en put wel degelijk uit de letterlijke tekst van de Koran en uit opvattingen die onder de meeste moslims gemeengoed zijn.
    Dat zullen we beter onder ogen moeten zien en er op de een of andere manier mee omgaan. Hoe dat zal zijn, kan ik nu nog niet zeggen.

  23. BPS

    Over verbreding: in ruimte kun je wezen, weet je nog?

  24. BPS

    Generaliserend zie ik ook in de rancuneleer de wederkerigheid der dingen. Actie=reactie. Al lange tijd bedenk ik mij dat in werk en wraak slechts de plek van de “r” is verwisseld, maar dat het eenzelfde autonoom mechanisme betreft in het systeem van de wereld. Werk is een positieve actie met positieve reactie; een financiële beloning of een resultaat. Wraak is een negatieve reactie, op een negatieve actie of werk; het tegenovergestelde. Die negatieve reactie is op zich weer een negatieve actie met een negatieve reactie.       Zo gaat dat soms oneindig, onbeheerst, neerwaarts door. Tot de bodem is bereikt.       Werk daarentegen is beheerst, en kan opwaarts eeuwig door. Dat gaat alleen vooruit.

    Om die keten te doorbreken, moet één of de partij(en) uit dat systeem treden. In Bijbelse termen heet dat “de andere wang toekeren” of “vergeven”. Berusten is ook zo´n term.        In bokstermen heet het “uit de ring stappen”. In oorlogstermen heet het “vrede”.              Beter is begrijpen en voorkomen door “ieder het zijne” te laten. Dat geldt dan voor ieder. Zo kijk ik samengevat tegen de werkende strekking aan van de 10 Geboden in de praktijk Vrede is een machtsevenwicht dat wordt beschermd door wraak en versterkt door werk.

    Ter verduidelijking: ikzelf ben niet gelovig en ook geen atheïst. Ik ben realist. Ik vind vaste grond in waarnemingen, vergelijkingen en conclusies; in begrip en verstaan. Op afstand.  Ik gooi daarom en om andere cognitieve redenen geen deuren dicht naar het bestaan en verstaan van (een) God, gelet hoe de wereld zou kunnen zijn, en door mensen zelf niet is

    Met het vertrek van Jean Wanningen is de motor vertrokken van het economiegehalte van DDS, heb ik gemerkt. Dat zal mijn bezoek en comments aan DDS sterk beperken. Het zal mij voortaan meer moeite en tijd gaan kosten om zicht te houden op de economische EU actualiteiten. Daarom wijk ik uit, en ook meer naar andere segmenten dan economie.

    Ik wil jou in het bijzonder bedanken voor het aanreiken van je thema keus. Eén van de hoogtepunten was o.a. “Het verval van de Amerikaanse economie”. Met “verwerven, erven en bederven” als ook een wederkerig verschijnsel. Als bèta-denker, onderhoud ik met jou mijn “alfa” tekortkomingen. Ik volg je artikelen nog. Want alfa + bèta = meer dan de som der delen. Ik zoek het meer in verbreding dan in smalle, bodemloze, diepe tunnels. Verdieping is bodemloos. Verbreding is trouwens oeverloos. We drijven, relatief. Dat houdt verband met de oneindigheid van het bestaan.

    Ontstaan heeft een oneindigheid en verstaan ook. Daar tussenin ligt ons bestaan. We kunnen alle kanten op, behalve terug. Alleen vooruit. Filosofisch, hè? Voor een bèta.

    PS. Een dodelijke inflatie komt niet uit de financiële economie. Als het komt, komt het van uit de monetaire staatsfinanciering door de ECB aanstaande van de reële economie, met disproportioneel waardeloos geld, in aan- en afsluiting van onze verkenningen onlangs.

  25. Jan Gajentaan

    @BPS natuurlijk kun je het begrip ook breder trekken naar begeerte, afgunst, etc.

