Rijkscultuurfonds onder D66-minister Letschert gaat aanvragen van vrijwilligers verloten: subsidiebestel loopt vast in zijn eigen gekte

Het staat gewoon op de eigen site van het fonds. Bij regelingen die structureel sterk overvraagd zijn, gaat het fonds loting inzetten als onderdeel van een gefaseerd aanvraagproces. Het erkent zelf dat loting "ook nadelen kent". De precieze uitwerking wordt nog afgestemd met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het ministerie van D66-minister Rianne Letschert, en volgt later dit najaar.

Laten we eerlijk zijn over wat dit is. Het subsidiebestel is vastgelopen, en het antwoord van de cultuurkaste is een trekking.

Het fonds pronkt met "bijna € 7,2 miljoen extra" voor projectregelingen in amateurkunst, co-creatie en cultuureducatie in 2027 en 2028. Dat klinkt royaal. Maar het is een verschuiving: door minder nieuwe projectregelingen en open oproepen te organiseren, komt dat geld vrij binnen de lopende beleidsperiode. Het is dus hetzelfde belastinggeld in een andere pot. En het fonds geeft meteen toe dat de druk op het budget daarmee niet volledig is opgelost.

Waarom dan toch die loting? Omdat de regelingen zo snel overvraagd raken dat niet alle aanvragen worden behandeld. Het fonds wil voorkomen dat vooral de snelste aanvragers voordeel hebben. Aanvragers klaagden dat het frustrerend is om veel tijd te steken in een aanvraag die uiteindelijk niet wordt behandeld.

Dat is de werkelijkheid van de Haagse subsidiewereld: een vrijwilliger zwoegt avonden op een aanvraag, en die belandt ongelezen op de stapel omdat iemand anders sneller op de knop drukte. Het antwoord is niet om dat systeem op te ruimen. Het antwoord is om er een dobbelsteen bij te leggen.

Let wel: de loting moet bepalen welke aanvragen worden behandeld, niet wie uiteindelijk geld krijgt, en de exacte werkwijze volgt nog. Dat maakt het niet beter. Het betekent dat je straks een plan maakt, op je lot wacht en daarna alsnog door de ballotage van het fonds moet.

D66 is de partij van de heilige cultuursubsidie. Diezelfde D66 levert de minister onder wie dit nu gebeurt. Letschert kan zich niet verschuilen achter een fonds: het is haar ministerie waarmee de wijzigingen worden afgestemd. Een minister die zegt te staan voor toegankelijke cultuur, moet dus uitleggen waarom een plaatselijke fanfare straks afhankelijk is van het lot.

Dat is de hypocrisie van de Haagse cultuurkaste. Het fonds zegt dat zijn missie "toegankelijke cultuurbeoefening" is. Maar in de praktijk draait het allang om wie de subsidietaal spreekt. Doelen, doelgroepen en voorwaarden worden weer aangescherpt, en sommige regelingen openen vanaf 2027 later dan aanvragers gewend zijn. Grote, professionele aanvragers met een eigen subsidieschrijver komen daar wel doorheen. De penningmeester van het dorpskoor, die dit naast zijn baan doet, staat achteraan.

En de doelen? Co-creatie, participatie, cultuureducatie: het zijn woorden die bedacht zijn door en voor de mensen die ervan leven. Rondom elke subsidiepot groeit een laag van adviseurs, beoordelaars en programmamakers die vooral elkaar in stand houden.

Het fonds zal zeggen dat er nu eenmaal veel vraag is. Natuurlijk is er veel vraag. Als je gratis geld uitdeelt, staat de rij altijd om het blok. Dat is geen teken van een bloeiende cultuur, maar van een hele sector die is leren leven van de overheid.

Wie moet loten om zijn eigen subsidiestroom nog aan te kunnen, geeft toe dat de overheid hier niets meer te zoeken heeft. Muziekverenigingen, toneelclubs en koren bestonden al lang voordat er een Fonds voor Cultuurparticipatie was. Ze draaiden op contributie, sponsors uit het dorp en vrijwilligers. Dat is echte cultuur, van onderop, zonder projectplan en zonder doelgroepanalyse.

Je betaalt dus eerst belasting, dat geld gaat naar Den Haag, een fonds deelt het weer uit aan een selecte groep, en nu komt er ook nog een trekking bij. Laat dat geld gewoon bij de mensen zelf.

Letschert moet de Kamer uitleggen hoe het kan dat een loting nu mede bepaalt welke aanvraag voor belastinggeld nog wordt bekeken. Ze moet openbaar maken hoeveel aanvragen er binnenkomen, hoeveel er ongelezen blijven, hoeveel er naar grote organisaties gaan en hoeveel geld er opgaat aan de organisatie van het fonds zelf.

En daarna moet de bijl erin. Schrap dit soort regelingen, verlaag de lasten en laat verenigingen hun eigen broek ophouden, zoals ze dat decennialang deden. Een overheid die haar eigen geld moet verloten, heeft te veel van jouw geld.