De naschemering van de Verlichting

Markies de Condorcet schreef een verhandeling over de geschiedenis in het licht van de Verlichtingsprincipes (Esquisse d’un tableau historique des progrès de l’esprit humain). Daarin stelde hij dat de islamitische theologie weliswaar helderder was dan de christelijke, maar in de praktijk tot zeer onvrije samenlevingen leidde. Hoewel de moderne Westerse rechtsstaat wortelt in de Verlichting, hebben we gaandeweg het kritische rationalisme ingeruild voor postmodern multiculturalisme. Vandaag staan we oog in oog met de gevolgen.

Het Humanistisch Verbond roept op tot vrijlating van Raif Badawi, die in zijn land pleitte voor liberalisme en religiekritiek. De Saoedische overheid veroordeelde Badawi tot 10 jaar gevangenisstraf en 1000 zweepslagen. Turkse leiders liepen mee in de herdenkingsmars van Charlie Hebdo, terwijl de Turkse overheid eerder pianist Fazil Say arresteerde: Say zou op Twitter de islam hebben beledigd. Ook moeten Turken op hun ID kaart hun religie specificeren; atheïsme is daarbij geen optie.

Nog geen week na Charlie Hebdo werden in België nieuwe aanslagen verijdeld. In Groot-Brittannië kregen kinderboekenschrijvers ondertussen het advies om niet over varkens te schrijven. Vorig jaar werd in het University College van Londen reeds een studieclub over Nietzsche verbannen. Tegelijkertijd scherpt Duitsland de wetten over godsdienstlastering aan. Demonstreren met posters over profeet Mohammed werd in Leipzig verboden omdat dit te kwetsend zou zijn. Bondskanselier Merkel deed hierbij een duit in het zakje door de Pegida-betogers tijdens haar nieuwjaarspeech van “vooroordelen” te beschuldigen. In Heemskerk haalde een schooldirectrice om dezelfde reden een Hebdo-poster weg. De betreffende docent moest de klassen langs om zijn excuus aan te bieden.

Wie de feiten op een rijtje zet, constateert dat de geest van de strijdbare Verlichting wegzakt. Het vermijden van confrontaties tussen verschillende groepen gaat inmiddels boven de vrijheid van meningsuiting. Tegelijkertijd keren jihadstrijders naar Nederland terug. Wie geen beveiliging à la Geert Wilders kan betalen zal eerder overgaan op zelfcensuur. Alle politici hebben het over Charlie Hebdo – toch praten zij om de botsing tussen islamitische en Westerse opvattingen heen. Terwijl dit thema feitelijk teruggaat tot de Verlichting en daarvoor. Al sinds Erasmus bestaat in Nederland een traditie van satire – katholieken en protestanten bespotten elkaar ten tijde van de verzuiling voortdurend. Toch leidde het nooit tot terreur. De aanslagen van vandaag de dag kunnen dus niet worden afgedaan als voortkomend uit “geestelijke gestoordheid” of “sociaal-economische ongelijkheid”. Er liggen religieuze oorzaken aan het geweld ten grondslag en de oplossing hiervoor is niet om leraren met excuses langs de klassen te sturen. Dan is Nederland hetzelfde land niet meer.

“When I am weaker than you, I ask for my freedom because that is in accordance to your principles”, schreef Frank Herbert, “When I am stronger than you, I take your freedom away because that is in accordance to my principles.” Het wordt steeds duidelijker dat de multiculturele tolerantie niet volledig wederzijds is. De Pegida-demonstraties moeten dan ook in dit licht worden gezien.



Meer over de Europese zelfcensuur in Avondland en Identiteit, dat eind deze maand verschijnt bij uitgeverij Aspekt.


