Gaat de Nederlandse democratie de Weimarrepubliek achterna?

Is de Nederlandse democratie in gevaar?

Vorige week schreef ik over het gevaar van antidemocratische partijen, vandaag wil ik het hebben over de noodgreep van het kabinet om via een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) de vrije artsenkeuze aan banden te leggen. Het normale democratische proces, wetten worden aangenomen als ze door de Tweede en Eerste Kamer zijn gegaan, is op deze manier immers slinks omzeild.

Op Jalta noemde Bart Schut de noodmaatregel van het kabinet de Rutte-putsch. Dit was een verwijzing naar anti-democratische Kapp-Putsch van 1920 en de Bierkeller-putsch van Hitler van 1923, die allebei gericht waren tegen de Duitse Weimarrepubliek (1919-1933). De term putsch is echter verwarrend omdat dit een militaire staatsgreep (of poging tot) suggereert.

De Nederlandse regering is niet plotseling omver geworpen. Ons land is niet plotseling veranderd in een dictatuur. Toch is de vergelijking van onze democratie met de zwakke Weimarrepubliek heel interessant, omdat er een aantal verontrustende parallellen te trekken zijn.

Ten eerste is daar de zwakke basis van regeringscoalities. De Weimarrepubliek werd in 1919 opgericht in Weimar door de sociaal-democraten, de linkse liberalen en het katholieke Zentrum. Na verkiezingen van 1920 verloren deze partijen echter hun meerderheid in de Rijksdag definitief en moesten ze altijd samenwerking zoeken met nationalistische liberalen en met conservatieven, die veel minder enthousiast over de Weimarrepubliek waren.

In de jaren twintig traden veel minderheidskabinetten aan, die echter gedoogsteun kregen van de sociaal-democraten in de Rijksdag. Vanaf 1930 werd het smeden van coalities ook steeds moeilijker, omdat de gematigde partijen van het midden als gevolg van de economische crisis een groot deel van hun aanhang hadden verloren. Het Duitse Rijk dreigde onbestuurbaar te worden.

Ook Nederlandse regeringscoalities hebben tegenwoordig een zwakke basis. Het laatste kabinet dat niet viel was Kok I (1994-1998). Vanaf Balkenende I (2002-2003) heeft bovendien geen enkel Nederlands kabinet de rit helemaal uitgezeten. Dat komt omdat de gematigde partijen van het midden (VVD, PvdA en CDA) hun traditionele aanhang hebben verloren (over de teloorgang van de christendemocratie verscheen onlangs de bundel Van God los) en moeite hebben om te overleven. Ze kunnen soms weer electoraal opkrabbelen, maar dat is in deze onzekere tijden allerminst vanzelfsprekend. Instabiliteit is troef.

Een tweede overeenkomst tussen onze democratie en Weimar is dat de extremisten op de vleugels, in het Duitse Rijk waren dat de communisten op links en de nazi’s op rechts, de wind in de zeilen kregen. Met deze partijen kon je geen fatsoenlijke coalitie smeden. Lees verder op pagina twee.


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

13 reacties

  1. Pimsch

    “Onze democratie wordt vooral bedreigd door de moeilijkheid om bepaalde grote problemen echt aan te pakken, wat leidt tot cynisme, pessimisme en een groeiende kloof tussen burger en politiek.”
    Zie daar de kern van de zaak. En we kennen de problemen: massaimmigratie, graaiegoisme, identiteitsbestrijding, straffeloosheid, eenzaamheid, partijbelang, verruwing, bedrog in media, reclame. Radicalen beweren de totale oplossing te hebben: totaal socialisme: de wereld is een, totaal liberalisme: alles moet kunnen, totaal nationalisme: alleen Nederlanders zijn goed, totaal kerkisme: geloofsafval is de ramp, totale overgave aan de EU: anti-identiteit + alle rijkdom naar Brussel, etc.. Ik zeg: niks totaal, nooit totaal. Het midden moet stoerder worden en de draak verslaan. Het politieke centrum moet de krachten van de extremisten afpakken. Het CDA en D66 hebben jammerlijk gefaald. We hebben geen sterke leiders, hooguit koppige leiders.

  2. joga

    Nee, maar de tendens is Rutte probeert op z’n Hitleriaans uit de problemen te blijven en dat kun je dan weer niet echt democratisch noemen. Rest van het verhaal kan me gestolen worden.

  3. reageerbuis

    De breuk in 2010 was het gevolg van de eisen die het CDA stelde over ontwikkelingssamewerking. Ze wisten heel goed dat Wilders daarin niet mee kon gaan. Waarom wordt er steeds geroepen dat de PVV het kabinet heeft opgeblazen? Het was de machtige linkervleugel van het CDA, die zijn kans schoon zag.
    De SGP heeft zich altijd gehouden aan de democratische spelregels.

