Verkiezing Braziliaanse Bolsonaro toont aan: de wereld maakt een ruk naar rechts!

Over de hele wereld zie je rechtse leiders aantreden. Links lijkt bij grote delen van de mensheid z’n beste tijd gehad te hebben, zo analyseert econoom Frits Bosch. Brazilië is het laatste voorbeeld, maar in heel Europa en Azië zie je hetzelfde probleem.

Jair Bolsonaro is de nieuwe president van Brazilië, een populist met autoritaire instincten. Deze man is dol op wapens en dictators, maar ziet neer op gekleurden, vrouwen en homo’s. We kunnen dus niet blij zijn met zijn komst, maar het is wel verklaarbaar. Links heeft er een puinhoop van gemaakt. Dilma Rousseff, de president voor de Arbeiders Partij PT, werd in staat van beschuldiging gesteld wegens sjoemelen met de begroting. Omkoping, moordpartijen en corruptie waren aan de orde van de dag in het land. Bolsonaro gaat de grootste economie van Zuid-Amerika leiden en we houden ons hart vast. We geven hem – ondanks zijn verderfelijke standpunten – toch het voordeel van de twijfel. Generaal Augusto Pinochet (1915-2006) heeft immers in Chili veel goeds gedaan, naast al het onheil. Mogelijk vaart Brazilië wel bij een harde hand.

In Europa hangt Angela Merkel nu aan een zijden draadje. Na de puinhoop die ze van het immigratiebeleid heeft gemaakt is het de hoogste tijd dat ze ophoepelt. Maar wie dan?

Na alle verkiezingen van dit jaar en de jaren ervoor is één ding glashelder: de wereld maakt een politieke zwaai naar rechts. De vraag is dan: hoe komt dat? Daar is moeilijk een kort antwoord op te geven, want de verschijnselen in China zijn anders dan in Europa en weer anders dan in de Verenigde Staten en weer anders dan in Zuid-Amerika. Maar toch is er een gemeenschappelijke noemer: het gepercipieerde wanbeleid van partijen op links en de middenpartijen. Er is gevoel van afkeer van het establishment, de elite, die zich vertegenwoordigd weet door traditionele politieke partijen. Er is kortsluiting tussen de maatschappelijke onderbouw en de bovenbouw. De bovenbouw is losgezongen van de onderbouw.

In ieder van de genoemde regio’s is er iets misgegaan in de solidariteitstructuur van het land, het maatschappelijk ecosysteem, het lichaam en de geest van het land. En natuurlijk vormen immigratie, globalisering, protectie, toenemende ongelijkheid, verdringing, vervreemding en islam belangrijke issues, vooral in Europa. Men is blijkbaar klaar met links, meeheulend midden en het onheil dat politieke correctheid afroept. Rechts is aan zet, maar kunnen ze het verschil wel maken? Laten de verschillende regio’s eens afgaan, waarbij ik me beperk tot Azië, het Westen en de Europese Unie.

Azië

Nobelprijs winnaar Jan Tinbergen (1903-1994) voorspelde zo’n vijftig jaar geleden dat er een toenadering zou plaatsvinden tussen de economische modellen van Oost en West. Hij meende dat het communisme van Rusland en China en het Westerse kapitalisme steeds meer naar een model van gecorrigeerde markteconomie zou moeten toegroeien. In Rusland en China is deze beweging inderdaad waarneembaar. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie stortte de economie van Rusland in eerste instantie volledig in. De communistische partij gaf de politieke macht uit handen, en mede hierdoor kwam de economie in een vrije val. Er volgde echter een wederopstanding. De plotselinge overgang van communisme naar kapitalisme leidde tot een rauw soort kapitalisme, waarbij mensen met de juiste connecties snel rijk werden en velen verarmden. Rusland heeft een ‘autocratische markteconomie’. De ‘nieuwe rijken’ zijn vaak dezelfde bestuurspersonen die in de laatste jaren van het communisme nog trouwe partijleden waren en in naam van de communistische partij de touwtjes op lokaal en hoger niveau in handen hadden. Uit aard van hun functie wisten ze snel de bakens te verzetten en hun weg te hervinden via bestaande connecties.

