Adres lekt, overheid kijkt weg

Laat dat even bezinken.

Het OM eist 12 jaar cel tegen een 48-jarige medewerker van de Dienst Belastingen van de gemeente Amsterdam, afdeling Incasso en Invordering. Volgens de aanklager zocht hij in negen maanden tijd meer dan 600 keer onrechtmatig persoons- en adresgegevens op en gaf hij die door aan twee zogeheten informatiemakelaars. Tegen die twee mannen, van 35 en 42 jaar, eist het OM elk 10 jaar.

En het werd steeds erger. In 2020 ging het om zo'n 26 opzoekingen per maand. In 2025 waren het er bijna 400. Per maand. Niemand in het Amsterdamse stadhuis die dat opmerkte. Niemand die aan de bel trok.

Het OM telt 95 geweldsincidenten die met de gelekte gegevens in verband worden gebracht:

Het geweld volgde volgens het OM meestal binnen een week nadat de ambtenaar de gegevens had opgezocht. In veertien gevallen zelfs binnen een dag. Een adres opvragen op dinsdag, een explosie aan de voordeur op woensdag.

Natuurlijk: de rechter moet nog oordelen, en tot die tijd is de man verdachte. Maar de cijfers die het OM op tafel legt, zijn van een ernst die je in een rechtsstaat niet voor mogelijk houdt. Wij schreven in mei al over deze zaak. Nu blijkt hoe groot de schade werkelijk is.

En nu het wrange. Terwijl dit proces loopt, wordt de burger steeds verder uitgekleed. Gemeenten als Enschede en Losser willen dat je aan de balie meewerkt aan een gezichtsscan. De ene databank na de andere wordt gekoppeld. Alles in naam van "veiligheid" en "fraudebestrijding".

Maar kijk naar wat er in Amsterdam gebeurde. De overheid verzamelt jouw gegevens verplicht. Je hebt geen keus. En vervolgens blijkt dat één enkele ambtenaar er honderden keren per maand in kon grasduinen zonder dat er een alarm afging. Jij moet je gezicht laten scannen, maar zij krijgen hun eigen systemen niet dicht.

Hoeveel logbestanden zijn er in al die jaren eigenlijk bekeken? Wie controleerde wie? Waarom kan een medewerker van een incassoafdeling überhaupt ongelimiteerd adressen opvragen van mensen die niets met een openstaande rekening te maken hebben?

Dat zal het verweer zijn. Eén ontspoorde medewerker. Een incident.

Dat is precies het punt niet. Het probleem is niet dat er ergens een corrupte ambtenaar zat. Die zijn er altijd. Het probleem is dat het systeem hem jarenlang zijn gang liet gaan. Van 26 naar bijna 400 opzoekingen per maand is geen onopvallende afwijking. Dat is een rood zwaailicht. Wie zo'n stijging niet ziet, controleert niets.

En hoe meer gegevens de overheid centraal verzamelt, hoe groter de buit voor wie er één keer bij kan. Een databank met adressen, gezichten en financiële gegevens is voor criminelen een schatkist. De overheid bouwt die schatkist, en laat de deur vervolgens openstaan.

Ten eerste: een onafhankelijk onderzoek naar hoe dit bij de gemeente Amsterdam jarenlang onopgemerkt kon blijven, met openbare conclusies. Ten tweede: bij elke gemeente een harde, automatische controle op wie welke gegevens opvraagt, met directe alarmering bij afwijkingen. Ten derde: een streep door elke nieuwe verplichting om burgers biometrische gegevens te laten afstaan, zolang de overheid niet kan aantonen dat ze die veilig kan bewaren.

En Amsterdam moet uitleggen wat het de slachtoffers van die 95 incidenten verschuldigd is.