Vanaf 12 januari 2027 verdwijnen overstapkosten bij clouddiensten, maar niet elke rekening bij vertrek

De Autoriteit Consument & Markt heeft op 19 oktober een conceptleidraad voor clouddiensten ter consultatie gepubliceerd. Marktpartijen kunnen tot en met 6 november reageren. De leidraad is dus nog een concept; de Europese regels waarover de ACM uitleg geeft, bestaan al.

De Data Act is sinds 12 september 2025 van toepassing. De afschaffing van overstapkosten kent een eigen datum: 12 januari 2027. Het gaat om makkelijker kunnen vertrekken en gegevens meenemen, zonder dat de aanbieder daarvoor financiële drempels opwerpt.

Tot 12 januari 2027 mogen aanbieders nog beperkte overstapkosten rekenen, voor zover die niet hoger zijn dan de kosten die rechtstreeks met de overstap samenhangen. Denk aan de noodzakelijke gegevensoverdracht en ondersteuning bij de verhuizing.

Vanaf die datum vervalt deze mogelijkheid. Ook kosten voor het uit de oude dienst halen van gegevens mogen dan niet als overstapkosten worden doorberekend. De Europese Commissie licht die afbouw toe.

Dat is iets anders dan de gewone prijs van de clouddienst. Wie tijdens een opzeg- of overgangsperiode opslagruimte blijft afnemen, kan daarvoor nog abonnementskosten verschuldigd zijn. Ook de nieuwe aanbieder kan zijn gewone diensten in rekening brengen.

De conceptleidraad van de ACM maakt onderscheid tussen overstapkosten en een vergoeding bij voortijdige beëindiging van een overeenkomst voor bepaalde tijd. Zo’n vergoeding verdwijnt niet automatisch door het verbod op overstapkosten.

Volgens de Data Act moet zo'n vergoeding evenredig zijn, en moet de aanbieder haar vooraf duidelijk vermelden. Dat betekent niet dat iedere contractuele boete geldig is: ook de overige regels, waaronder consumentenrecht, blijven relevant.

Vraag daarom om een uitsplitsing wanneer een aanbieder bij vertrek geld rekent. Gaat het om de verhuizing van gegevens, om nog geleverde opslagruimte of om het eerder beëindigen van een vaste looptijd? Alleen het totaalbedrag bekijken maakt dat verschil onzichtbaar.

Het kan aantrekkelijk zijn een betaalde overstap uit te stellen tot de kosten vervallen. Maar vergelijk die besparing met wat het langer aanhouden van de oude dienst kost.

Een fictief rekenvoorbeeld: je voorkomt door wachten €20 aan overstapkosten, maar houdt daardoor twee maanden een overbodig abonnement van €15 aan. Die extra abonnementskosten bedragen 2 × €15 = €30. Je bent dan €10 duurder uit dan wanneer je eerder was vertrokken en de €20 had betaald.

Dat zijn gekozen voorbeeldbedragen, geen tarieven van een bestaande aanbieder. Ze laten zien waarom de datum alleen onvoldoende is voor een persoonlijke keuze. Controleer eerst of jouw aanbieder überhaupt overstapkosten rekent en wanneer je het abonnement kunt beëindigen.

De aanbieder moet duidelijk informeren over de procedure, termijnen en beschikbare gegevens. Leg vóór de overstap vast welke bestanden en instellingen je nodig hebt, in welk formaat je ze krijgt en wanneer de oude dienst stopt.

Technische ondersteuning betekent niet dat iedere functie vanzelf identiek terugkomt bij de nieuwe aanbieder. De Europese Commissie licht in haar vragen en antwoorden over de Data Act de regels per soort dienst toe. Volgens de Data Act hoeft de oude aanbieder bijvoorbeeld niet jouw complete dienst in de omgeving van de nieuwe aanbieder opnieuw op te bouwen.

Controleer daarom of je gegevens na de verhuizing bruikbaar zijn voordat je definitief afscheid neemt van de oude omgeving. Maak ook afspraken over het verwijderen van gegevens die daar achterblijven.

Soms vertrek je niet, maar gebruik je twee diensten tegelijk die voortdurend gegevens uitwisselen. Bijvoorbeeld een bestelsysteem dat met afzonderlijke voorraadsoftware samenwerkt. Dit heet parallel gebruik.

Daarvoor geldt niet hetzelfde kostenverbod als voor een eenmalige overstap. Ook na 12 januari 2027 kunnen binnen de regels werkelijke kosten voor gegevensextractie worden doorberekend. Een kosteloze technische koppeling betekent dus niet automatisch dat iedere gegevensoverdracht gratis is.

De regels gelden voor dataverwerkingsdiensten die onder de verordening vallen, waaronder veel cloudopslag en online bedrijfssoftware. Niet iedere internetdienst valt er automatisch onder. Voor maatwerkdiensten die niet breed commercieel worden aangeboden, geldt onder meer het verbod op overstapkosten niet. Tijdelijke testversies vallen helemaal buiten de overstapregels.

Kom je er met je aanbieder niet uit, dan kun je een mogelijke overtreding bij de ACM melden. De toezichthouder kan ook samenwerken met een buitenlandse bevoegde autoriteit. Een melding levert niet automatisch een terugbetaling op. Bewaar je contract, de kostenuitsplitsing en de correspondentie, zodat duidelijk is waar het geschil over gaat.