China volgde een andere route. Terwijl andere Derde Wereldlanden ontwikkelingshulp gebruikten, heeft China zich zonder externe hulp aan de haren omhoog getrokken uit het moeras van armoede en ellende. Een geweldige prestatie. China’s enorme economische opgang heeft menig Westers waarnemer verbaasd. ‘China watchers’ waren ervan overtuigd dat het experiment naar een markteconomie moest mislukken. En dat deed het aanvankelijk ook: Mao’s Grote Sprong Voorwaarts van 1958 werd een tragische ramp van hongersnood en is in 1961 voortijdig afgebroken, later gevolgd door de Culturele Revolutie opgezet door Mao van 1966 tot 1976. Met de komst van Deng Xiaoping in 1978 werd de herstructurering van het land een succes. Deng’s breuk met de Marxistisch-Leninistische ideologie van Mao was compleet.

China combineert nu de kracht van de ‘onzichtbare hand’ van de markt met de zichtbare hand van staatsinterventie om de markt te corrigeren: een ‘socialistische markteconomie’. Xi Jinping geeft daaraan een krachtdadige voortzetting. Tinbergen heeft dus een vooruitziende blik gehad. De toenadering van het communistische model van het Oosten naar het marktmodel van het Westen heeft inderdaad plaatsgevonden. De vraag is nu of er ook een omgekeerde beweging zal plaatsvinden in het Westen.

Het Westen

In zijn proefschrift ‘Convergentie en Evolutie’, in 1971 gebaseerd op de convergentietheorie van Tinbergen over de mogelijke versmelting van de economische ordes van communisme en kapitalisme, meende prof. Hans van den Doel (1932-2012) dat dit zou gebeuren. Dat zou voor het Westen een ‘verlinksing’ betekenen. Van den Doel zette uiteen wat de manco’s van het Westers sociaal-economische bestel zijn binnen de bestaande mengvorm van marktmechanisme en democratie. De beslissingen over de collectieve voorzieningen vinden plaats in het parlement (de democratie) terwijl de beslissingen over de financiering ervan plaatsvinden in het marktsysteem. Er is volgens hem geen verbindende coördinatie tussen die twee. Zijn hypothese was dat ook het Westerse model van geliberaliseerde markteconomieën naar het autocratisch gestuurde model van het Oosten zou neigen.

Van den Doel vindt een medestander in Zhiang Weiwei, directeur van het China Instituut van de oudste en meest prestigieuze universiteit van de Volksrepubliek China, de Fudan Universiteit te Sjanghai. Hij wijst in zijn artikel ‘How China made it” in The Economist van begin dit jaar op de verworvenheden: “China heeft nu de grootste economie qua koopkracht, de grootste middenklasse, de grootste vreemde valuta reserves, de grootste vastgoedcategorie en de meeste wereldtoeristen. Het land is wereldleider in hernieuwbare energie, het voert een beleid om een wetenschappelijke, technologische en industriële revolutie tot stand te brengen”.

Zhiang Weiwei zegt voorts dat China in staat is om nationale consensus te genereren voor hervormingen en modernisering, terwijl politieke en macro economische stabiliteit het land in staat stelt staatsbedrijven te herstructureren en groei te bewerkstelligen. Hij meent dat het land door de autocratische sturing geen financiële en economische crises heeft gekend, zoals in het Westen. De levensstandaard groeit sneller dan waar ook ter wereld en de bijdrage aan mondiale groei is meer dan dat van de VS, Europa en Japan tezamen. Weiwei meent dat de autocratisch gestuurde markteconomie superieur is aan het Westerse model van democratie en geliberaliseerde markteconomie en hij raadt ons aan het Chinese model over te nemen. Is dit een goed advies? Daarvoor even terug in de tijd. Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 meende het Westen over het meest ideale model te beschikken.

