Frankrijk omarmt de doodscultuur: parlement stemt in met hulp bij zelfdoding

Voorstanders spreken over waardigheid, autonomie en mededogen. Dat zijn mooie woorden. Maar achter die woorden gaat een gevaarlijke verandering schuil: de staat die zieken en kwetsbaren altijd zou moeten beschermen, maakt het beëindigen van hun leven nu tot een medische mogelijkheid.

De wet moet nog worden beoordeeld door de Franse Constitutionele Raad en is dus nog niet zonder meer volledig van kracht. Maar politiek is de beslissende stap gezet. Frankrijk sluit zich aan bij de groeiende groep westerse landen waarin hulp bij het sterven langzaam verandert in hulp bij het veroorzaken van de dood.

Volgens Reuters kan een patiënt onder voorwaarden een dodelijk middel ontvangen. De patiënt neemt dat in beginsel zelf in. Als hij daar lichamelijk niet toe in staat is, kan een arts of verpleegkundige het middel toedienen.

De regeling is bedoeld voor volwassen Franse burgers of legale inwoners met een ernstige, ongeneeslijke aandoening in een gevorderd of terminaal stadium. Er moet sprake zijn van ondraaglijk en niet voldoende behandelbaar lijden, terwijl de patiënt zijn wens vrij en bewust moet kunnen uiten.

Voorstanders wijzen op medische beoordelingen, een reflectieperiode en een gewetensclausule voor individuele zorgverleners. Maar al die procedurele waarborgen veranderen niets aan het centrale feit: de medische wereld krijgt toestemming om niet alleen het lijden te bestrijden, maar onder omstandigheden de lijdende mens zelf te laten verdwijnen.

Iedere euthanasiewet begint met de zwaarste en meest uitzonderlijke gevallen. Er wordt plechtig beloofd dat alleen mensen in uitzichtloze situaties in aanmerking komen. Daarna volgen juridische procedures, protocollen en toetsingscommissies die de praktijk veilig zouden moeten houden.

Maar zodra de fundamentele norm is losgelaten, begint de grens te bewegen. Wat vandaag alleen voor terminale patiënten geldt, wordt morgen besproken voor chronisch zieken. Wat nu ondraaglijk lichamelijk lijden heet, kan later worden uitgebreid naar psychisch lijden, ouderdom of een voltooid leven.

Dat is geen wilde fantasie. In landen waar euthanasie en hulp bij zelfdoding langer bestaan, wordt voortdurend gedebatteerd over nieuwe categorieën en ruimere voorwaarden. De oorspronkelijke uitzondering verandert langzaam in een gevestigd onderdeel van de gezondheidszorg.

De Associated Press meldt dat uitsluitend psychiatrisch lijden en aandoeningen als Alzheimer onder de huidige Franse regeling niet voldoende zijn. Dat is een relevante beperking. Maar wetten zijn geen stenen tafelen. Een volgende politieke meerderheid kan die voorwaarden opnieuw aanpassen.

Voorstanders zeggen terecht dat niemand gedwongen mag worden. Maar druk hoeft niet te bestaan uit een familielid of arts die letterlijk zegt dat iemand moet sterven.

Een oudere die weet dat zijn zorg duur is, zijn kinderen overbelast zijn en het verpleeghuis personeel tekortkomt, kan zichzelf als last gaan zien. Een ernstig zieke patiënt kan het gevoel krijgen dat verder leven egoïstisch is. Een gehandicapte kan uit de beschikbaarheid van een doodsprocedure afleiden dat de samenleving zijn leven minder waardevol vindt.

Daarom is de maatschappelijke boodschap zo belangrijk. Zegt de staat: “Wij blijven voor u zorgen, ook wanneer u volledig afhankelijk bent”? Of zegt de staat: “Wij zorgen voor u, maar als u liever sterft, kunnen wij dat ook organiseren”?

Voor een werkelijk beschaafde samenleving mag alleen de eerste boodschap acceptabel zijn.

Frankrijk koppelt de wet aan plannen om de palliatieve zorg te versterken. Dat klinkt verstandig, maar het legt tegelijkertijd de zwakte van de redenering bloot. Zolang niet iedere patiënt toegang heeft tot hoogwaardige pijnbestrijding, geestelijke ondersteuning, thuiszorg en menselijke nabijheid, kan een verzoek om de dood nooit volledig los worden gezien van tekortschietende zorg.

De katholieke kerk en verschillende medische professionals hebben daarom terecht gewaarschuwd. Barmhartigheid betekent niet dat wij een dodelijk middel aanbieden. Barmhartigheid betekent dat wij bij de lijdende mens blijven, zijn pijn bestrijden en hem verzekeren dat zijn leven tot het natuurlijke einde waarde bezit.

Dat is zwaarder en duurder dan een procedure voor hulp bij zelfdoding. Maar beschaving wordt juist zichtbaar in de manier waarop zij omgaat met mensen die niet productief, zelfstandig of economisch rendabel meer zijn.

De Constitutionele Raad zal zich nog over de regeling buigen. Het is daarom feitelijk onjuist om nu al te schrijven dat iedere Franse patiënt onmiddellijk gebruik kan maken van hulp bij zelfdoding. De politieke en parlementaire goedkeuring is er, maar de constitutionele beoordeling volgt nog.

Moreel is de richting echter duidelijk. De Franse staat heeft het idee aanvaard dat het doelbewust beëindigen van een mensenleven onder omstandigheden een rechtmatige vorm van zorg kan zijn.

Katholieken en andere verdedigers van het leven moeten zich daar niet bij neerleggen. Niet uit gebrek aan mededogen, maar juist omdat echte barmhartigheid nooit zegt dat de dood de beste zorgoplossing is.

Een samenleving die het lijden niet meer kan verdragen, loopt het gevaar uiteindelijk de lijdende mens niet meer te verdragen. Frankrijk heeft een gevaarlijke deur geopend. Europa moet niet doen alsof niemand weet waar die deur naartoe kan leiden.