Dichter Lucebert was in zijn jonge jaren een antisemiet en bewonderaar van Hitler

Brieven.

De bekende dichter Lucebert werkte in de jaren 40 in Duitsland, voor de nazi’s. Bij leven beweerde hij altijd dat hij daartoe gedwongen was. Dat blijkt echter niet te kloppen. Uit een nieuwe biografie van de dichter (en kunstenaar), geschreven door de onvolprezen Wim Hazeu, blijkt dat Lucebert — of eigenlijk: Bertus Swaanswijk — een overtuigd nazi was tijdens de oorlog.

Toen hij 19 jaar oud was verliet Bertus/Lucebert op eigen initiatief zijn ouderlijk huis. Hij was zo beïnvloed door de Duitse propaganda dat hij besloot om op zijn manier de ‘oorlogsinspanning’ te steunen.

Hazeu kwam daarachter toen hij al klaar was met het schrijven van de biografie. Hij kreeg bericht van iemand die beweerde informatie te hebben over Lucebert die wellicht van belang was voor de biografie. Natuurlijk ging Hazeu daarop in. Het bleek om brieven te gaan — brieven geschreven door Bertus/Lucebert zelf.

Uit die brieven bleek niet alleen dat hij vrijwillig naar Duitsland was gegaan, maar ook dat hij in 1943/1944 een fanatieke antisemiet en aanhanger van Hitler was.

Zo schreef Lucebert onder meer naar zijn ‘vriendin’ Tiny Koppijn, die zijn denkbeelden toen duidelijk deelde:

“De Joodse sjacherige zwetsaard heeft ons Nederduitsers erg, erg besmet, in plaats van een rustig kalm, langs stille grachten wandelende en in middags onbeschenen kamers peinzende stam, zijn we een klap en kletsvolkje, een grote troep machtjoden geworden en ook in plaats van dappere heldere idealisten en vechters gelijk met de joden laf en alleen beducht en belust op materiële goederen, niets geen ideaal, geen religie, geen hoop en verlangen.”

En:

“Eerst wanneer alle Germaansche stammen verenigd zijn zal de Jood geen gelegenheid meer hebben bloed tegen gelijk bloed op te zetten.”

Dan is dit er ook nog:

“De gehele Joodse leer der erfzonde en boetedoening is één grote groteske. Als vrouw heb jij, en als kunstenaar heb ik, de plicht de geest te verdiepen en ook daarnaast het lichaam te zuiveren.”

Ook noemde hij Hitler “onze Führer.”

Biograaf Hazeu legt uit dat pubers, wat Lucebert toen min of meer nog was, “gemakkelijk achter het verkeerde vaandel aanlopen. Lucebert had niemand iets slechts aangedaan, niemand ertoe aangezet hem op zijn weg naar Duitsland te volgen, niemand verraden of erger, hij had slechts geloofd in een eendrachtig groot Germaans rijk.”

Tegelijkertijd geeft Hazeu toe dat de brieven ronduit schokkend waren — waar je je natuurlijk iets bij kunt voorstellen. Dit soort teksten… je wordt er letterlijk misselijk van. Het is dan ook niet zo gek dat Hazeu op een gegeven moment letterlijk kotste toen hij de brieven las.

Na de oorlog — of misschien nog net tijdens de oorlog — begreep Lucebert volgens Hazeu dat het nazisme toch echt kwaadaardig was geweest. Hij brak dan ook meteen met het nazisme — en in geen van zijn werken is ook maar een hint van antisemitisme te vinden.

En dat brengt ons natuurlijk bij de vraag: moeten we hem nu uit de vaderlandse dicht- en kunstgeschiedenis halen? Omdat hij in zijn tienerjaren/als jongvolwassene een nazi was?

Nou, vooropgesteld: de ideeën die hij verkondigt in zijn brieven zijn echt schokkend. Het is vuilnis. Iets anders kan ik er niet van maken. Hatelijk, boos, vergif. Dat dit nu naar buiten is gekomen is goed — het geeft ons een beeld van hem en ook van Nederland tijdens en voor de Tweede Wereldoorlog. We doen immers net alsof ‘wij’ allemaal perfect waren, maar dat is flauwekul. Antisemitisme was overal aanwezig in die tijd, niet alleen in Duitsland maar ook in Nederland — en dan zeker bij mensen die in cultureel opzicht veel op Duitsland leunden (een interessant historisch feitje is dat er toen twee stromingen waren in Nederland, één keek naar Frankrijk voor inspiratie, de andere naar Duitsland).