In Nederland zijn 186 overheidsdiensten geprivatiseerd, later veelal mislukt. Het Westen meende dat het definitieve bewijs geleverd was dat het kapitalisme en democratie hadden gezegevierd. China zet hierachter een vraagteken. Weiwei zegt in het slot van zijn artikel: “In response to Francis Fukuyama, author of ‘The End of History and the Last Man’, now is not the end of history, but the end of the end of history. This is not only good for China, but for the West and the whole world, as we can now jointly explore new ways and means for better governance and development in the interest of common humanity”. Mooie woorden, maar China is veeleer een afschrikwekkend voorbeeld in plaats van een navolgenswaardig voorbeeld.

In China heerst nog altijd Confucius: koud, hiërarchisch, geen empathie, een mensenleven betekent weinig. Er is geen vrijheid van meningsuiting, intellectuelen zijn kansloos. China heeft een andere benadering van mensenrechten. In het Westen ligt de focus op de Universele Rechten van de Mens. In China staat verbetering van woon- en leefomstandigheden van de bevolking voorop. In het Westen draait het om het individu. In het Oosten draait het om het collectief, tegenspraak wordt niet geduld. De doelstelling van leven is niet het nastreven van individueel geluk. Het nastreven daarvan betekent immers dat de wensen en de wil van het individu van belang zijn, zoals in de VS is neergelegd in the Declaration of Independence. Westerse democratieën zijn traditioneel veel gedifferentieerder opgebouwd met andere normen en waarden dan het na de klassenstrijd qua klassen platte Chinese model. Een autocratisch model gericht op het collectief past het Westen niet.

De verlinksing, voorspeld door Van den Doel, is en niet gekomen. In tegendeel, na de verrechtsing van Aziatische landen, schuift het Westen in dezelfde richting. Het Westen zou volgens Zhiang Weiwei gedwongen worden te corrigeren en naar het Oosten te neigen in de richting van een sterker gereguleerd systeem. De EU kent een sterk gereguleerd systeem. Is dat nastrevenswaardig?

De Europese Unie

Europa kent haar geheel eigen problematiek, de laatste tien jaar vooral gekenmerkt door de immigratiepolitiek en de ineffectiviteit van de EU daaromtrent. Voor burgers is het steeds duidelijker geworden hoe technocratisch en ondemocratisch dit systeem werkt. Van meet af aan staat alles in het teken van het bedrijfsleven. De EU vormt geen moreel systeem, burgers voelen zich er amper mee verbonden. Je kunt niet verliefd worden op een robot.

Er vloeit veel belastinggeld naar EU, zonder dat burgers weten hoe het besteed wordt. Burgers hebben er geen zeggenschap over, anders dan via de getrapte representativiteit. Soevereiniteit en financiële middelen stromen naar de Europese Unie. Velen delen de utopische heilsgedachte niet. De EU hamert voortdurend op verdere integratie, ‘Den Haag’ wordt minder belangrijk, lokaal wordt belangrijker. Dit verklaart mede de onvrede over de werking van nationale democratie. Het is weggevloeid naar amorf Brussel. De EU zit krom in elkaar en dat geeft kromme resultaten. De EU eigent zich soevereiniteit toe. Supranationale discipline is in tegenspraak met de wil van burgers. Harvard hoogleraar Dani Rodrik heeft het over ‘de globalisatie paradox’, het onvermijdelijke trilemma voor een sociaal model: In een geglobaliseerde wereld kan een land integratie met andere landen (zoals EU) nastreven, de natiestaat handhaven of een democratisch beleid hebben, maar niet alle drie volledig tegelijkertijd. Het land kan integratie met andere landen nastreven en de natiestaat handhaven, maar dan legt het democratisch beleid het loodje, en zo verder.

