Vandaag in 1672: Republikeinse helden Johan en Cornelis de Witt worden vermoord door Oranje-meute

Johan de Witt mag nooit uit de geschiedenis geschreven worden. De man was een held. Atelier van Adriaen Hanneman - Christie's.
Foto: Johan de Witt mag nooit uit de geschiedenis geschreven worden. De man was een held. Atelier van Adriaen Hanneman - Christie's.

Op 20 augustus 1672 werden twee van de bekendste en belangrijkste republikeinse vrijheidsvechters ooit op brute wijze vermoord.

Vandaag is een bijzondere dag in de geschiedenis van Nederland. Precies 344 jaar geleden werden twee voorname republikeinse vrijheidsstrijders, Johan en Cornelis de Witt, namelijk op brute wijze vermoord door een meute Oranje-aanhangers.

Johan was “in de Gouden Eeuw tijdens het Eerste Stadhouderloze Tijdperk negentien jaar lang raadpensionaris van het graafschap Holland en daarmee de belangrijkste politicus van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.” Dit Eerste Stadhouderloze Tijdperk kwam tot stand na de dood van stadhouder Willem II. Een meerderheid van de Nederlandse provincies wilde toen geen nieuwe Oranje-stadhouder. In plaats van een sterke centrale overheid bleven de provincies en steden autonoom. Als er besloten moest worden over zaken die de hele Republiek aangingen stemden de provincies daar met zijn allen over. Alleen bij een meerderheid van de stemmen ging het plan door. Bij erg belangrijke zaken was unanimiteit zelfs vereist.

Johan en zijn broer Cornelis waren grote voorstanders van dit Stadhouderloze Tijdperk. Johan noemde het zelfs de periode van “De Ware Vrijheid.” Er was geen individu boven de wet verheven, niemand vertelde de provincies en steden wat zij moesten doen.

Tijdens hun werkzame leven waren Johan en Cornelis buitengewoon kritisch over de Oranjes en hun aanhangers. Zij begrepen namelijk dat de Oranjes alle macht naar zich toe wilden trekken. De vader van de twee broers had hen op jonge leeftijd dan ook verteld: “Vertrouw nooit een Oranje.” Cornelis en Johan hadden dat advies zo ongeveer tot hun levensmotto gemaakt.

Zowel Johan als Cornelis hadden een buitengewoon succesvolle carriere. Helaas werden ze daardoor ook een doelwit voor orangisten die wilden dat Willem van Oranje aangesteld werd als stadhouder Willem III. Op 21 juni 1672 werden beide broers aangevallen — hoewel ze zich op dat moment in verschillende steden bevonden. Met geluk overleefden ze de aanval, maar het was duidelijk dat ze nog altijd in levensgevaar waren. Onder dwang werd Cornelis de Witt gedwongen om akkoord te gaan met de benoeming van Willem III. Johan was op dat moment, 29 juni 1672, nog steeds aan het herstellen: hij moest maar liefst 40 dagen in bed blijven waardoor hij de politieke strijd tegen Willem niet kon voortzetten.

Willem wilde de machtigste man van het land worden, de vader van zijn eigen koningshuis, en hij was niet van plan om zich door wie dan ook te laten tegenhouden.

Op 23 juli 1672 werd het leven van Cornelis en Johan de Witt écht op stelten gezet. Een louche barbier-chirurgijn, genaamd Willem Tichelaar, beschuldigde Cornelis er namelijk van dat hij hem 30.000 gulden had aangeboden om Willem III te vermoorden. Cornelis werd gearresteerd, maar bepleitte zijn onschuld: Tichelaar wilde Willem III juist vermoorden, zei hij, en hij had geweigerd om mee te werken aan het plan.

Aangezien Willem III in de tussentijd dus stadhouder was geworden wist broer Johan dat zijn politieke carriere voorbij was. Op 4 augustus nam hij ontslag als raadpensionaris. Kleinzielig als altijd zorgde Willem III er hoogstpersoonlijk voor dat Johan geen “eervol ontslag” kreeg.

Zo rolden de Oranjes toen dus al.

Ondertussen kwamen de rechters in de zaak tegen Cornelis, die van hoogverraad beschuldigd werd, tot de conclusie dat ze geen bewijs hadden. Ze wilden hem heel graag de doodstraf geven, maar ja, zelfs toen hij zwaar gemarteld werd bleef hij volhouden onschuldig te zijn.

Wat te doen, wat te doen?

Nou, de rechters hadden een aardige oplossing bedacht. Ze veroordeelden hem voor een misdrijf, maar wilden niet zeggen waarvoor precies. Als straf werd hij verbannen uit Nederland en verloor hij al zijn functies. Hij werd vooralsnog niet vrijgelaten, wat wél gold voor Tichelaar, de man die hem erbij had willen lappen.