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

4 reacties

  1. Zoetebiertje

    Het grote probleem is dat het voornamelijk eenzijdige tolerantie is. Dat probleem wilt men groot en deels niet inzien, want wij zijn de vrije wereld en hier kan alles. Nou ik vind het absoluut belachelijk dat we zo denken en onze cultuur maar laten vervagen en de wortels er uit laten trekken. En wat is het gevolg we krijgen van die laffe leiders die hun bek niet durven open te trekken en voor alles buigen over de rug van hun eigen volk en op die manier de destructieknop van Europa constant aan het indrukken zijn. En dan maar gek vinden dat er steeds meer Demonstraties zijn door eigen bevolking. Wat voor mij niet meer dan een logisch gevolg is. Enige wat ik hoop is dat die trend zich voortzet en zo Europa wakker schudden!

  2. halo1

    Die “verlichting”is natuurlijk niet alleenzaligmakend.. zo wordt hij hier wel gepresenteerd.. maar een heleboel volkeren hebben daar niets mee.. die willen straffe autoritaire een-dimensionale leiding.. niks geen gerelativeer en ge(flauwe)grappengemaak. Nu wij de islam “hier thuis vinden horen”.. zijn we wel genoodzaakt onze verlichtingspathologie enigszins te relativeren.. of een hoop slachtoffers op de koop toe te nemen…

  3. toetssteen

    Een heel goed artikel DDS waardig. Ik zal deze column aanbevelen.

  4. Lynn

    Wat Lukkassen hier schrijft, is niet anders dan waar. Ik heb het genoemde boek alvast genoteerd en zie er met veel belangstelling naar uit.

    Dit soort stukken zijn van enorm belang. Politici praten om het probleem heen, en Wilders praat eigenlijk alleen over het concrete gevaar van buitenlanders (Marokkanen). Hij zegt niet hoe het zover heeft kunnen komen: de verloedering van de Westerse cultuur zelf, de relativering van alles dat eens heilig was, de algehele vervlakking. We geven mensen onvoldoende intellectuele bagage mee. Mensen hebben geen spirituele/morele/ideologische ankers meer. Dat maakt ze gevoelig voor totalitaire religies als de islam. Dit verklaart waarom kaasblanke Europeanen in het buitenland met AK-47’s staan te schieten. Met als levend bewijs Samantha Lewthwaite, vriendin van een Londense subway bomber, die in een winkelcentrum in Kenia meehielp met een moordaanslag. De Limburgse Monique haalde haar dochter Aïcha uit Ragga, de hoofdstad van het kalifaat uitgeroepen door IS.

    Condorcet wees er terecht op dat de islam totalitair is, omdat Mohammed zowel geestelijk voorman was als militair bevelhebber en rechter. “Als de islam niet politiek is, is ze niets.” Quote ayatollah Khomeini. Toch bezig met citaten heb ik de betreffende passages van Condorcet ook maar opgezocht – het was makkelijk te vinden want het staat in ‘sixth epoch – decline of learning’:

    “I shall add that the religion of Mahomet, the most simple in its dogmas, the least absurd in its practices, above all others tolerant in its principles, seems to have condemned to an eternal slavery, to an incurable stupidity, all that vast portion of the earth in which it has extended its empire.”

    “At the extremities of Asia, and upon the confines of Africa, there existed numerous tribes. Having a similarity of origin, of language and of religious habits, they formed a great nation, the different parts of which, however, were held together by no political tie. Suddenly there started up among them a man of an ardent enthusiasm and most profound policy, born with the talents of a poet, as well as those of a warrior. At once legislator, prophet, priest, judge, and general of the army, he was in possession of all the means of subjugating the mind; and he knew how to employ them with address, but at the same time with comprehension and dignity. […] He promulgated a mass of fables, which he pretended to have received from heaven; but he also gained battles.”

    Condorcet benadrukt zelfs dat het Westen moet leren van de islam. De Arabieren namen kennis over van de Grieken en Romeinen. Toen de islam eenmaal voldoende diep geworteld raakte, echter, maakte de geleerdheid plaats voor dogmatiek en verstarde het denken. Condorcet schrijft dat het Westen waakzaam moet zijn en niet dezelfde fout mag maken:

    “But this example ought not to terrify us respecting the future; it should operate only as a warning upon our contemporaries not to neglect any means of preserving and augmenting knowledge, if they wish either to become or to remain free; and to maintain their freedom.”

Reacties zijn gesloten.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.