De confrontatie tussen Brussel en Rome toont Europa’s ineffectiviteit en de juistheid van het trilemma. De EU dwingt landen in een keurslijf met als gevolg verlies van soevereiniteit, natiestaat en democratie. De roep om meer democratie in de EU is volgens het trilemma een onmogelijkheid, want dat gaat ten kosten van soevereiniteit. Anti-EU gevoelens en ‘Europa is de weg kwijt’ zijn het gevolg. Het mislukken van de EU vindt zijn weerslag in het weer opzoeken van het nationale en lokale. Rechtse partijen steken hiervoor hun vinger op. Logisch dat ze terrein winnen.

De wereld

De wereld tendeert naar rechts, hier en daar naar autocratisch rechts. Iedere regio doet dit in haar eigen tempo en om uiteenlopende redenen. Maar er zijn grote verschillen in gevoelens van tevredenheid bij burgers. Aziaten, met name Chinezen, zijn optimistisch gestemd. Dat is verklaarbaar, want de jaren zeventig van de vorige eeuw waren voor Chinezen een absoluut dieptepunt na de hongersnood en circa zeventig miljoen doden tijdens het regime van Mao Tsetoeng. Chinezen zijn daarom blij met de huidige welvaart. De ‘mindset’ in het Westen is pessimistisch. Nederlanders zijn minder vrolijk dan voorheen, ondanks alle welvaart. ‘Met mij gaat het goed, maar met ons gaat het niet goed’ is de bekende frase. Vaak wordt eraan toegevoegd: ‘er is zo veel verdeeldheid’. De verdeeldheid in het Westen is een algemeen verschijnsel en het lijkt toe te nemen. Economisch historicus en oud Harvard docent Niall Ferguson voorspelt zelfs een burgeroorlog in de VS. God verhoede.

Frits Bosch is econoom en socioloog, auteur van Onbehagen bij de elite en Wereld op een keerpunt


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

35 reacties

  1. fockingworst

    Dat de wereld gelukkig een ruk naar rechts maakt ziet iedereen met en gezonde blik.
    Ik veroordeel wel het gedachtegoed van deze man als deze echt racistish is en tegen homo’s.

    1. Ernst Quispel

      Hij is bovendien fascistisch.

      1. HW

        En toen Kwispel, in Brazilië heeft Linkse Lula bewezen, dat het links niet alleen om de macht gaat, maar ook is bewezen, dat dat dan ook zwaar betaald moet worden.
        De corruptie viert hoogtij op links.

        1. Troelstra

          Venezuela onder Maduro gaat ook al zo lekker gebukt als maatschappelijk proefdier voor linkse experimenten.

    2. Fortiori

      Als hij dat al niet is, dan wordt hij dat wel. Er is inmiddels al een islamitische wereld verovering gaande. Tja, en dan nog autochtoon en allochtoon uit elkaar houden wordt een hele tour.

      1. Fortiori

        Oh ja, ook nog dit :. Als motief voor de bekering noemt de Amerikaanse ambassade een onder jongere Brazilianen verbreide antiwesterse instelling. Ook leuk om te weten. De Braziliaanse meisjes huwen gaarne de nieuwkomers.

  2. Aytas

    Een ruk naar rechts is geen probleem. Het is jammer dat de fascisten er weer zijn. China gaat Europe opvreten. Piraeus is al van hen naast veel voor de economie strategische belangen, Italië zal de volgende zijn. Chinese kolonie Europa is onderweg. Europa laat zich ondertussen mooi afleiden.

    1. fockingworst

      @aytas u bent weer vroeg aan de drank, van dit betoogje valt niks te maken.
      Erg warrig.
      Trouwens van dit warrige gedrag word u deze ochtend al vaker terecht beschuldig door andere reaguurders.
      Niet drinken tijdens reaguren of niet reaguren tijdens drinken, ouwe drinkenbroeder.

      1. Aytas

        Voor iemand met beperkte kennis zal het warrig zijn. Voor iemand die geregeld in China komt en de ontwikkelingen in de wereld volgt zal het wat duidelijker zijn.

        Er is naast dds een wereld aan kennis en meningen, doe eens gek probeer eens een keer te leren

    2. Groeneveld

      Het is duidelijk dat economie ook een pseudo-wetenschap is.