Wikipedia legt uit wat er toen gebeurde:

Johan de Witt werd in de val gelokt met de mededeling dat zijn broer hem wilde spreken. Na een half uur wilde Johan de gevangenis verlaten, maar het werd hem onmogelijk gemaakt door een grote menigte. Aanvankelijk beschermde de cavalerie de gevangenis, maar de commandant kreeg van hogerhand het bevel te vertrekken onder het valse voorwendsel van een bericht over plunderende boeren. Tichelaar was uit een raam gaan hangen en schreeuwde het aanwezige volk toe dat nu hij was vrijgelaten dit het overtuigende bewijs was dat hij het gelijk aan zijn zijde had gekregen dat niet hij, maar Cornelis de prins had willen vermoorden. Hij riep de aanwezige mensenmassa op wraak te nemen op de broers, mede omdat de straf die De Witt was opgelegd veel te laag zou zijn voor het plegen van hoogverraad.

Aan het einde van de middag drong de Oranje-meute de gevangenis binnen. De broers de Witt werden naar buiten gesleurd. Daar, midden op straat, werd de arme Cornelis letterlijk doodgeslagen door de meute. Ook Johan moest eraan geloven. Hij werd door ene notaris Van Soenen in zijn gezicht gestoken, waarna luitenant-ter-zee Maerten van Valen hem van achteren in het hoofd schoot.

Dat is al erg genoeg, maar de orangisten waren nog lang niet klaar.

Na hun dood werden de lichamen van Johan en Cornelis de Witt namelijk opgehangen, opengereten en gecastreerd.

Tenen, vingers, oren, neuzen, lippen en tongen werden afgesneden. De ingewanden werden uit de lichamen gehaald en volgens de ooggetuige en dichter-industrieel Joachim Oudaan deels door de omstanders opgegeten of aan honden te eten gegeven. Hendrick Verhoeff ging er prat op dat hij de harten uit de lichamen had gesneden, iets dat hij de magistraat – de ochtend van de moord – beloofd had te doen.

Die harten stelde hij vervolgens nog jarenlang ten toon.

Willem III was natuurlijk maar wat blij met deze actie van zijn volgelingen. Zo liet hij het Hof het gerechtelijk vonnis tegen Johan Kievit (die veroordeeld was voor het beramen van een moord op Johan de Witt en die waarschijnlijk betrokken was bij de lynching van Johan en Cornelis op 20 augustus 1672) intrekken. Kievit was gevlucht naar Engeland, maar toen hij terugkwam naar Nederland werd hij als een ware held onthaald.

Hoewel wetenschappers zeggen dat er geen definitief bewijs voorhanden is waaruit blijkt dat Willem III de opdracht tot de lynchpartij had gegeven maken de omstandigheden duidelijk dat dit waarschijnlijk echt wel zo is. Op zijn minst zweepte hij het volk bewust op om de broers De Witt uit de weg te ruimen:

Uit politiek-historisch onderzoek is gebleken dat de prins de publicatie van pamfletten uitlokte, waarin geageerd werd tegen de gebroeders De Witt. Vastgesteld is verder dat de prins ervoor zorg droeg dat de moordenaars niet werden vervolgd en beloond werden met jaargelden en ambten.

Ook weten we dat de cipiers, die Johan én Cornelis hadden moeten beschermen tegen de woedende menigte, het bevel hadden gekregen om dat niet te doen.

Johan en Cornelis de Witt waren twee bijzonder principiële, moedige en vrijheidslievende patriotten — republikeinen. Ook nu, 344 jaar na hun dood, verdienen ze het dat we even stil staan bij hun leven én hun dood.


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reageer

19 reacties

  1.   

    Mooi gedaan Michael!!!

    1.   

      Dank je! Ben blij dat je het waardeert.

  2.   

    Ik zou wel even twee keer het jaartal 1972 veranderen Michael, verder een goed stuk!

    1.   

      LOL. Gedaan.

  3.   

    Tja. Een hele geschiedenis. Brrr.

    Ach laten we maar blijven vlaggetje zwaaien.

    1.   

      Peter [email protected] Dat waren pas nog eens daadkrachtige leiders die ons land tot het hoogste niveau hadden gebracht en voor elk Nederlands belang keihard voor gevochten hadden! Tegenwoordig heb je politieke knielvarkens die geen nee durven te zeggen tegen de vijand en zijn eigen volk in de steek laat. Rutte zoekt nog naar die steen terwijl deze heren allang eronder hadden gekeken!

  4.   

    Aan de Eerste Minister
    Drs. Mark Rutte
    Postbus 20001
    2500 EA Den Haag

    Beste Mark Rutte,

    U heeft volgens de RVD besprekingen gevoerd met Willem Alexander en Maxima.
    Als studiegenoot heeft u reeds eerder kennis gemaakt.
    Nu beiden geen deel uitmaken van de regering, kan alleen verondersteld worden dat u mededeling heeft gedaan dat troonopvolging er niet in zit.
    De familie van Amsberg is geen Oranje en voldoet niet aan vereiste afstamming zoals aangegeven in Art.24 van de Grondwet, zolang DNA onderzoek niet anders uitwijst.
    Reden om tevens vragen te zetten bij de legitimiteit van het huidige Staatshoofd.

