Veroordeelde kunstrover verdient aan roof-merchandise terwijl kabinet nauwelijks kan ingrijpen

Via een webshop worden T-shirts en andere kledingstukken aangeboden met verwijzingen naar de gestolen gouden helm en de kunstroof in Assen.

Staatssecretaris Van Bruggen van Justitie noemt dit “niet passend”, maar zegt dat de overheid weinig mogelijkheden heeft om in te grijpen. Dat antwoordde zij op vragen van JA21-leider Joost Eerdmans.

Volgens de berichtgeving van de NOS ontbreekt een algemene wettelijke grondslag om commerciële uitingen die verband houden met een gepleegd misdrijf te verbieden.

Daarmee ontstaat opnieuw het beeld van een rechtsstaat die heel precies kan uitleggen waarom iets niet kan, maar nauwelijks in staat is om te voorkomen dat een veroordeelde dader en zijn omgeving munt slaan uit de bekendheid van hun misdaad.

De advocaat van W. zegt dat de webshop niet door zijn cliënt vanuit de gevangenis is opgericht, maar door mensen die dicht bij hem staan. Dat onderscheid moet juridisch worden gerespecteerd.

Het staat dus niet vast dat W. iedere bestelling persoonlijk vanuit zijn cel verwerkt of de volledige onderneming bestuurt.

Wel draait de kledinglijn onmiskenbaar om zijn zaak en de geroofde kunstschatten. Daardoor wordt een ernstig misdrijf omgevormd tot een merk en een veroordeelde dader tot een soort antiheld.

W. werd vorige maand veroordeeld nadat hij en medeverdachten een overeenkomst sloten met het Openbaar Ministerie. In ruil voor strafvermindering werden de gouden helm en twee armbanden teruggegeven.

De kunstwerken zijn terug, maar nu wordt de misdaad commercieel gerecycled.

Gedetineerden mogen ondernemingsactiviteiten verrichten zolang geen nieuwe strafbare feiten worden gepleegd, slachtoffers niet rechtstreeks in hun belangen worden geschaad en de openbare orde niet in gevaar komt.

Daarnaast gelden beperkingen op communicatie en financiële transacties. Een gevangene mag volgens de staatssecretaris maximaal 250 euro op zijn gevangenisrekening hebben. Overboekingen staan onder toezicht van een medewerker van de Dienst Justitiële Inrichtingen.

Ook het gebruiken van een gevangenis als zakelijk postadres wordt door DJI onwenselijk gevonden. Maar opnieuw is de boodschap: juridisch is er weinig aan te doen en uiteindelijk speelt de Kamer van Koophandel een rol.

Dit is typisch Nederlands systeemdenken. Alle afzonderlijke regels kunnen op papier misschien worden uitgelegd, maar het totaalbeeld is volkomen absurd.

Een man wordt veroordeeld wegens een internationaal geruchtmakende kunstroof. Vervolgens verschijnt een kledinglijn die precies die roof verheerlijkt. En de overheid controleert vooral of er niet meer dan 250 euro op zijn gevangenisrekening staat.

Er hoeft geen algemeen verbod op iedere commerciële uiting door een gedetineerde te komen. Een gevangene kan bijvoorbeeld een boek schrijven, legaal werk verrichten of zich voorbereiden op een eerlijk bestaan na zijn straf.

Maar winst die direct voortvloeit uit het verheerlijken of vermarkten van het misdrijf waarvoor iemand is veroordeeld, verdient een andere behandeling.

De overheid zou moeten onderzoeken of dergelijke opbrengsten kunnen worden gebruikt voor schadevergoeding, proceskosten of een slachtofferfonds. Daarmee wordt niet de vrijheid van meningsuiting afgeschaft, maar voorkomen dat misdaad een lucratieve marketingcampagne wordt.

Nederland moet bovendien af van de fascinatie voor criminelen als beroemdheden. Podcasts, series, kledinglijnen en sociale media veranderen zware misdadigers te gemakkelijk in stoere volkshelden.

Achter iedere spectaculaire roof zitten slachtoffers, beschadigd erfgoed en enorme maatschappelijke kosten. Dat mag niet verdwijnen achter een modieus T-shirt.

Misdaad hoort niet te lonen – niet vóór de veroordeling, niet na de veroordeling en zeker niet vanuit de gevangenis.