      1. Aytas

        Inhoudelijk iets toevoegen is voor jou echt problematisch net als omgaan met andere meningen.

    3. toetssteen

      @Aytas
      Hoe staat het met de diepgang van Piraeus? Net zoals Rotterdam 12,5 meter?
      Of zou het een concurrent kunnen zijn voor de tweede grootste containerhaven genaamd Singapore?

      1. Aytas

        Toetsteen
        Dat China plannen met piraeus heeft is overduidelijk, ik zou zeggen Google maar eens. Het zou voor nederland een drama zijn als ze de concurrentie met Rotterdam aangaan, China bemoeit zich al met spoorlijnen in Europa.

        Het volgt hetzelfde patroon als mombasa.

        1. toetssteen

          @Aytas
          Dat is geen antwoord dame. En begin niet weer over Mombasa, dat is uien en wortelen vergelijken omdat er zo’n fijne hutspot van is te maken.
          En schrikt u niet, ik studeerde economie, maar ook wiskunde.

          Maar gaat u vooral door uzelf belachelijk te maken.

  3. Ernst Quispel

    De beweging gaat meer van de democratische rechtsstaat naar de autoritaire totalitaire dictatuur.
    De bewreging naar extreem-rechts heeft per definitie dat effect.

    Naar rechts zou ook een terugtredende overheid en een neo-liberale economie betekenen. Dat zie je bij figuren als Erdogan, Trump en Bolsonaro nu juist niet. Die zijn dol op het verhogen van de staatsschuld en een dominante rol voor de staat.

    1. fockingworst

      @ernst onder obama 2 termijnen is de staatsschuld in Amerika met hou je vast ongeveer 7000 miljard toegenomen.
      U riep?
      De rest van uw betoog raakt kant nog wal en mist elke onderbouwing.
      Probeer het nog een keer.
      Of was dit weer een mariginale mening?

      1. Ernst Quispel

        Dat zal het zijn, het was maar een mariginale mening.

        🙂

      2. Blue monday

        Laat Trump nu net een wet ondertekend hebben die toestaat
        dat de schuld verder mag oplopen dan het geval was…

        Hij gaat vast heel veel geld uitgeven net voor de (her)verkiezing

    2. HW

      Kwispel, of ik nu verneukt wordt door links of rechts, aan het einde van de rit doet mijn * toch pijn.

    3. Adriaan

      De beweging

    4. Original NL

      …..De bewreging naar extreem-rechts ….
      Hoe zei je dat ook al weer……..Inburgeringscursus niet goed afgesloten??

  4. tomygun

    Frits Bosch , als links zoals jij dat neer plempt er een puinhoop
    van maakt dan is iedere beweging van links af een beweging naar rechts
    goed daar heb ik geen probleem mee het zij zo .
    Waar ik wel een probleem mee heb dat jij dit als een probleem ziet
    is het een probleem om uit een puinhoop weer wat optebouwen
    of is het goed dat die puinhoop groter word onder links .
    Ik denk dat je veel landen als voorbeeld aan zou willen dragen
    die onder hun links beleid tot grote hoogte gestegen zijn kuch kuch .
    Een iets meer rechtse koers dan wat links al die tijd gedaan heeft
    er zullen bakken met shit over hen heen gestort worden voor dat zij ook
    maar een ding gedaan hebben zie USA zie Duitsland zie Nederland .
    Links is het sloop bedrijf van de wereld opbouwen kunnen zij niet .

    1. Top

      Ik heb geprobeerd, om dat laatste boekje met buikloop te lezen. rwee hoofdstukken later heb ik het op de plee gelegd, voor hen die constipatie hebben. Zelden zo’n Narcist en deuger gelezen!

      1. tomygun

        Dat is maar goed ook Top links roept bij mij braak neigingen op .

  5. netniet

    Populisme is afgeleid van het Latijnse populus, hetgeen volk betekent. Populisme geeft de mate van spanning weer, tussen het volk en de zittende, besturende elite.