Alleen daarom al is het van belang dat hij niet verwijderd wordt…

Daar komt natuurlijk nog eens bij dat hij zich a) later van het nazisme afkeerde en er niets meer mee te maken wilde hebben en b) dat zijn poëzie gewoon echt van een ontzettend hoog kaliber was. Vroeger, heel vroeger, leerden we om teksten zélf te analyseren, zonder ons bezig te houden met de vraag wie de auteur was en wat hij of zij had meegemaakt. Dat de persoonlijke biografie van een kunstenaar/dichter een rol moet spelen in de interpretatie van diens werken is een relatief nieuw standpunt — en één waar we het helemaal niet automatisch mee eens hoeven te zijn (ik ben dat bijvoorbeeld niet. Kunst is kunst is kunst).

Lucebert was als jongvolwassene een nazi. Een antisemiet. Een Hitler-fan. Dat is allemaal waar en dieptriest. Maar zijn poëzie en kunst moeten we beoordelen op basis van de eigen kwaliteit. En wat dat betreft blijft het punt dat hij — zoals Remco Campert ook zei — één van de beste dichters van de 20e eeuw was.

De biografie van Lucebert, geschreven door Hazeu, kan gekocht worden op Bol.com.


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

23 reacties

  1. Two Ravens Black Kettle

    Goed dat dit naar boven komt en ben het ook eens met Michael dat de kunst op zichzelf moet blijven staan.
    Zo kijk ik nog steeds met veel plezier naar films van Kevin Spacey.

    Wat me wel frappeert is het volgende
    Waarom komt links (met uitzondering dan van de nazi’s) met alles weg.
    Communisme
    Maoïsme
    Samen meer dan 150 miljoen doden.
    Twee moderne partijen hebben deze twee moorddadige stromingen als fundament.
    En geen haan die er naar kraait (laat staan een journalist)

    1. Henk-Jansen

      Er is geen enkele communistische partij meer in ons parlement. Hoewel sp en groenlinks beiden een verleden daarin hebben kun je onmogelijk zeggen dat nog steeds communistisch zijn.

      1. Ni28

        En of! Niet te geloven dat je het niet inziet. Het is meer niet willen zien of nog beter het niet begrijpen. Op EU niveau mw. Mogherini, zegt het je echt niets?

  2. Mariposa78

    Ja en? Wat wil je nou zeggen?

  3. buitenbeentje

    Ik moet ook een bekentenis doen: Ik heb in mijn jonge jaren wel eens op de PvdA gestemd. Dom en verfoeilijk ik weet het en ik heb er nog steeds spijt van. mea culpa.

  4. van Urk

    Joop Den Uyl had ook nazi-symphatieen. Een verassing voor velen wellicht, de grote rode leider die, kijkend naar Hitler-Duitsland, “een herboren zelfbewust volk in eensgezindheid om de Furher geschaard zag”. “Wij willen het groot, groot in alles waarin een klein volk groot kan zijn.” “Idealisten moeten we worden, mensen die (zonder loon) goed en bloed voor hun volksgemeenschap, hun vaderland over hebben.” Geen woorden van Anton Mussert, maar van Joop Den Uyl. Pas na de bezetting van Nederland doorzag hij de kwaadaardigheid van het nationaal-socialisme. Om direct over te stappen op de internationale kant. De verschillen tussen Nationaal en internationaal socialisme zijn nauwelijks aanwezig. Of je nu het Horst Wessel-lied zingt (“De laatste keer wordt nu appel geblazen; voor de strijd staan we allen gereed.”), of de internationale (“Makkers, ten laatste male, tot den strijd ons geschaard, en D,internationale zal morgen heersen op aard.”) De verschillen zijn miniem. Socialisme in welk variant dan ook, bestaat uit het simpele idee dat het individu ondergeschikt is aan het grote geheel. Dat verkondigde Hitler, dat verkondigde Stalin, dat verkondigde Den Uyl, en dat verkondigen nog steeds tal van Vollidioten. De gevolgen zijn overal ter wereld zichtbaar. Of ze zich nu sociaal-democraat noemen, socialist, communist of christen-democraat, het zijn allemaal loten aan dezelfde stam. Allemaal mensen die denken dat ze de wereld beter kunnen maken door de rechten van het individu in te perken. Helaas, daar wordt de wereld niet beter van. De politicus, die wordt ver beter van. En hij zal het verkopen als ware hij uw redding.

    1. Ernst Quispel

      Van Urk rommelt graag met bronnen en is op dat punt al vaak betrapt op leugenachtig plagiaat.
      Hij noemt zichzelf een christen dus dat verklaart veel.

      http://www.vrijspreker.nl/wp/2008/02/den-uyl/

      1. van Urk

        O ja! De bron! helemaal vergeten eraan toe te voegen voor onze bron vragende Fikkie Kwispel. Stel je voor dat je met nepnieuws aankomt. 😉

        1. Bloem

          Beste heer van Urk, Dhr. Quispel heeft moeite met het openbaren van antisemitische achtergronden. Hij is zelf nog in de ontkennende fase. De gedichtjes hierboven kent hij mogelijk al uit zijn poëzie album en de gedichtjes die hem voor het slapen gaan werden voorgelezen

          1. van Urk

            Inderdaad Bloem. Kom niet aan Quispel zijn ideologie.