    Als volksvertegenwoordiger draagt u tevens ingevolge Art. 42 lid 2 verantwoording voor een mogelijke Staatsrechtelijke dwaling, waarbij wij ons thans beroepen op de Wet Openbaarheid van Bestuur en de Algemene Wet Bestuursrecht, om openbaarheid en opheldering van deze bespreking.

    In afwachting van uw bericht
    Hoogachtend,
    Tom Couzy

    https://herstelderepubliek.wordpress.com/2016/08/19/tom-couzy-schrijft-rutte-een-brief-op-poten/

  5.   

    Mooi artikel, Michael! Het zou heel wat waard zijn als we (weer) een republiek mochten worden en het nieuwe oranjeloze tijdperk konden inluiden.

  6.   

    Goed artikel Michael, compliment !

  7.   

    Je zult maar een Aboutaleb of een neef/zoon van Erdogan als President krijgen. DENK is het begin. Er zitten al te veel “vreemdelingen” in onze overheid. Zoals de zaken nu staan, geef mij dan maar een Oranje. Een President heeft meer macht, dan de tegenwoordige Oranjes .
    Voor de goede orde, sinds Beatrix ben ik niet zo dol op de Oranjes. Maar ze kunnen geen beslissingen nemen. Dat doet onze nepregering.

  8.   

    Heel interessant en schokkend artikel! God, Nederland en Oranje zijn toch niet zo nauw verbonden als mij vroeger op school werd verteld. ;-)

    Ik heb mij na de middelbare school en de Kweekschool aan de Mesdagstraat in Groningen wel in de geschiedenis moeten verdiepen, maar die hield meer verband met de Nederlandse literatuur.

    Natuurlijk weet ik dat de Oranje’s waarschijnlijk helemaal geen recht hebben op de titel. Maar afgezien daarvan hoop ik dat Nederland ooit weer een republiek wordt.

    Sinds ik weet dat het Koningshuis achter de EU staat – en hun eed aan de Almachtige om onze grenzen te beschermen dus een farce is – hoeft het van mij niet meer.

    Beatrix riep in haar laatste Kersttoespraak het volk op om de EU te vertrouwen.

    Dat is wel het laatste waartoe ik genegen ben.

    Weer een Republiek … een mooie droom. Maar dan wel geregeerd door betrouwbare leiders, die heel goed beseffen dat zij hun positie in eerste instantie bekleden om voor hun eigen volk en land op te komen. De gebroeders de Witt zijn daarvan lichtende voorbeelden.

    En absoluut geen regeerders die op het pluche zitten puur uit eigen belang en die om die reden – je moet rekening houden met je toekomstige baan bij de EU of in het bedijfsleven – hun land en volk verkopen aan de dictatoriale EU en nog erger … aan de gewelddadige islam.

    Als eerste UIT DE EU dus!

    Het probleem is: Waar en hoe vind je betrouwbare leiders? Omdat die gekozen worden door het volk zal dat eerst heel uitgebreid op de hoogte moeten worden gebracht hoe zij jarenlang door de EU en door haar eigen ‘elite’ in elk opzicht voorgelogen en dus bedonderd is.

    Daar heeft een groot deel van het Nederlandse volk nu nog geen weet van. Als je de TV programma’s bekijkt, dan zie je dat het volk bewust wordt bezig gehouden met ‘brood en spelen’ om te vermijden dat zij gaat nadenken.

    Of zoals een Israëlische anti-terreur specialist het jaren geleden al zei: “De meeste mensen zitten liever met een biertje op het strand, dan dat ze zich druk maken om hun toekomst en de toekomst van hun nageslacht”.

    Hij zei destijds ook dat Duitsland het eerste Europese land zou zijn dat zou gaan islamiseren.

    Ik dacht toen nog dat dit wel wat mee zou vallen, maar hij krijgt gelijk.

    Het wordt tijd dat we naar verstandige mensen gaan luisteren met kennis van zaken en inzicht, die dus weten waar ze het over hebben en die niet bezig zijn met puur eigenbelang.

    1.   

      “En de heersenden keerde ik de rug toe, toen ik zag wat zij thans heersen noemen: sjacheren, loven en bieden om macht -met het gepeupel!” Friedrich Nietzche 1844-1900

  9.   

    Historie van een betere tijdperk mooi beschreven. De Ware Vrijheid, ieder voor zich en toch samen beslissingen nemen. Mooi, helaas te mooi om het zo te kunnen houden. Zouden de Oranjes ze vandaag ook nog gedenken?

  10.   

    Interessant stukje geschiedenis. Mooi geschreven!

  11.   

    Michael heeft zijn waxinelichthoudertje niet onder de korenmaat gezet.
    Goed stuk!

  12.   

    IJzingwekkend goed artikel, mijn complimenten. Mij benieuwen of dit weerlegt d gaat worden.

  13.   

    Dank voor de complimenten, dames en heren. Blij dat jullie dit stuk konden waarderen.

Like nu onze nieuwe pagina voor nieuws en opinie!