Dit basisboodschappenmandje was gemiddeld 18 procent goedkoper: bij één supermarkt liep het verschil op tot 30 procent

Een plantaardig basisboodschappenmandje met zes producten was bij negen onderzochte supermarktketens goedkoper dan een vergelijkbaar mandje met dierlijke producten. Het gemiddelde prijsverschil bedroeg 18 procent. Bij PLUS liep de berekende besparing op tot 30 procent.

Dat blijkt uit een onderzoek van ProVeg Nederland. De organisatie vergeleek 294 producten bij negen supermarkten. Naast de opvallende uitkomst is een belangrijke nuance nodig: het prijsvoordeel geldt voor het onderzochte basispakket. Wie een breder assortiment plantaardige alternatieven in het winkelmandje stopt, kan bij sommige winkels juist duurder uit zijn.

Het basispakket bestond uit plantaardige en dierlijke varianten van gehakt, burgers, boter, melk, yoghurt en kaas. Per supermarkt werd de goedkoopste plantaardige optie vergeleken met het goedkoopste vergelijkbare dierlijke product, gerekend naar de prijs per kilo of liter.

Bij alle negen onderzochte ketens was de plantaardige versie van dat basispakket voordeliger. Gemiddeld bedroeg de besparing 18 procent.

De grootste verschillen werden gemeten bij PLUS, waar het plantaardige mandje 30 procent goedkoper was. Bij Dirk ging het om 28 procent en bij Lidl om 24 procent, blijkt uit de gepubliceerde resultaten van het onderzoek.

Dat zijn percentages die aantikken wanneer dezelfde producten regelmatig op het boodschappenlijstje staan. Toch kan op basis van het onderzoek niet worden gezegd dat een volledig plantaardig weekmenu altijd 18 procent goedkoper is. Daarvoor is het aantal productcategorieën te beperkt.

Een belangrijke verklaring is de opkomst van plantaardige huismerken. Supermarkten hebben hun eigen assortiment de afgelopen jaren uitgebreid. Die producten zijn doorgaans goedkoper dan gespecialiseerde A-merken.

In 53 procent van alle 294 gemaakte prijsvergelijkingen was de plantaardige optie per kilo of liter goedkoper dan het dierlijke alternatief. In negen van de veertien onderzochte productcategorieën lag de gemiddelde prijs van de plantaardige variant lager.

Vooral bij burgers, plantaardig gehakt, boteralternatieven en sommige kaassoorten kan het voordeel behoorlijk oplopen. De prijsstijgingen van dierlijke producten hebben het verschil eveneens veranderd. Vlees en zuivel zijn afhankelijk van meerdere kostbare schakels, waaronder veevoer, energie, transport en verwerking.

Dat betekent niet dat de prijsontwikkeling permanent is. Supermarktprijzen, verpakkingsgroottes en aanbiedingen veranderen voortdurend. Het onderzoek biedt een momentopname van de prijzen die eind april zijn verzameld.

Naast het basispakket van zes producten onderzocht ProVeg een breder mandje met veertien categorieën. Daarin zaten ook producten als worst, shoarma, kipstukjes, schnitzels en mayonaise.

Bij die uitgebreidere vergelijking verdween het algemene voordeel gedeeltelijk. Bij Dirk, Hoogvliet, Jumbo en Picnic kwam het bredere plantaardige pakket juist duurder uit dan het dierlijke mandje. Bij Albert Heijn waren beide volgens de vergelijking ongeveer even duur.

Dat verschil ontstaat vooral doordat niet iedere supermarkt in iedere productgroep een goedkoop plantaardig huismerk verkoopt. Wanneer alleen een duur A-merk beschikbaar is, kan één product het totale mandje flink duurder maken.

Sommige plantaardige alternatieven blijven bovendien uitgesproken prijzig. Plantaardige mayonaise kostte in het onderzoek gemiddeld bijna vier keer zoveel als de gewone variant. Plantaardige yoghurt en kwark waren volgens een nadere beschrijving van de resultaten meer dan twee keer zo duur als de zuivelversies.

De kop “plantaardig is goedkoper” zou dus te algemeen zijn. “Een plantaardig basispakket was goedkoper” is wel door de cijfers gedekt.

Voor consumenten zit de nuttigste les in de gebruikte vergelijkingsmethode. Een kleinere verpakking kan aan de kassa goedkoper lijken, terwijl de prijs per kilo juist hoger ligt. Het omgekeerde komt eveneens voor.

De kilo- of literprijs staat meestal in kleinere letters bij het schap of in de supermarktapp. Juist dat getal maakt verschillende verpakkingsgroottes vergelijkbaar.

Ook aanbiedingen kunnen het beeld tijdelijk omdraaien. Een dierlijke burger in de aanbieding kan goedkoper zijn dan de normale prijs van de plantaardige variant, ook wanneer het huismerk buiten de aanbieding gemiddeld voordeliger is.

Wie uitsluitend op prijs kiest, doet er daarom goed aan per categorie te vergelijken. Een compleet voedingspatroon laat zich niet vangen in één gemiddeld percentage.

ProVeg zet zich actief in voor een groter aandeel plantaardige voeding. Het onderzoek is daarmee niet afkomstig van een volledig neutrale prijswaakhond. Dat maakt de cijfers niet automatisch onjuist, maar de afzender hoort wel bij de beoordeling te worden vermeld.

De methode is redelijk inzichtelijk: 294 producten, negen ketens, prijzen per kilo of liter en een onderscheid tussen een basispakket en een uitgebreider mandje. De organisatie publiceert bovendien uitkomsten die minder gunstig zijn voor plantaardige producten, zoals de hoge prijzen van yoghurt, kwark en mayonaise.

Het onderzoek zegt ook niets over smaak of over de vraag welk product gezonder is. Een plantaardig product is niet vanzelf gezond, net zomin als een dierlijk product automatisch ongezond is. Zout, suiker, vetten, eiwitten en de totale ingrediëntenlijst blijven daarvoor relevant.

Wat het onderzoek wel laat zien, is dat het oude prijsbeeld snel verandert. Bij zes veelgekochte productgroepen waren plantaardige huismerken in de vergelijking gemiddeld 18 procent goedkoper. Wie boodschappen vooral op prijs selecteert, heeft er dus een extra vergelijkingsmogelijkheid bij — mits hij niet alleen naar het groene etiket kijkt, maar naar de daadwerkelijke kilo- of literprijs.