          2. Ernst Quispel

            Bloem is een trieste trol en leugenaar. Hij kan geen enkel citaat van me leveren waaruit antisemitisme zou kunnen blijken maar hij lastert gewoon door.

            Domheid en leugenachtigheid strijden bij deze loser om de voorrang.

          3. eRik2017

            Er is nog wel meer waar Ernst-Wim in de ontkennende fase zit.
            Hij stopt dit contstant weg door het afleiding zoeken in het opruien, poging doen tot vernederen, brengen van verdeeldheid, mensen bloed onder de nagels vandaag halen om hen dingen te laten zeggen die ze achteraf niet menen, enz.
            De pot verwijt de ketel is 100% toepassing op hem.
            Steeds probeert hij om te draaien waar hij van beschuldigd wordt, nl. moedwillig trollen.

            Wat hij allemaal op zijn kamertje doet…… kan wellicht het daglicht niet verdragen.

          4. swetsnek

            mensen hou toch op met dat misbaksel te voeden hij lacht zich rot negeren negeren meer is er niet van

          5. Bloem

            De waarheid is pijnlijk voor dhr. Quispel. Hij kan geen enkele verdeding aanvoeren omdat hij het steeds maar weer opneemt voor anti Joodse en Israel sentimenten.

        2. van Urk

          Hier een interessant bron over antisemitisme in Nederland: http://www.vecip.nl/nederland-rond-wo2-tolerantie-en-joden/

  5. B. Pascal

    Hitler uitte zich als rechts in uiting, in vorm; maar was qua (medisch) ethische kwestie totaal links. Dus dat er in Europa volop bewondering is (was) voor hem is niet vreemd.
    ”We hebben het niet geweten” is de grootste leugen die voor alle Europeanen geld.

  6. Duke

    Ik ben niet overtuigd. Helemaal niet in deze tijd dat Nederlandse helden en andere historische figuren worden verketterd door policor links. In de oorlog had je overal verklikkers en andere ratten en was niets wat het leek. Wie zegt dat de auteur alle informatie had voor een goed oordeel. En controleerden de nazi’s de post niet? Dat lijkt me erg onwaarschijnlijk.

    1. corfo

      @ Duke.
      Niet alléén in de oorlog had je verklikkers en/of NSB’ers.
      “Mensen” met dezelfde misselijkmakende intenties zijn nog steeds onder ons, óók op dit forum ! Het betreft dan “mensen” die, zodra iemand aangeeft het niet met hem/haar eens te zijn, de betr. reaguurder uitmaken voor o.a. dom varken, nazi, fascist en meer van dat soort benamingen. U kent ze vast wel, het zijn de “mensen” die zonder bron van alles te melden hebben, maar zelf nóóit een bron vermelden. Ze zijn ook erg bedreven in ’t beledigen van andersdenkenden. ’t Zijn gevaarlijke individuen; ik heb besloten niet meer op hen te reageren, zonde van de tijd.

  7. corfo

    Die Lucebert toch !
    Foute boel; nét zo fout als Willem Aantjes, fractievoorzitter van de ARP en daarna van het CDA.
    Vloog onze onvolprezen prins Bernhard niet een SS-uniform boven Duitsland ?
    Al deze mensen en de -tig duizenden NIET genoemden, waren helemaal fout !

  8. Ni28

    Wij luisteren naar prachtige muziek van Wagner. De liefhebbers van poëzie zullen weer Lucebert op handen dragen. En zo zullen er nog meer zijn die prachtige dingen gedaan hebben terwijl hun ideeën verkeerd waren. Lucebert zou je moeten behandelen zoals de terugkerende jihadstrijders. Beide waren of zijn antisemiet en in hun jeugd op verkeerde been zijn gezet zoals de jihadisten goed gepraat worden. Een vergelijkbare situatie met het verschil dat Lucebert iets van kwaliteit heeft nagelaten terwijl de jihadisten niets. Het is erg persoonlijk hoe je mee omgaat en je moet het met jezelf uitvechten. Het werpt wel een blijvende smet op het mooie werk, dat wel.

  9. sjun

    Zou ex-nationaalsocialist niet net zoiets kunnen zijn als ex-moslim? Mensen die hun verstand gingen gebruiken en loskwamen van een inktzwart systeem om zich er voortaan ver van te distantiëren.

  10. Babaji538

    Dichter-af.

    Petra Hermans

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.