Partij van de Arbeid, waar ging het mis? Regenteske dedain voor het ‘klootjesvolk’ (2)

Frits Bosch schrijft deze zomer een feuilleton over hoe het zo faliekant mis kon gaan met de PvdA, ooit één van Neerlands grootste partijen en nu onbetekenend wegkwijnen in de oppositie. Vandaag deel 2: hoe het dedain voor de eigen kiezers hielp de partij de das om te doen.

De PvdA wil afstand nemen van het liberale denken. Maar de partij heeft nog geen goed verhaal. Alleen afstand nemen van het liberale gedachtegoed is wel erg mager. Hoe is het gekomen dat de ooit machtige sociaal-democraten zo in de lappenmand verkeren? Introspectie is geen sterk punt van de PvdA. Frits Bosch gaat de partij hierbij helpen en duikt in hun interessante geschiedenis in een aantal afleveringen. Vandaag deel 2: de regentenmentaliteit en het regenteske gedrag.

Terugkijkend hebben Nederlanders, na de puinhoop van de Tweede Wereldoorlog, door noeste arbeid en consensus het land tot een stabiele en welvarende samenleving ‘gemaakt’. Daar kunnen we trots op zijn. Sterker nog: daar moeten we zuinig op zijn, en ons realiseren dat we moeten blijven ‘maken’ om ons niveau van welzijn te kunnen voortzetten. Ons land heeft zich ontwikkeld tot wat wel eens de ‘kampioen-verzorgingsstaat van het Westen’ genoemd wordt. Daarin lijkt echter de klad te komen. Sinds de eeuwwisseling worden de geluiden steeds talrijker dat burgers op individueel niveau tevreden zijn, maar dat ze een gevoel van onbehagen hebben over de ontwikkeling van de maatschappij. Gevoelens van saamhorigheid, gemeenschapszin en geborgenheid zijn duidelijk afgenomen. Hoe is dat zo gekomen?

Geluk was toen nog heel gewoon

De eerste tien jaar na de oorlog was het land sterk gericht op herstel door samen de schouders eronder te zetten. Het land was inwaarts gericht en er was vooralsnog weinig aanleiding tot globalisering van het bedrijfsleven. Door de geleide loonpolitiek hadden veel Nederlandse gezin­nen in de jaren veertig en vijftig weinig geld te besteden. De nadruk lag op zuinig doen met het gezinsloon. In de jaren zestig veranderde dit beeld. Door het loslaten van loonmatiging stegen de inkomens fors en ging men meer consumeren. Tussen 1955 en 1965 stegen de consumptieve uitgaven van de Nederlandse huishoudens met 42 procent (CBS). Een minder groot deel van de uitgaven werd besteed aan de eerste levensbehoeften, zoals voedsel en huisvesting en steeds meer aan kleding, comfort en inrichting van het huis. In de jaren vijftig ging 43 procent van de Nederlanders niet op vakantie, daarna werd vakantie naar het buitenland algemeen. Dat was een mooie tijd. Cabaretier Gerard Cox zong het lied ‘Toen was geluk nog heel gewoon’. Het geluk bleef nog een tijd heel gewoon, tot het na de eeuwwisseling niet meer gewoon was.

Dedain voor ‘klootjesvolk’

De economie groeide zo hard dat capaciteitstekort optrad. In de begin jaren zestig werden de eerste laaggeschoolde en goedkope ‘gastarbeiders’ uitgenodigd om de economie uit te bouwen. Aanvankelijk kwamen ze uit Europese landen als Portugal, Griekenland en Spanje. Later uit niet-Europese landen als onder meer Marokko en Turkije. Nederland werd steeds meer ‘outward looking’: minder nationalistisch en meer kosmopolitisch. Deze trend kreeg logischerwijs ook een politieke vertaling. Indicatief hiervoor is hoe het de PvdA is vergaan.

De tweede helft van de jaren zestig was in politiek opzicht een roerige tijd. Nieuwe politieke partijen werden opgericht, in de gevestigde partijen heerste onrust. D66, geleid door Hans van Mierlo, kwam voor het eerst in de Kamer met zeven zetels. Progressieve KVP’ers en ARP’ers richtten een eigen partij op: de Politieke Partij Radikalen (PPR).

Door de verzorgingsstaat konden sociale problemen en dreigende armoede worden opgevan­gen. Iedereen in Nederland kreeg recht op financiële bijstand in geval van nood. In het begin van de jaren zestig van de vorige eeuw raakte de verzorgingsstaat goeddeels gereed. De gedachte was dat het werk bijna af was. Het imago van de arbeidersklasse als zielige underdog was verdwenen. De arbeiders hadden zich verheven, vooral ook in de dienstensector. Er ontstond een bloeiende middenklasse van ondernemers. En met hen had ook het partijkader van de Partij van de Arbeid zich verheven, gestudeerd en mogelijk zelfs een leerstoel aan de universiteit verworven. De PvdA ontwikkelde zich tot een ‘regentenklasse’, een elite, maar wilde dit zelf niet weten.

Prof. dr. Arie van der Zwan was een PvdA-coryfee en partij-ideoloog uit de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Zijn vader was visboer. Van der Zwan was opgeklommen tot hoogleraar commerciële economie en bedrijfsstatistiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en dat wilde hij weten ook. Sociaal democraten noemde hij de patatetende en sportkleding dragende arbeidersklasse, ‘klootjesvolk’. Sociaal-democraten leken hun fijne gevoel tot de traditionele achterban kwijt te zijn.

