Mantelzorger raakte zijn bijstand kwijt omdat hij bij een zieke vrouw verbleef: Centrale Raad laat gemeente €400 per maand voorschieten

Heb je een uitkering en verblijf je veel bij een zieke naaste of bekende om voor diegene te zorgen, dan kan de gemeente al snel denken dat jullie een gezamenlijke huishouding voeren. Je bijstand voor een alleenstaande kan dan helemaal verdwijnen. Sinds 1 januari 2026 is de wet op dat punt verruimd. Een op 27 oktober gepubliceerde uitspraak van de Centrale Raad van Beroep laat zien wat dat betekent: de gemeente moet een zorgbehoefte serieus onderzoeken, en in afwachting daarvan moet de mantelzorger voorlopig weer geld krijgen.

De zaak draait om een man die sinds 6 april 2010 bijstand kreeg naar de norm voor een alleenstaande. Hij stond ingeschreven op zijn eigen huuradres, met een huur van €548,94 per maand, maar verbleef veel bij een vrouw om voor haar te zorgen. Zij heeft volgens de stukken onder meer narcolepsie, kataplexie, late-onset schizofrenie, ernstig overgewicht en geheugenproblemen, en krijgt begeleiding vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).

De gemeente Zutphen trok zijn bijstand in per 2 oktober 2025. Eerst omdat hij niet op gesprekken verscheen en geen stukken aanleverde. Later, in een nieuw besluit, omdat hij volgens de gemeente had verzwegen dat hij met de vrouw een gezamenlijke huishouding voerde. De uitzondering voor samenwonen vanwege zorg gold volgens de gemeente niet. Zonder inkomen liep zijn huurachterstand op tot drie maanden, €1.691,10, en de deurwaarder stuurde een sommatie. Bij drie maanden achterstand kan een verhuurder volgens vaste rechtspraak het huurcontract laten ontbinden.

De man leverde stukken aan van onder meer het Wmo-team, de psychiater en de huisarts. De huisarts schreef op 26 januari 2026 dat patiënten met zulke aandoeningen naast professionele hulp dagelijks hulp en toezicht nodig hebben. Meer kon de man niet aanleveren: hij kreeg van de zorgverleners geen schriftelijke bevestiging dat de zorg die hij gaf nodig was. De rechtbank Gelderland vernietigde in juli het besluit van de gemeente, omdat het niet zorgvuldig was voorbereid. De gemeente ging in hoger beroep.

De voorzieningenrechter van de Centrale Raad legt in de uitspraak uit hoe de regel is veranderd. Tot 1 januari 2026 gold de uitzondering op de gezamenlijke huishouding alleen voor familie: ouders en kinderen, en broers, zussen, grootouders of kleinkinderen als er sprake was van een zorgbehoefte. Met de wet Participatiewet in balans is die familie-eis per 1 januari 2026 vervallen.

Sinds dit jaar telt samenwonen niet als gezamenlijke huishouding als de zorgbehoefte van een van beiden de reden is om samen te wonen, ook als jullie geen familie zijn. Dat geldt zolang de zorg wordt gegeven. De rechter wijst op de toelichting bij de wet: de gemeente kan een onafhankelijke sociaal-medisch adviseur inschakelen, en dan is het aan de gemeente om daarvoor te zorgen. De regering wilde voorkomen dat de mantelzorger of de zorgvrager die taak krijgt. In deze zaak had de man genoeg concrete medische informatie gegeven, vindt de rechter: het lag op de weg van de gemeente om verder onderzoek te laten doen.

De gemeente stelde ter zitting dat de man zijn geldnood kon oplossen door weer op zijn eigen adres te gaan wonen, of door de vrouw snel zorg via de Wet langdurige zorg te laten aanvragen. Dat neemt de spoed niet weg, oordeelt de rechter: weer thuis wonen gaat volgens de man ten koste van de zorg voor de vrouw. Omdat de uitspraak in de hoofdzaak naar verwachting pas in het tweede kwartaal van 2027 komt, treft de Centrale Raad een voorlopige voorziening.

De gemeente Zutphen moet de man vanaf 27 juli 2026 een voorschot van €400 per maand op zijn bijstand betalen, totdat de gemeente de zorgbehoefte heeft onderzocht en opnieuw heeft beslist, of totdat er uitspraak is in het hoger beroep. Ook moet de gemeente €1.868 aan proceskosten en €147 griffierecht vergoeden. Het is een voorlopig oordeel: de uitkomst van het hoger beroep staat nog open.

Verleen je mantelzorg waardoor je veel bij iemand in huis verblijft, meld dat dan op tijd en op papier bij je gemeente, beschrijf welke zorg je geeft en vraag bij twijfel om onderzoek door een onafhankelijke sociaal-medisch adviseur.

Wil je vaker zulke uitleg over je geld in je tijdlijn? Like en volg DDS op Facebook.