    Het verklaringsmodel van Ter Braak is interessant, maar er zijn natuurlijk meerdere verklaringen mogelijk voor de opkomst van het fascisme in de jaren dertig, cq je kunt het iets breder trekken. Kan me herinneren van de geschiedenislessen op school dat ook de verlate natievorming van Italië en Duitsland t.o.v. Engeland en Frankrijk, een oorzaak kan zijn geweest voor het fascisme. Ze moesten een achterstand goed maken en dat liep uit de hand.

    Zo zou in de huidige tijd de achterstand van de Arabische wereld t.o.v. het Westen (economisch, wetenschappelijk) een bron kunnen zijn van frustratie en afgunst en daardoor indirect een oorzaak van het islamofascisme. M.a.w., er is dan sprake van een collectieve rancune, die de individuele rancune van mensen die het niet om de één of andere reden redden in de westerse maatschappij, nog eens kan versterken. Niet voor niets komt een heel groot deel van de troepen van ISIS uit het Westen.

    Zie verder het artikel van ter Braak waarnaar ik verwijs in mijn stuk, voor uitgebreide filosofische onderbouwing van de rancuneleer.

  26. BPS

    In de natuurlijke (dieren)wereld zonder Bijbel en Koran, geldt het recht van de sterkste. Dat recht oefent de islam nu uit op het christendom, andere religies en atheïsten. Vanwege zwakte en dwaling in de westerse wereld, nadat het eeuwen andersom was en daardoor rustig.

    @dirkse. Ik kies voor begrip én krachtige weerstand. Maar, ieder het zijne en zijn vrije keus. Met consequenties. Ook voor islamieten.

    @ Jan Gajentaan. Is rancune ook te vertalen met (ongerechtvaardigde) afgunst? Met begeerte?

    @l-p en @Leo KJ. De Koran is een boek van de hand van de krijgsheer Mohamed, gericht op de krijg, om te heersen en de anderen te verslaan.

    De Bijbel OT is een verzameling boeken van de hand van verschillende schrijvers, ook over krijgsheren, heersers, krijg en het wraakzuchtige “oog om oog, tand om tand”.        Het NT is meer filosofisch, maar ook van mensenhand.

    Het laatste ongeschreven woord van God is het eerste woord en komt overeen met de werkende strekking van de door mensen opgeschreven en omschreven 10 Geboden, samengevat: ieder het zijne waarmee een ieder in vrijheid kan leven, als voorwaarde gesteld. Dat is nog steeds werkzaam en onveranderlijk in tijd gebleken. Ook voor Islam.

    Ik kan er niet anders van maken, want zo gebeurt het nog steeds.

  27. Dagelijkse Standaard - commentaar en achtergronden bij het nieuws

    […] een eerdere column wees ik op de rancuneleer van Menno ter Braak (1902 -1940), die het nationaal-socialisme zag als de pervertering van het democratisch socialisme, […]

  28. BPS

    Ik ga het samenspel met andere DDS FI auteurs wel missen. Ook als inspiratieprikkel.

    Kunt u hen niet vragen om af en toe nog eens als commenter te reageren?      Oudgediende en Jean Wanningen deden toch altijd goed mee in de commentsectie.

    Het geheel van DDS + DDS Fi was altijd meer dan de som der delen.

  29. Jan Gajentaan

    @DDS klopt ik heb hier ook over nagedacht en ik zal het samenspel met Jean (die mij benaderd had voor DDS) en ook met oudgediende zeker missen. Ik neem aan dat ze vrij zijn om te reageren, maar kan me indenken dat met name Jean nu behoefte heeft om even afstand te nemen, dat is immers meestal zo wanneer je van werkgever wisselt. Verder kan ik er in mijn hoedanigheid als columnist weinig over zeggen.

  30. P.S.

    Het grootste probleem voor de socialisten was natuurlijk dat het facisme als een uitwas van het socialisme werd bestempeld. Dus niks rechtsradicaal maar linksradicaal.

  31. Jacco van den Oever

    Interessante bijdrage. Gelijkheidsdenken zet dus een mechanisme in beweging dat  de macht van de mindere mens vestigt over de meerdere, van de minderheid over de meerderheid en van de abnormaliteit over de normaliteit. Dat is inderdaad wat we zien gebeuren.

Reacties zijn gesloten.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.