Als regenten voelden ze een zekere afkeer voor hun kiezers en staken dat niet onder stoelen of banken. Dan moet je er niet vreemd opkijken als die kiezers er op den duur de brui aan geven.

Deel 1 van de feuilleton is hier te lezen.

Frits Bosch, auteur van “Risico als obsessie”, “Dat is het risico”, “Wereld op een keerpunt” “Onbehagen bij de elite”, “Schaft ook Nederland zich af?” en “Feminisme op de werkvloer”.


Waardeer jij de artikelen op DagelijkseStandaard.nl? Volg ons dan op Twitter!

In dit artikel

Wie op onze website reageert, gaat akkoord met ons huisreglement.

Reacties

17 reacties

  1. Charles Bingley

    Frits Bosch stemt op het FvD.

    Ik bedoel maar.

    1. Hardline

      En Charles niet.

      Ik bedoel maar.

      Weet U niets beters te fabriceren, of geeft uw enige bron wiki geen soelaas?.

      Reageren hoeft niet, overwin de demon in uw hoofd. Of zoek hulp

      1. combat le pelicules

        Asscher is een Jood.

        Moet ik meer zeggen?

        1. Charles Bingley

          Dat hier idioten rondhangen met antisemitische opvattingen is bekend maar het blijft ergerniswekkend dat niemand hier zich er aan stoort.

    2. Chalres Bingley

      Frits Bosch is dus een intelligente man met een goede vooruitziende blik door te leren van de toekomst ,daarom stemt hij fvd.

      1. combat le pelicules

        Alleen mensen die op de FvD stemmen hebben gezond verstand.

  2. Gekkehenkert

    Als de PvdA jaren geleden met een veel strenger migratiebeleid was gekomen, Waren ze verreweg de grootste geweest.

  3. Vanduinen

    Zijn vader was visboer en zijn moeder een klein bol kereltje die hele dag achter de wastobbe stond. Die Frits Bosch toch !

  4. plakband

    Partij van de Arbeid, waar ging het mis? Regenteske dedain voor het ‘klootjesvolk’

    En vooral niet vergeten: elke politieke blunder werd bekostigd uit de aardgasbaten.
    Mooi weer spelen op kosten van de toekomst van Nederland.
    Een visieloze politiek die ook nu nog voortleeft. Links NL ten voeten uit.

    1. combat le pelicules

      De PvdA is een nazipartij en diend te worden verboden.

      1. combat le pelicule

        pelicules is de ultieme van een zeer natte scheet….

  5. M. Brandenburg

    “Terugkijkend hebben Nederlanders, na de puinhoop van de Tweede Wereldoorlog, door noeste arbeid en consensus het land tot een stabiele en welvarende samenleving ‘gemaakt’. Daar kunnen we trots op zijn. Sterker nog: daar moeten we zuinig op zijn, en ons realiseren dat we moeten blijven ‘maken’ om ons niveau van welzijn te kunnen voortzetten”

    Inderdaad en dat gebeurde buiten en zonder de EU en zonder de interne EU markt. Terwijl de Nederlandse groei binnen de EU lager is dan dat het was buiten de EU, ook dat is wel leuk om voor de geest te halen wanneer de EUrofielen roepen dat de EU ons zoveel voordeel heeft gebracht, want de cijfertjes onderbouwen dat totaal niet, en gaan we de formule om de economie te berekenen die gebruikt werd in 2003 dan dan schrik je jezelf helemaal de Pl**ris over hoeveel is ingeleverd.

  6. halo1

    De PVDA heeft 80 % van zijn doelen bereikt.. en dan maak je jezelf verder overbodig. Andere linkse partijen lijken ook niet echt aan te slaan omdat de mensen wel voelen dat de overige 20 % “al te goed is buurmans gek” juist voor linkse partijen geldt met als resultaat: gigantische kosten, verloedering, veel luiwammessen. Dan komt de hoognodige correctie van rechts..zoals nu qua (nep)”vluchtelingen”, criminelen, TBS-klanten ,bedrijfsleven enz. Al met al mogen ze dik tevreden zijn..maar die zure gezichten blijven..

  7. lucinde

    Het klopt wat hier staat, maar dan moeten we dus hopen op een nieuwe PvdA en zeker geen FvD

    1. Logica

      Kun je ook uitleggen waarom Lucinde? Waarom geen FVD? Ik zie de PVV als de oorspronkelijke PvdA maar dan zonder geldverkwisting.

  8. P.Sisterons

    Asscher heeft goed gekeken naar hetgeen zijn voorvader heeft gedaan. Het Nederlands volk uitleveren aan de vijand voor kopgeld. Dat het hem bestaat een publieke functie te hebben, nou dan moet je wel van erg laag allooi zijn.

  9. Heras

    Die meneer Asscher. Hij vergeet even dat de pvda meegeholpen heeft- of voorstander was- van de bezuinigingen in de zorg. Hij vergeet ook even dat door pvda, de immigratie toegenomen is. En nog steeds doorgaat.
    Nu de verkiezingen in aantocht zijn, prachtige verhalen vertellen.
    Nou, de pvda was eerst voor het klootjesvolk. Maar al jaren niet meer.
    En heeft zelf het contact met de werkelijkheid verbroken. Daardoor slinkt het aantal kiezers bij hun.
    Tja. Het kan verkeren.