Nog maar 8,6 procent van nieuwe auto’s heeft een versnellingspook: dit betekent het voor je rijbewijs en occasion

Daarmee is de traditionele schakelauto in het nieuwe aanbod bijna een uitzondering geworden. Voor automobilisten die al jaren in een automaat rijden, verandert er weinig. Voor jongeren die hun rijbewijs willen halen en voor mensen die een betaalbare occasion zoeken, ligt dat anders.

Eind 2016 was nog 77 procent van alle Nederlandse personenauto’s handgeschakeld. Inmiddels is dat aandeel gedaald naar 54 procent, blijkt uit cijfers van voertuigdatabedrijf RDC waarover RTL Z bericht.

De automaat heeft de schakelauto in het totale wagenpark dus nog niet ingehaald, maar het verschil wordt snel kleiner. Het aantal automaten op de Nederlandse weg is in minder dan tien jaar meer dan verdubbeld. Elk jaar verdwijnen bovendien honderdduizenden oudere schakelauto’s uit het wagenpark.

De verklaring is niet moeilijk te vinden. Vrijwel alle volledig elektrische auto’s hebben geen traditionele versnellingsbak. Ook bij hybride modellen wordt doorgaans voor een automatische transmissie gekozen. Omdat steeds meer nieuwe auto’s elektrisch of hybride zijn, groeit het aandeel automaten bijna vanzelf mee.

Nederland telt inmiddels ruim 9,8 miljoen personenauto’s. Daardoor duurt het nog jaren voordat de samenstelling van het hele wagenpark volledig is veranderd. Nieuwe auto’s vormen ieder jaar maar een deel van alle auto’s op de weg.

Opvallend genoeg zijn het niet de jongste automobilisten die vooroplopen bij de overstap. Zakelijke rijders en 65-plussers rijden relatief vaak in een automaat. Jongeren zitten juist nog geregeld achter het stuur van een handgeschakelde auto.

Dat heeft vooral met geld te maken. Voor veel beginnende automobilisten is een nieuwe elektrische of hybride auto simpelweg te duur. Zij komen terecht op de tweedehandsmarkt, waar het aanbod nog altijd voor een groot deel bestaat uit oudere benzineauto’s met een handbak.

Wie een beperkt aankoopbudget heeft, kan daarom nog jaren voordeel hebben van een volledig schakelrijbewijs. Een compacte auto van tien of vijftien jaar oud is nu eenmaal vaker handgeschakeld dan automatisch. Wie uitsluitend in een automaat mag rijden, ziet een flink deel van het betaalbare occasionaanbod aan zich voorbijgaan.

Daar staat tegenover dat het aanbod geleidelijk kantelt. De elektrische leaseauto van vandaag is over een paar jaar de occasion van een particulier. Naarmate die stroom gebruikte elektrische en hybride auto’s groter wordt, zal een automaat ook voor jonge automobilisten beter bereikbaar worden.

De veranderende automarkt is inmiddels ook bij rijscholen zichtbaar. Steeds meer leerlingen kiezen ervoor om uitsluitend in een automaat te lessen. Dat kan aantrekkelijk zijn: de leerling hoeft niet te leren koppelen en schakelen en kan zich eerder concentreren op het verkeer.

Er zit wel een belangrijke beperking aan. Wie het praktijkexamen in een automaat aflegt, krijgt op dit moment code 78 op het rijbewijs. Daarmee mag alleen in een automatische auto worden gereden. Om later alsnog in een handgeschakelde auto te mogen rijden, moet opnieuw een praktijkexamen worden afgelegd, ditmaal in een schakelauto.

Voor iemand die zeker weet uitsluitend moderne of elektrische auto’s te gaan gebruiken, hoeft dat geen probleem te zijn. Voor een scholier of student die straks afhankelijk is van een goedkope occasion, de auto van zijn ouders of een handgeschakelde bedrijfswagen, kan het onhandig uitpakken.

Het is daarom verstandig om niet alleen te kijken naar wat tijdens de rijlessen het makkelijkst voelt. De vraag is vooral welke auto’s je de komende vijf tot tien jaar verwacht te gebruiken.

Ook bij de aanschaf van een occasion verdient de transmissie aandacht. Een automaat rijdt vaak ontspannen, zeker in files en druk stadsverkeer. Het ontbreken van voortdurend koppelen en schakelen is voor veel automobilisten de belangrijkste reden om nooit meer terug te willen.

Dat betekent niet dat iedere gebruikte automaat financieel de beste keuze is. Reparaties aan een automatische transmissie kunnen kostbaar zijn. Het onderhoudsverleden is daarom belangrijk, net als het type versnellingsbak. Een proefrit waarbij de auto schokkerig wegrijdt, lang aarzelt of vreemde geluiden maakt, verdient extra onderzoek.

Bij een handgeschakelde auto kunnen juist de koppeling en het vliegwiel voor een stevige rekening zorgen. Er bestaat dus geen transmissie die per definitie probleemloos of goedkoop is. Leeftijd, kilometerstand, onderhoud en rijgedrag wegen minstens zo zwaar.

De versnellingspook verdwijnt ondertussen onmiskenbaar. Wie nu een nieuwe auto bestelt, komt bijna vanzelf bij een automaat uit. Op de tweedehandsmarkt gaat de verandering langzamer. Daar zal de handbak voorlopig nog aanwezig blijven - vooral in precies het prijssegment waarin jonge automobilisten hun eerste auto zoeken.