    Populisme is een uitwas van het gevoerde beleid waardoor er gaten ontstaan voor politici die de kant van het volk kiezen. Als de zittende besturende elite van die politici af willen, dan hoeft men daartoe, alleen maar haar eigen beleid te wijzigen.

    Het kan niet simpeler zijn. Men kiest er echter voor om populistische politici, eeg te zetten als een gevaar, dat door hen bestreden moet worden. Waarmee zij openlijk aangeven wat zij feitelijk ophebben met het volk. Niets dus.

    1. tomygun

      netwel 100+

  6. Fortiori

    Weer zo’n onzin verhaal. De wereld draait nog steeds haar rondje en round trip in het heelal.

  7. DH2017

    Het westen heeft geen idee waar ze over praten wat betreft Bolsonario en irriteer mij ook aan de reacties en opmerkingen als extreem rechts populist , racist, homohater etc.
    Niets is waar en ik erger mij dan ook aan de MSM media die geen idee hebben waar ze over praten , zeker de nederlandse media die bij alles copy paste van de New York Times overnemen.
    Al jaren kom ik in Brazilie en weet aardig wat er aan de hand is en hoe het er aan toe gaat , heb al veel moorden en ellende gezien gezien.

    Lula deed het in het begin erg goed zeker met programma,s Luz para tudo , Minha vida minha casa maar is door corruptie en zelfverrijking met overheidsgeld ( zijn hele familie trouwens ) tenonder gegaan.

    Er zijn al diverse debatten / programma,s geweest met Bolsonario over homo,s en donkere brazilianen maar niets duidt op racisme of homohaat het tegendeel juist maar de MSM verdraait ( zoals gewoonlijk ) alles en de Nederlandse media heeft helemaal geen idee waar ze het over hebben.

    Brazilie is gewoon aan een frisse wind toe want zoals het ernu aan toe gaat is erg slecht en als het toch niet goed gaat met Bolsonario dan zijn er over 4 jaar weer verkiezingen.

    Het enige wat wel gezegt kan worden is dat hij de eerste President wordt die zonder campagne maar voornamelijk door social media bekentheid heeft gekregen.

    1. Blue monday

      Er zijn diverse debatten en uitspraken van die enge man die het tegendeel bewijzen.
      Het staat op band, geen ontkennen mogelijk.

  8. Paaldanseres

    Het word inderdaad de hoogste tijd, qua politiek, om deze linkse politieke indoctrinatie van de wereld weg te vagen.

    1. Paaldanseres

      Hebben de linkse wegkijkende deugkneuzen alleen maar aan zichzelf te danken.

  9. Blue monday

    “Generaal Augusto Pinochet (1915-2006) heeft immers in Chili veel goeds gedaan, naast al het onheil. Mogelijk vaart Brazilië wel bij een harde hand.”

    Zullen we de Chilenen vragen waar hun families, zonen, dochters, vaders en moeders zijn gebleven? Is dit onheil dat je er maar even op de koop mij moet nemen?

    Geen rechtsstaat, geen vrijheid van pers, vrezen voor je leven…ach mogelijk vaart Brazilië wel bij een moordzuchtige idioot en bijbehorend regime.

    Feit blijft…de Brazilianen hebben deze man in meerderheid gekozen.

  10. fusilier

    Die man is toch democratisch gekozen? Vrij legaal wapenbezit waar deze man voor staat, geeft wel een veilig gevoel. Je moet je op zijn minst toch kunnen verdedigen als je aangevallen wordt door dat straattuig, die nu nog de dienst uitmaakt.

    1. Fortiori

      De islamisering kan hij niet stoppen met iedereen een wapen. 🙂

  11. Troelstra

    En ook Brazilië laat in Israël de ambassade verplaatsen naar Jeruzalem. Dat verdient een pluspuntje op zijn karma.

e-mail:

 
Ja, ik ga ermee akkoord dat Dagelijkse Standaard mij incidenteel commerciële emails stuurt.