    1. W.H.J. Reiss

      Sterker nog er waren al afspraken om te bezuinigen op ontwikkelingswerk. Maar toen puntje bij paaltje kwam was het CDA niet thuis. En toen vond de PVV het pas welletjes. Jammer dat Hr. Wilders dit nooit naar buiten gebracht heeft.
      De auteur van dit artikel weet dit ook. Maar toch blijft hij hierover liegen. Steeds en steeds maar weer. Het “Samsom Syndroom” !
      En dan de PVV rechts noemen met hun vele sociale standpunten. Ook hier weer ‘drammen’ ! Media in ons land is geen ‘fuckaduck’ waard !

  4. econoom

    Maar dan zijn er de verschillen. NL wordt niet geteisterd door straatgevechten tussen extreem rechts en extreem links. Erworden door links en rechts geen milities opgebouwd, mrt steun vh leger. Er is geen sprake van een verarmde en in nationalistische gevoelens gefrustreerde middenklasse die ondemokratische denkbeelden aanhangt. Een amvb is een normaal juridisch middel in het bestuursrecht, jaarlijks vele malen toegepast, alleen in het geval vd zorgwet minder elegant. Tenslotte het regrren met wisselende steun vanuit de eerste en tweede kamer is veel demokratischer dan de dichtgetimmerde coalitie akkoorden die we in de afgelopen 30 jaar kenden.

    1. LantR.fant

      Volgens mij was er in de afgelopen zomer in de Schilderswijk een beginnetje. De overheid heeft dat brandje geblust, maar dat neemt niet weg dat er onderhuids een sterk groeiende onvrede is.
      Op dit moment fungeert Geert Wilders als overdrukventiel op onze samenleving. Daardoor blijft het tenminste optisch rustig.

  5. huuskesjong

    Uitspraak van W.H.J. Reiss: “Sterker nog er waren al afspraken om te bezuinigen op ontwikkelingswerk. Maar toen puntje bij paaltje kwam was het CDA niet thuis. En toen vond de PVV het pas welletjes. Jammer dat Hr. Wilders dit nooit naar buiten gebracht heeft.”
    Ja, jammer, dat scheelde de PVV een boel stemmen.
    En wat ontwikkelingshulp betreft: laat de donorlanden elke euro zèlf uitreiken aan hen die het in de ontwikkelingslanden nodig hebben! Anders komt de hulp voor 100 % terecht op de geheime nummerrekeningen in belastingparadijzen. Want daar is 80 % van de tegoeden van regeringsleiders, ministers en hoge ambtenaren van 3e Wereldlanden!
    En met Uw kritiek op wat ik de Hoofdriool Media noem ben ik het helemaal eens. Wat alleen al het NOS/NPO sjenaal aan smerigs heeft uitgehaald, daar kan ik een boek mee vullen. Als ik ook de halve waarheden van dat door ons betaalde sjenaal meereken, dan is het een soort voorlichting à la Goebbels.
    Goodgoan: Gait H.M. Leferink

  6. arie_jansz

    “En toen vond de PVV het pas welletjes. Jammer dat Hr. Wilders dit nooit naar buiten gebracht heeft.”

    Hoe weet de heer Reiss dit eigenlijk dan?

    Staat er nog meer in uw glazen bol wat we nog niet weten?

    1. W.H.J. Reiss

      Het CDA heeft het zelf naar buiten gebracht op een later tijdstip. Maar de media vindt dit niet zo belangrijk. PVV bashen is van groter belang !

  7. halo1

    Het lijkt me dat de tijdgeest het grote verschil uitmaakt: toen was er sterke behoefte aan “een sterke man”.. nu wordt dit beeld juist consequent misbruikt..en neigen we ,meer naar een soort multi-culti-anarchie (“zo verrijkend”)..aansluitend op de door velen nog steeds zo bewonderde jaren 60..hier loopt de parallel m.i. mank..

  8. J. School

    Ik word een beetje moe van die vergelijkingen met de Weimar-republiek. Met hetzelfde gemak als Klei tover ik drie parallellen met de Romeinse Republiek uit de hoge hoed, als je maar ver genoeg zoekt en een zeer grove stofkam gebruikt.

    Het is appels met peren vergelijken, alleen al doordat de huidige geopolitieke realiteit en de bestaande sociaal-culturele situatie in Nederland en Europa totaal afwijken van die van pakweg 85 jaar geleden.

    Als je dan zo graag wilt afrekenen met ‘het populisme’, doe dan iets meer met de problematiek rond islam, (falende) integratie en immigratie dan alleen maar problemen ‘erkennen’ en een ‘groeiende kloof tussen burger en politiek en tussen hoog- en laagopgeleid’ vaststellen.

  9. Lieftinck

    Je kunt ook tot de simpele conclusie komen dat de eerste kamer een te grote broek heeft aangetrokken, door te fungeren als een tweede parlement, en het wellicht tijd wordt ervoor te zorgen dat de eerste kamer terug in zijn hok gaat. Helaas zal het niet mogelijk zijn deze te vervangen door de raad van state. De eerste kamer zal zichzelf namelijk nooit opheffen. 1 parlement, de tweede kamer, is genoeg.

  10. V.K.

    -Waarom geen vergelijking met Belgie? deze heeft toch ook midden in de EUro-crisis een tijd zonder regering gezeten?

Reacties zijn gesloten.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.